reklama

Omdlenia - krótkotrwałe utraty przytomności. Z czego wynikają i o czym mogą świadczyć? Zasady pierwszej pomocy przy omdleniach

Martyna RobekZaktualizowano 
Omdlenia mogą mieć zróżnicowane podłoże. Każdy nagły przypadek utraty przytomności należy skonsultować z lekarzem.
Omdlenia mogą mieć zróżnicowane podłoże. Każdy nagły przypadek utraty przytomności należy skonsultować z lekarzem. 123rf.com
Omdlenia mogą się przytrafić każdemu, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Nie zawsze są one oznaką poważnej choroby - mogą świadczyć spadku poziomu cukru we krwi z powodu niezjedzenia śniadania. Dowiedz się, czym są omdlenia, jakie są ich rodzaje oraz możliwe przyczyny, a także jak wygląda diagnostyka i leczenie zasłabnięć.

Czym są omdlenia?

Omdlenia (inaczej zasłabnięcia) to nagłe, krótkotrwałe utraty przytomności, charakteryzujące się szybkim rozwojem objawów aż do całkowitej utraty przytomności, stosunkowo niedługim czasem trwania oraz odzyskaniem przytomności. Pojawiają się one z powodu krótkotrwałego zmniejszenia do mózgu dopływu tlenu. W związku z tym przejściowym niedotlenieniem pojawia się niewystarczający przepływ krwi, będący zależny od właściwej pracy serca.

Omdlenie najczęściej trwa od kilku sekund do kilku minut, a następnie dochodzi do odzyskania pełnej świadomości.

Omdlenie może stanowić reakcję emocjonalną, u niektórych np. wywołuje je widok krwi. Często jest ono skutkiem chwilowego niedotlenienia mózgu, np. na skutek upału, wysiłku, stresu, głodu, przebywania w dusznych pomieszczeniach. Niejednokrotnie zdarzają się także kobietom w ciąży, mogą się także pojawiać u niemowląt.

Przyczyny i rodzaje omdleń

Przyczyny omdleń najczęściej leżą w układzie krwionośnym lub nerwowym. Wyodrębnia się trzy rodzaje omdleń ze względu na ich przyczyny:

Omdlenia kardiogenne

Występują w związku z arytmią, która może wynikać z dysfunkcji węzła zatokowego bądź choroby układu przewodzącego przedsionkowo-komorowego. Wśród pozostałych przyczyn wyróżnia się choroby zmniejszające wydolność serca, takie jak: guzy serca, anomalie tętnic wieńcowych, kardiopatia, wady zastawek, choroba wieńcowa.

Omdlenia odruchowe

Są wynikiem zaburzenia regulacji układu krążenia spowodowanymi przez układ nerwowy. Prowadzi to do bradykardii bądź rozszerzenia naczyń. Do tego rodzaju omdleń zalicza się omdlenia sytuacyjne (np. wstawanie z pozycji siedzącej, kaszel, ból trzewny, śmiech, gra na instrumentach dętych) oraz omdlenia wazowagalne (wywołane silnymi emocjami bądź stresem sytuacyjnym).

Omdlenia ortostatyczne

Są skutkiem spadku ciśnienia w pozycji pionowej. Ich przyczynę może stanowić wtórna bądź pierwotna niewydolność autonomiczna. Wtórna niewydolność autonomiczna jest spowodowana mocznicą, cukrzycą, skrobiawicą lub urazem rdzenia kręgowego. Niewydolność pierwotna zaś jest spowodowana m.in. przez zanik wieloukładowy. Ortostatyczne omdlenia bywają również skutkiem zażywania niektórych leków bądź utraty płynów w związku z wymiotami czy biegunką.

W przypadku omdleń wazowagalnych najpierw pojawiają się zwykle tzw. objawy prodromalne, takie jak:

  • Bladość skóry.
  • Nudności.
  • Zaburzenia słuchu.
  • Zawroty głowy.
  • Zaburzenia widzenia.
  • Nadmierna potliwość.

