Problemy z koncentracją – przyczyny u dzieci i dorosłych. Jak rozpoznać ADD? Sposoby na brak koncentracji i poprawienie pamięci

Daniel Grzegorzek
Problemy z koncentracją utrudniają przyswajanie wiedzy i korzystanie z jej zasobów. W wielu przypadkach ich przyczyną jest nadmiar rozpraszających bodźców i nieodpowiedni styl życia. Yassay/pixabay.com
Problemy z koncentracją, objawiające się deficytem uwagi, są poważną przeszkodą w codziennym życiu. Ich przyczyny są zróżnicowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, podobnie jak objawy. Podpowiadamy, jak je rozpoznać, z czego mogą wynikać i jak sobie z nimi radzić, a także jak pomóc dziecku ze skłonnością do częstego rozkojarzenia.

Koncentracja to zdolność skupienia i utrzymania uwagi na określonym zadaniu lub obiekcie. Jest niezbędna w celu wykonywania tych działań, które przebiegają w sposób świadomy. Niestety, problemy ze skupieniem dotyczą coraz szerszej grupy osób, warto więc wiedzieć, jak sobie z nimi radzić i w jakich przypadkach zwrócić się po pomoc do specjalisty.

Główne funkcje koncentracji

Procesy uwagi u człowieka rozwijają się stopniowo w kolejnych latach jego życia. Możemy wyróżnić uwagę mimowolną oraz dowolną. W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze skupieniem uwagi wynikającym ze zmiany w otoczeniu – na przykład pojawieniem się określonego dźwięku lub obrazu. Wówczas nie jest konieczna nasza świadomość, gdyż ukazanie się określonego bodźca automatycznie kieruje uwagę w jego stronę. Uwaga dowolna wymaga już świadomej woli i decyzji o tym, że chcemy skoncentrować się na konkretnym impulsie.

Dzięki koncentracji uwagi jesteśmy w stanie uniknąć sytuacji nadmiaru bodźców percepcyjnych. Umysł ignoruje te spośród nich, które w danym momencie są mniej istotne.

Można wymienić kilka kluczowych funkcji koncentracji uwagi – to m.in.:

  • czujność – rozumiana jako zdolność oczekiwania na powstanie określonego sygnału. Cechą typową dla czujności jest skupianie się jedynie na konkretnych bodźcach, podczas gdy inne są w tym czasie ignorowane,
  • selektywność – polega na decyzji o skupieniu się na określonym obiekcie, myśli lub czynności przy jednoczesnym pominięciu innych bodźców,
  • kontrola czynności jednoczesnych – jest to tak zwana zdolność do podzielności uwagi, czyli koncentrowania się jednocześnie na kilku różnych czynnościach,
  • przeszukiwanie – w tym przypadku uwaga skupia się na poszukiwaniu informacji.

Czytaj także

Problemy z koncentracją – jakie są ich objawy?

Proces zachowania koncentracji przez człowieka może zostać zaburzony. Symptomy braku koncentracji można podzielić na dwa typy:

  • aktywno-impulsywny – charakteryzuje się stanami dezorientacji i chaotycznego postępowania. Dana osoba wykonuje czynności w sposób pośpieszny i mało staranny. Wykazuje niecierpliwość, niską wytrwałość i skłonność do częstych rozproszeń,
  • pasywny – objawia się częstymi stanami marzycielstwa, zamyślenia i snu na jawie. Działania są wykonywane w sposób powolny i opieszały oraz odkładane na później. Często podczas realizowania czynności popełniane są rażące błędy.
Brak koncentracji w dorosłym życiu często wynika ze stresu, nadmiaru zadań w pracy i codziennych zmagań ze współpracownikami.
Brak koncentracji w dorosłym życiu często wynika ze stresu, nadmiaru zadań w pracy i codziennych zmagań ze współpracownikami. SnapwireSnaps/pixabay.com

POLECANE: Wysłuchaj podcastu stronyZDROWIA na temat chorób psychicznych w społeczeństwie i dowiedz się, kiedy problem z koncentracją warto rozwiązać z pomocą psychologa. Gościem jest dr Magdalena Flaga-Łuczkiewicz, lekarz specjalista psychiatra, Centrum Terapii Dialog.

Przyczyny problemów z koncentracją i pamięcią

Problemy z koncentracją mogą być spowodowane przyczynami o podłożu biologicznym oraz środowiskowym. W istotnym stopniu wpływają one na zdolność zapamiętywania.

Do przyczyn biologicznych można zaliczyć zwłaszcza:

  • zaburzenia funkcji percepcyjno-motorycznych,
  • temperament sprzyjający problemom w zachowaniu koncentracji,
  • niedojrzałość układu nerwowego,
  • powikłania z okresu okołoporodowego, np. mikrouszkodzenia układu nerwowego,
  • predyspozycje genetyczne,
  • choroby związane m.in. z funkcjonowaniem układu nerwowego, krwionośnego, pokarmowego,
  • stosowanie przez matkę w ciąży substancji psychoaktywnych lub palenie papierosów,
  • wcześniactwo.

