Rokitnik – właściwości lecznicze i wartości odżywcze. Jakie działanie mają sok, susz oraz olej z rokitnika i jak je stosować?

Krzysztof Borowski
Owoce rokitnika należą do najbardziej odżywczych i bogatych w witaminy. Robi się z nich zarówno sok, jak i olej.
Owoce rokitnika należą do najbardziej odżywczych i bogatych w witaminy. Robi się z nich zarówno sok, jak i olej. wal_172619/pixabay.com
Udostępnij:
Rokitnik zwyczajny lub pospolity to krzew będący źródłem cennych owoców, choć w celach leczniczych wykorzystywane są też liście tej rośliny. Owoce rokitnika są niezwykle bogate w witaminy A, C, E i K, a także inne ważne dla zdrowia składniki. Z ich miąższu wyciska się sok oraz pozyskuje susz, które przetwarzane są również na suplementy diety. Pestki są natomiast źródłem wartościowego oleju. Sprawdź, jakie wartości odżywcze i właściwości zdrowotne mają produkty z rokitnika oraz jakie korzyści daje ich spożywanie i stosowanie w celach kosmetycznych.

Spis treści

Co to jest rokitnik pospolity i jak wygląda?

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides), inaczej rokitnik pospolity, to krzew lub niskie drzewo o charakterystycznych, podłużnych liści w srebrzystym odcieniu, pokrytych delikatnymi włoskami. Występuje on w postaci naturalnej w chłodnych strefch Europy i Azji, głównie wzdłuż wybrzeży morskich. W Polsce rośnie m.in. nad Bałtykiem, gdzie często umacnia wydmy, a także w Pieninach. Często można spotkać go też w miastach.

Kwiaty rokitnika mają upojny słodki zapach, wyczuwalny na wiele metrów, a powstające z nich owoce są zebrane w liczne grona. