reklama

Niedobór żelaza – objawy, przyczyny, co jeść? Czy niedobór żelaza u dzieci i w ciąży jest groźny? Jak uzupełnić niedobór żelaza?

Artur BiałekZaktualizowano 
W leczeniu niedoboru żelaza, duże znaczenie ma odpowiednia dieta. Jadłospis powinien uwzględniać: zielone warzywa, owoce i warzywa bogate w witaminę C, która poprawia wchłanianie żelaza, mięso, wątróbkę, buraki, produkty pełnoziarniste.
W leczeniu niedoboru żelaza, duże znaczenie ma odpowiednia dieta. Jadłospis powinien uwzględniać: zielone warzywa, owoce i warzywa bogate w witaminę C, która poprawia wchłanianie żelaza, mięso, wątróbkę, buraki, produkty pełnoziarniste. 123rf
Niedobór żelaza może mieć poważne konsekwencje zdrowotne. Zbyt niski poziom tego mikroelementu może doprowadzić m.in. do zaburzenia procesów immunologicznych w organizmie i wystąpienia niedokrwistości z niedoboru żelaza. Jak objawia się niski poziom żelaza i jak poradzić sobie z tym problemem?

Niedobór żelaza w organizmie często występuje u kobiet i przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów. W sytuacji braku żelaza w diecie lub niewielkich jego ilości, dochodzi do stopniowego wyczerpywania rezerw tego pierwiastka w organizmie. Dopiero, gdy zapasy znajdują się na bardzo niskich poziomach, pojawiają się problemy kliniczne manifestowane m.in. przez skórę, błony śluzowe i układ odpornościowy.

Niedobór żelaza – przyczyny

Niedobór żelaza spowodowany jest przede wszystkim nieprawidłowo zbilansowaną dietą, w której dominują produkty wysokoprzetworzone. Unikanie produktów mięsnych, nasion roślin strączkowych, nasion i pestek oraz orzechów, to częsty problem, powodujący niedostateczną podaż żelaza wraz z pokarmami.

Niskie żelazo we krwi jest także charakterystyczne dla osób, które w bardzo radykalny sposób podejmują próby odchudzania się stosując diety bardzo niskoenergetyczne i głodówki. W dietach z bardzo niską podażą energii nie sposób dostarczyć wystarczającą ilość żelaza, ponieważ ilość spożywanych pokarmów ulega znacznemu ograniczeniu. Między innymi z powodu trudności w bilansowaniu diet o wartości kalorycznej poniżej 1400 kcal, takie diety są odradzane przez dietetyków i nie powinny być stosowane.

Niedobór żelaza może występować u wegetarian, czyli osób odżywiających się wyłącznie produktami roślinnymi. Mimo że w żelazo zasobna jest fasola, ciecierzyca i inne strączki, weganie nie spożywający dużej ilości tych produktów narażeni są na niedokrwistość z niedoboru żelaza.

U osób intensywnie trenujących, szczególnie u biegaczy długodystansowych może wystąpić niedobór żelaza z powodu utraty tego pierwiastka podczas mocnego stąpania o podłoże (Foot strike hemolysis).

Dochodzi wówczas do pękania drobnych naczyń krwionośnych, przez które krew wypływa i jest tym sposobem tracona. Żelazo w niewielkich ilościach tracone jest także wraz z potem.

Młode dziewczęta rozpoczynające miesiączkowanie, a także u kobiet z długimi i obfitymi miesiączkami istnieje ryzyko niedoboru żelaza. Wynika to z faktu, że wraz z krwią menstruacyjną, organizm traci znaczne ilości tego pierwiastka każdego miesiąca.
W niektórych sytuacjach, niski poziom żelaza we krwi jest następstwem poważnego stanu chorobowego, czasami stanowiącego zagrożenie dla życia.

Czytaj także

Zespół upośledzonego wchłaniania – w przebiegu choroby, dochodzi do zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych przez błonę śluzową jelita cienkiego. Taki stan wynika z niedoboru lub z braku enzymów trawiennych albo z dysfunkcji samej błony śluzowej.

Schorzenie może mieć podłoże wrodzone lub nabyte. W drugim przypadku, stanowi konsekwencję innych jednostek chorobowych np. celiakii. Objawia się niską masą ciała, osłabieniem i ciągłym zmęczeniem. U chorego dochodzi do wystąpienia objawów charakterystycznych dla anemii.

Krwawienie z przewodu pokarmowego – objawy takiego stanu są w dużej mierze uzależnione od odcinka przewodu pokarmowego, w którym pojawiło się krwawienie. Krwawienie może pojawiać się w przebiegu: choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy, żylaków przełyku, choroby zapalnej jelita grubego, nowotworów przewodu pokarmowego, żylaków odbytu.

U chorego mogą pojawić się wymioty:

  • krwiste – gdy krwawienie pochodzi z górnych części przewodu pokarmowego, treść nie została poddana trawieniu przez enzymy trawienne,
  • fusowate – przypominają fusy kawy, co świadczy o tym, że krew znajdowała się w żołądku, gdzie została poddana działaniu enzymów trawiennych.