Objawy omdlenia

Samo omdlenie może być nagłe i nie dawać żadnych konkretnych objawów. Najczęściej jednak występuje stan przedomdleniowy, dla którego charakterystyczne są:

  • Mroczki przed oczami.
  • Poczucie duszności.
  • Zaburzenia widzenia, wrażenie ciemności.
  • Bladość skóry.
  • Zimne poty.
  • Zwiększona potliwość.
  • Kołatanie serca.
  • Uderzenia gorąca.
  • Zawroty głowy.
  • Osłabienie.
  • Zaburzenia rytmu serca.
  • Obniżenie napięcia mięśniowego.

Zobacz też:

Pozostałe przyczyny omdleń

Omdlenia mogą mieć zarówno niegroźne przyczyny, jak i poważne podłoża. Szczególnie niebezpieczne są częste, powtarzające się zasłabnięcia. Wśród ich przyczyn znajdują się:
Udar cieplny - powstaje na skutek zbyt długiego nagrzewania ciała, w którego skutek zaburzona zostaje praca ośrodka termoregulacji i dochodzi do utraty elektrolitów oraz odwodnienia.
Zapalenie stawów kręgosłupa szyjnego - przyczyna omdleń może tkwić w chorobie zwyrodnieniowej. Konieczna jest wówczas wizyta u lekarza.

  • Udar mózgu - jest to bardzo częsty powód wielu omdleń. Konieczne jest natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego.
  • Niskie ciśnienie krwi - gdy ciśnienie spada zbyt mocno, może dochodzić do zasłabnięć.
  • Arytmia serca - w przypadku zakłócenia wytwarzania impulsów serca (np. z powodu nadciśnienia czy miażdżycy), możliwym skutkiem są omdlenia. Konieczne jest rozpoczęcie właściwego leczenia.
  • Hipoglikemia - zbyt niska ilość glukozy we krwi (tzw. hipoglikemia) często może wywoływać omdlenia. W przypadku uczucia osłabienia najlepiej sięgnąć po coś słodkiego. Ważne jest wykonanie badań diagnostycznych na cukrzycę.
  • Padaczka - charakterystyczne jest występowanie drgawek.
  • Wady wrodzone serca.
  • Zator płucny - oprócz omdlenia pojawiają się także bóle w klatce piersiowej.
  • Niedokrwistość - inaczej anemia; często wywołuje omdlenia. Konieczna jest wizyta u specjalisty.
  • Ciąża - u kobiet w wieku rozrodczym często omdlenia są zwiastunem ciąży. Zasłabnięcie jest wtedy skutkiem spadku ciśnienia tętniczego.
  • Migrena - typowe są objawy w okolicach oczu, przede wszystkim światłowstręt.

Jak widać, przyczyny omdlenia mogą być bardzo różne. Najlepiej, aby każde jednorazowe zasłabnięcie było skonsultowane z lekarzem, który powinien zlecić wykonanie odpowiednich badań. Najczęściej są to badania na poziom żelaza oraz cukru we krwi, a także ekg. Rzadziej zleca się konsultację neurologiczną.

Omdlenia w ciąży

Podczas ciąży wzrasta poziom niektórych hormonów, m.in. tyroksyny oraz prolaktyny. W związki z tym dochodzi do poszerzenia naczyń krwionośnych, przez co krew ma możliwość szybszego przepływu do będącego w łonie matki dziecka. Jednak powoduje to jednocześnie, że krew wraca do serca dłużej. W związku z tym dochodzi do obniżenia ciśnienia krwi, zmniejszenia ilości krwi dochodzącej do mózgu, a tym samym pojawiają się zasłabnięcia. Są one naturalne na początku oraz w połowie ciąży. W okresie ciąży mogą je także powodować żylaki, zmniejszony poziom cukru we krwi - tzw. hipoglikemia oraz anemia. Istnieje także możliwość, że omdlenie spowodowała nagła zmiana pozycji, zwłaszcza z leżącej lub siedzącej na stojącą. W trakcie siedzenia bowiem dochodzi do zbierania się krwi w dolnych partiach ciała, z kolei przy nagłym wstawaniu jej powrót do mózgu może być opóźniony, co w konsekwencji wywołuje zawroty głowy oraz nudności. W okresie ciąży należy zatem dbać o to, by unikać gwałtownych ruchów.