Znacznie częściej problem z koncentracją wynika jednak z czynników środowiskowych, do których można zakwalifikować:

  • stres i silne przeżycia emocjonalne,
  • przemęczenie i przepracowanie,
  • niedobór snu – aby zapobiegać problemom z koncentracją, należy zadbać o odpowiednia długość snu, trwającą co najmniej 7 godzin w przypadku dorosłego człowieka,
  • życie w pośpiechu,
  • niewłaściwa dieta – uboga w nieprzetworzone produkty pochodzenia roślinnego, a tym samym narażająca na niedobory witamin, związków mineralnych, kwasów tłuszczowych omega-3 i antyoksydantów. Rozkojarzenie i brak koncentracji może mieć także związek ze spożywaniem produktów wysoko przetworzonych i bogatych w cukier oraz konserwanty,
  • odwodnienie organizmu,
  • nadmierne spożycie kofeiny,
  • sięganie po środki odurzające,
  • obecność wielu dystraktorów, czyli bodźców, których obecność utrudnia zachowanie koncentracji i sprzyja rozkojarzeniu. Należą do nich m.in. muzyka, ruchome obrazy, media społecznościowe, a często nawet sama obecność smartfona,
  • niekorzystna sytuacja rodzinna lub trudności finansowe,
  • niska motywacja wewnętrzna do podejmowania działań,
  • brak umiejętności organizowania działań,
  • perfekcjonizm,
  • niskie poczucie wartości i związany z nim brak wiary w powodzenie realizowanych działań.

Czytaj także

Problemy z koncentracją u dzieci

Trudności związane z zachowaniem koncentracji dotyczą zarówno dorosłych, jak i dzieci. W przypadku osób w wieku szkolnym, problemowi sprzyja obecny system szkolnictwa, który wymusza na uczniach opanowywanie materiału, który często jest dla nich nudny i mało angażujący. Są one również narażone na stres i rozkojarzenia w związku z dużą liczbą pozaszkolnych zajęć dodatkowych. Często nie mają czasu na regularne jedzenie, a w życiu codziennym brakuje go na zabawę i rozwijanie pasji.

Problemy z koncentracją są częstym problemem w szkole, gdzie wpływają na nie nie tylko czynniki rozpraszające uwagę, ale również sposób podawania wiedzy
Problemy z koncentracją są częstym problemem w szkole, gdzie wpływają na nie nie tylko czynniki rozpraszające uwagę, ale również sposób podawania wiedzy przez nauczycieli i zakres wiedzy, która nie wydaje się uczniom ineresująca. klimkin/pixabay.com

Zaburzenia koncentracji u dzieci mogą wiązać się z problemami takimi jak m.in.:

  • słaba motywacja do nauki i niskie zainteresowanie materiałem szkolnym,
  • niskie uzdolnienia,
  • stawianie wymagań znacznie przekraczających możliwości,
  • niskie aspiracje,
  • zaburzona koordynacja wzrokowo-ruchowa,
  • niska odporność na stres,
  • napięta atmosfera rodzinna lub szkolna,
  • niewłaściwa dieta, zwłaszcza obfitująca w cukry (słodkie napoje, słodycze, wypieki z białej mąki).

Anti-aging dla mózgu – jak zadbać o IQ, koncentrację i pamięć

Jak pomóc dziecku, które przejawia brak koncentracji?

Aby pomóc dziecku z problemem zaburzonej koncentracji, warto w pierwszej kolejności zadbać o ograniczenie nadmiaru bodźców, które ją utrudniają. Można chociażby zmniejszyć ilość czasu spędzanego przez dziecko przed telewizorem czy komputerem, a także zrezygnować z kupowania mu zabawek, które powodują rozproszenie uwagi.

Należy również wzmacniać wiarę dziecka we własne możliwości poprzez częste chwalenie i docenianie nawet najmniejszych postępów.

Wskazane jest natomiast unikanie nadmiernej krytyki oraz porównywania dziecka do rówieśników.

Pomocne będzie stopniowe zwiększanie trudności wykonywanych zadań, a także zaproponowanie dziecku takich aktywności, które będą dla niego interesujące i angażujące.

Warto ponadto zadbać o prawidłową dietę. W tym celu należy mocno ograniczyć produkty zawierające cukier prosty, a także wzbogacić jadłospis w warzywa, owoce, orzechy, nasiona i ziarna.

Trzeba następnie zadbać o to, aby stworzyć dziecku dogodne warunki do nauki – odpowiednie oświetlenie, optymalną temperaturę, brak hałasu i bałaganu, a także właściwą wentylację pomieszczenia.