Kolejnym objawem jest krew w stolcu:

  • krwiste – jeżeli krwawi dolny odcinek przewodu pokarmowego, w stolcu będzie obecna świeża krew, która może być widoczna także na bieliźnie i na papierze toaletowym,
  • smoliste – jeżeli krwawienie ma miejsce w górnym odcinku przewodu pokarmowego, chory zaobserwuje smoliste (czarne) stolce.

Wśród innych objawów należy wymienić symptomy niedokrwistości: bladość skóry, zawroty głowy, kołatanie w sercu, przyspieszony oddech, osłabienie, ciągłe zmęczenie, problemy z koncentracją. W niektórych przypadkach, może pojawić się ból brzucha.

Czytaj także

Hemofilia – to choroba dziedziczna. U chorego brakuje niektórych czynników krzepnięcia krwi, co powoduje, że w wyniku zranienia krew nie krzepnie, a stale wypływa z rany. Objawy tej choroby mogą wystąpić tuż po narodzinach, choć zwykle pojawiają się dopiero, gdy dziecko staje się aktywne. Najpierw na ciele dziecka pojawiają się siniaki.

W późniejszym etapie, może wystąpić krwawienie w narządach wewnętrznych, w stawach oraz w mięśniach. Nawet pozornie niegroźne sytuacje (jak choćby niezbyt silne uderzenie, np. podczas zabawy) mogą wywołać krwawienie w mózgu, mogące doprowadzić do śmierci.

Niedobór żelaza – objawy
Niedobór żelaza w diecie prowadzi do obniżenia stężenia tego pierwiastka we krwi. Stan ten należy podzielić na trzy etapy:

  • przedutajony niedobór żelaza – w tkankach dochodzi do postępującego wyczerpania rezerw tego mikroelementu, jednak nie jest to jeszcze stan, w którym stężenie żelaza jest na tyle niskie, że proces namnażania czerwonych krwinek (erytropoeza) zostaje zakłócony.
  • utajony niedobór żelaza – komórki otrzymują za mało pierwiastka, jednak nie w stopniu, który mógłby doprowadzić do wystąpienia niedokrwistości,
  • jawny niedobór żelaza. – z powodu znacznego niedoboru pierwiastka, dochodzi do wystąpienia niedokrwistości. Pojawiają się objawy kliniczne ze strony narządów i tkanek, których procesy metaboliczne wymagają podaży żelaza.

Pierwszymi objawami wskazującymi na niedobór żelaza w organizmie, czyli anemię z niedoboru żelaza jest ciągłe zmęczenie, które nie ma związku z wysiłkiem fizycznym czy umysłowym.

Kolejnym niezdrowy wygląd – bladość cery i błon śluzowych (przede wszystkim spojówek), skóra staje się szorstka i sucha, włosy stają się łamliwe i wypadają, końcówki ulegają rozdwojeniu. Pod oczami pojawia się zasinienie. W kącikach ust tworzą się zajady.

Czytaj także

Zmiany dotyczą także paznokci – stają się kruche, a ich powierzchnię pokrywają wyraźnie wyczuwalne prążki. Wśród pozostałych objawów należy wymienić:

  • osłabienie odporności organizmu,
  • przyspieszenie oddechu i pracy serca,
  • gorsze znoszenie wysiłku fizycznego, który wcześniej nie sprawiał problemu,
  • zawroty głowy, senność,
  • szumy w uszach,
  • problemy z koncentracją, gorsza pamięć
  • apatia,
  • spaczone łaknienie np. chęć na konsumpcję niejadalnych rzeczy: gleby, gliny, tynku.

Niedobór żelaza – rozpoznanie

Niedobór żelaza jest rozpoznawany na podstawie wyników badań laboratoryjnych. Analizie poddawane wyniki następujących parametrów krwi:

  • morfologia – pozwala ocenić liczbę czerwonych krwinek, ich objętość oraz zawartość hemoglobiny, czyli barwnika krwi,
  • stężenie żelaza – dostarcza informacji o zawartości żelaza wolnego,
  • stężenie ferrytyny – dostarcza informacji o ilości zmagazynowanego żelaza,
  • stężenie transferyny – to białko nośnikowe dla jonów żelaza,
  • receptora transferyny – jeśli ilość receptorów jest podwyższona wskazuje to na niedobór żelaza,
  • wysycenia transferyny żelazem (TIBC) – jest to wskaźnik obliczany na podstawie stężenia ferrytyny we krwi. Pozwala oszacować ile żelaza potrzeba do maksymalnego wysycenia transferyny.

Czytaj także

W rozpoznaniu niedoboru żelaza, przydatnym badaniem jest EHA, czyli analiza pierwiastkowa włosa. Na podstawie uzyskanego wyniku, lekarz określa poziom żelaza oraz jego stosunek do kobaltu, miedzi i wapnia.