Do omdleń może także dochodzić z powodu wykonywania zbyt intensywnych ćwiczeń fizycznych. Najlepiej postawić na spokojny, relaksujący wysiłek. Jeśli kobieta w ciąży odczuwa w trakcie jego wykonywania zmęczenie, to powinna go przerwać i odpocząć. Doskonałym pomysłem na aktywność fizyczną w ciąży są spacery na świeżym powietrzu lub joga.

Omdlenia zdecydowanie częściej będą się pojawiały u ciężarnych, które cierpią na takie dolegliwości jak:

  • Cukrzyca.
  • Anemia – niedokrwistość.
  • Odwodnienie.
  • Wymioty.
  • Nudności.

W przypadku zbyt częstego występowania zasłabnięć należy niezwłocznie kontaktować się z lekarzem. Mogą one bowiem świadczyć o czymś poważnym jak np. krwawienie z łożyska czy ciąża pozamaciczna.

10 najczęstszych faktów i mitów na temat cukrzycy

Omdlenia u dzieci

Zasłabnięcia u dzieci w większości przypadków mają charakter odruchowy - są wywołane przez silny stres bądź inne emocje. Aby sprawdzić, czy zdrowie dziecka jest zagrożone, należy zmierzyć ciśnienie tętnicze w pozycji stojącej, a także wykonać badanie elektrokardiograficzne. Jeśli dziecko mdleje, ważne jest, aby dążyć do jego uspokojenia oraz racjonalnego wyjaśnienia zaistniałej sytuacji.

Omdlenia występują również u niemowląt. Są związane z napadami bezdechu afektywnego, mogącego mieć przebieg sinicy bądź blady. W przypadku napadów sinicznych najpierw występuje długi płacz, a następnie wstrzymanie oddechu. Typowe są wówczas spadek tętna, obniżenie ciśnienia oraz czasami drgawki. Napady blade zaś poprzedzane są pojedynczym krzykiem bez wstrzymania oddechu, po czym dochodzi do nagłej utraty przytomności dziecka.

Pierwsza pomoc przy omdleniach

Pierwsza pomoc przy omdleniu to skontrolowanie czynności życiowych, takich jak oddech i przytomność. Jeżeli oddech jest niewyczuwalny, należy natychmiast wezwać pogotowie i rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową. W przypadku występowania oddechu należy położyć nieprzytomną osobę w pozycji bocznej bezpiecznej. Według najnowszych zaleceń nie jest wskazane, aby unosić kończyny do góry, ponieważ przyczyna omdlenia może leżeć w schorzeniach neurologicznych bądź kardiologicznych.

Ważne jest również, by osoba, która uległa zasłabnięciu miała dostęp do świeżego powietrza, a także, aby zapewnić jej swobodne oddychanie, np. rozpinając krawat czy kołnierz. Po odzyskaniu przytomności, chory nie powinien od razu ani gwałtownie zmieniać pozycji. Powinno się to odbywać powoli i przy pomocy osób trzecich.

Diagnostyka i leczenie omdleń

Po epizodzie zasłabnięcia konieczne jest ustalenie, czy rzeczywiście było to omdlenie, jakie były jego możliwe przyczyny, a także czy dana osoba zalicza się do grupy o zwiększonym ryzyku - zgonu czy innych groźnych powikłań. Konieczne jest zatem przeprowadzenie wywiadu lekarskiego oraz badanie przedmiotowe i wykonanie badań dodatkowych, takich jak: EKG, testy wysiłkowe, morfologia, cewnikowanie serca, badanie elektrofizjologiczne, badanie neurologiczne, badanie echokardiograficzne oraz badanie psychiatryczne.