Wskazane jest także poczynienie kroków w celu przeciwdziałania stresu dziecka. W tym celu warto zadbać o jego aktywność ruchową oraz zaproponować mu ćwiczenia relaksacyjne.

Najmłodsi mogą poza tym trenować swoją koncentrację poprzez rozwiązywanie ćwiczeń umysłowych takich jak np.:

  • łączenie punktów,
  • zapamiętywanie kolejności obrazków,
  • układanie puzzli,
  • dopasowywanie do siebie figur geometrycznych,
  • naśladowanie sekwencji ruchów,
  • odnajdywanie różnic i brakujących elementów.
Gdy dziecko ma poważne trudności ze skupianiem się, warto skonsultować się z psychologiem, by wykluczyć możliwość występowania u niego zespołu deficytu
Gdy dziecko ma poważne trudności ze skupianiem się, warto skonsultować się z psychologiem, by wykluczyć możliwość występowania u niego zespołu deficytu uwagi (ADD) lub rozpocząć odpowiednią terapię. keith2brd/123RF

Kiedy problemy z koncentracją mogą być powodem do obaw?

Problemy z zachowaniem koncentracji zwykle nie mają związku z poważnymi schorzeniami i nie stanowią powodów do niepokoju. W części przypadków mogą mieć jednak związek z zaburzeniami psychicznymi oraz określonymi chorobami, takimi jak:

  • ADD,
  • depresja,
  • zaburzenia o podłożu lękowym,
  • choroba Alzheimera,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • wysoki poziom cholesterolu we krwi,
  • problemy z funkcjonowaniem tarczycy (nadczynność lub niedoczynność).

Niepokój powinno wzbudzać przede wszystkim współwystępowanie następujących objawów:

  • chwiejny nastrój,
  • spowolnienie mowy,
  • pogarszająca się pamięć,
  • zmiany osobowości,
  • nagłe napady agresji,
  • wycofywanie się z kontaktów interpersonalnych,
  • zaniedbywanie higieny osobistej,
  • zubożenie słownictwa,
  • zatracanie zdolności samodzielnego podejmowania codziennych czynności.

Zespół deficytu uwagi – na czym polega ADD u dorosłych i dzieci?

ADD do zespół zaburzeń pod względem koncentracji uwagi, któremu nie towarzyszy nadpobudliwość ruchowa lub występuje jedynie w mocno ograniczonym zakresie. Typowy jest w tym przypadku stan dezorientacji, nieuwagi oraz marzycielstwa. Dzieci z ADD mają problem z podstawowymi czynnościami szkolnymi, takimi jak czytanie czy pisanie. Wykazują trudności w opanowaniu materiału.

Dla ADD charakterystyczne są również następujące objawy:

  • brak przyjemności odczuwanej podczas wykonywania zadań manualnych takich jak rysowanie, wyklejanie, wycinanie czy malowanie,
  • częste popełnianie prostych, bezmyślnych błędów,
  • brak cierpliwości,
  • problem ze skupieniem się na słuchaniu komunikatów przekazywanych przez inne osoby,
  • brak chęci do dzielenia się własnymi przeżyciami.

Zespół deficytu uwagi (ADD) jest znacznie poważniejszych problemem niż zwykłe trudności z zachowaniem koncentracji. W części przypadków tej jednostce chorobowej może towarzyszyć depresja i zaburzenia lękowe.

Diagnoza jest przeprowadzana przez psychiatrów i psychologów podczas wywiadu z pacjentem. Specjaliści ci w jego trakcie mogą posłużyć się dodatkowymi narzędziami diagnostycznymi, takimi jak skale czy testy psychologiczne.

Zaburzenie to wymaga podjęcia psychoterapii – najlepsze efekty przynosi terapia behawioralno-poznawcza. Pomocniczo stosowane są również środki farmakologiczne, które mogą poprawić stan chorego.

Odpowiednia koncentracja jest niezbędna nie tylko przy nauce czy pracy, ale również w sporcie. Regularne treningi pomagają jednak ćwiczyć zdolność skupiania
Odpowiednia koncentracja jest niezbędna nie tylko przy nauce czy pracy, ale również w sporcie. Regularne treningi pomagają jednak ćwiczyć zdolność skupiania się, co w rezultacie przekłada się również na inne dziedziny życia. riekephoto/123RF

ZOBACZ: jak wpływają na organizm napoje energetyczne i nadmiar kofeiny?

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 1

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

m
marek

Ja żadnego add nie mam, ale ostatnio mi wyjątkowo trudno się na czymś skupić , więc sobie kupiłem kapsułki herbaya z wyciągiem z miłorzębu japońskiego, który poprawia funkcje poznawcze

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3