Niedobór żelaza wymaga rozpoznania przyczyny zbyt niskiego poziomu pierwiastka. Jeżeli lekarz podejrzewa, że problemem jest krwawienie z przewodu pokarmowego, zleci wykonanie badań (m.in. obrazowych), stosownych dla danej jednostki chorobowej.

Niedobór żelaza w ciąży

Niedobór żelaza w ciąży dotyczy około 45 proc. kobiet. W tym przypadku, przyczyną jest zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek, które nie zostaje pokryte wraz z dietą. U kobiety ciężarnej, objętość krwi ulega zwiększeniu, ponieważ za pomocą łożyska układ krwionośny matki połączony jest z płodem, który korzysta z substancji odżywczych zawartych we krwi matki, w tym z żelaza.

Konsekwencje niskiego poziomu żelaza nie dotyczą wyłącznie matki, ale także płodu – zwiększa się ryzyko niskiej masy urodzeniowej i anemia, może również dojść do przedwczesnego porodu lub do poronienia.

Niedobór żelaza u dzieci

Niedobór żelaza u dzieci, najczęściej dotyczy niemowląt w okresie intensywnego wzrostu, czyli po 6. miesiącu życia.W tym okresie dieta niemowlęcia powinna być stopniowo rozszerzana o nowe pokarmy, ponieważ składniki odżywcze m.in. ilość żelaza w mleku matki jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb niemowlęcia.

Drugim okresem jest dorastanie, kiedy to u dziewczynek dochodzi do rozpoczęcie miesiączkowania. Dziewczynki chętniej stosują wtedy bardzo restrykcyjne diety odchudzające, ponieważ nie są przygotowana na zmiany zachodzące w ciele, a chcą się podobać płci przeciwnej.

Chłopcy zaczynają intensywnie rosnąć, co także stanowi przyczynę niedoboru żelaza. Mimo wszystko u chłopców rzadziej występuje ten problem bowiem chłopcy chętniej jadają pokarmy mięsne, a ich zapotrzebowanie na żelazo jest niższe.

Niedobór żelaza – leczenie

Niedobór żelaza będący następstwem jednego z wymienionych wcześniej schorzeń, wymaga wdrożenia leczenia przyczynowego, właściwego dla danej jednostki chorobowej.

Niedobór żelaza jest stanem, który wymaga uzupełnienia poziomu pierwiastka, bez względu na to, czy stany magazynowe kwalifikują braki jako etap przedutajony lub utajony, czy doszło do wystąpienia objawów niedokrwistości.

W tym celu, lekarz przepisze preparaty żelaza, w większości przypadków przeznaczone do przyjmowania doustnego. W większości przypadków będzie to lek na receptę – nie suplement żelaza.

Skutkami ubocznymi zażywania żelaza mogą być zaparcia.

Zależnie od stanu pacjenta, leczenie może potrwać nawet 6 miesięcy. Wynika to z faktu, że zanim organizm zacznie wytwarzać rezerwy magazynowe żelaza, w pierwszej kolejności będzie zużywał pierwiastek do zaspokojenia bieżących potrzeb – do produkcji czerwonych krwinek. Uzupełnianie rezerwy może rozpocząć się dopiero po kilku tygodniach.

W niektórych przypadkach zachodzi konieczność wdrożenia leczenia dożylnego. Dotyczy to przede wszystkim pacjentów, u których zbyt niski poziom żelaza wynika z krwawienia z przewodu pokarmowego lub zaburzenia wchłaniania.

Taka metoda jest też stosowana w przypadku leczenia osób, które nie tolerują preparatów podawanych doustnie. W pierwszej kolejności, lekarz podaje pacjentowi dawkę testową. Takie działanie pozwala uniknąć poważnej reakcji alergicznej, jaka może wystąpić na skutek leczenia dożylnego żelazem.

Warto pamiętać, że suplementacja żelaza powinna odbywać się pod kontrolą lekarza i według jego zaleceń. Nadmiar żelaza może bowiem zwiększyć ryzyko wystąpienia zawału serca lub chorób nowotworowych.

Niedobór żelaza – co jeść?

Najlepsze zamienniki mięsa – 10 polecanych produktów bogatyc...

Z dietą nie jest możliwe spożycie zbyt dużej ilości żelaza, natomiast nierozważne stosowanie suplementacji, stwarza ryzyko nadmiaru tego pierwiastka w diecie.

W leczeniu niedoboru żelaza, duże znaczenie ma odpowiednia dieta. Jadłospis powinien uwzględniać:

  • mięso,
  • wątróbkę,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • zielone warzywa,
  • owoce i warzywa bogate w witaminę C, która poprawia wchłanianie żelaza: m.in. papryka, truskawki, cytrusy, natka pietruszki,
  • buraki,
  • produkty pełnoziarniste.

Nie należy popijać wymienionych pokarmów herbatą, kawą, ani łączyć ich z produktami mlecznymi ponieważ ograniczają one wchłanianie żelaza.

Dowiedz się więcej o ciecierzycy, która jest dobrym źródłem żelaza w diecie

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3