Dzięki danym uzyskanym podczas wywiadu z pacjentem i wynikom zleconych badań specjalista dąży do określenia postaci omdlenia, a tym samym ustalenia właściwego postępowania leczniczego. Ma ono zapobiegać nawrotom omdleń, urazom, które mogą im towarzyszyć oraz przedwczesnej śmierci.

Bardzo ważne miejsce w diagnostyce omdleń zajmuje obserwacja serca. Poszukiwane są zaburzenia rytmu, które mogą prowadzić do utraty przytomności, jak i strukturalne uszkodzenia serca przy badaniu echa serca. Nie są to proste badania, ponieważ arytmie często wyróżniają się charakterem napadowym, który jest niełatwy do uchwycenia w krótkim badaniu EKG. Z tego powodu stosowane są przenośne rejestratory, które prowadzą monitoring EKG przez całą dobę - jest to tzw. metoda Holtera. Wykorzystuje się także miniaturowe rejestratory, które są wszczepiane pod skórę i dzięki nim bada się zaburzenia rytmu serca przez kilkanaście miesięcy.

W przypadku chęci potwierdzenia omdlenia odruchowego stosuje się test pochyleniowy.

Leczenie omdleń, które nie mają konkretnej przyczyny w poważnej chorobie, polega na zapobieganiu im. Należy wówczas dbać o:

  1. Wychodzenie z domu dopiero po zjedzeniu śniadania.
  2. Spożywanie 4-6 posiłków dziennie i dbaniu o tym, by zawierały cukry złożone.
  3. Powolne wstawaniu z łóżka – stopniowym.
  4. Unikanie widoków, które powodują zasłabnięcia, np. krwi.
  5. Wypijanie odpowiedniej ilości płynów, czyli minimum 2 l wody mineralnej dziennie.
  6. Noszenie przy sobie butelki z wodą na wypadek, gdyby miało się znów zrobić słabo.
  7. Konieczne jest regularne spożywanie posiłków, by w ten sposób dbać o utrzymywanie stałego poziomu cukru we krwi. Odradza się jedzenie słodyczy, które szybko podnoszą cukier, ale także wywołują jego błyskawiczny spadek.
  8. Zamiast napojów gazowanych i słodzonych należy pić wodę mineralną, zieloną herbatę oraz napary ziołowe. Nie warto przesadzać z płynami zawierającymi kofeinę, takimi jak Coca-Cola czy kawa.
  9. W celu zapobiegania anemii należy spożywać potrawy zawierające żelazo, takie jak mięso, fasole, kalafior czy drób. Można także stosować gotowe suplementy, zawierające ten składnik.
  10. W upalne dni najlepiej ubierać się lekko i przewiewnie nie stawiać na obcisłe ciuchy, które nie przepuszczają powietrza.

Właściwe leczenie omdleń jest zależne od ich rodzaju oraz postaci, a więc od mechanizmu, który doprowadził do ich wystąpienia. Wyróżnia się kilka metod: farmakologię, leczenie niefarmakologiczne (trening pochyleniowy, unikanie miejsc i sytuacji powodujących zasłabnięcia, trening ortostatyczny) oraz stała stymulacja serca - jeżeli przyczyna omdleń tkwi w zaburzeniach automatyzmu, a także przewodzenia w układzie bodźcowo-przewodzącym w sercu. Czasem konieczna jest także implantacja kardiowertera defibrylatora, o ile zasłabnięcia mogą prowadzić do nagłego zgonu sercowego.

Spotkania Medyczne odc. 11 - Omdlenia i zasłabnięcia

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3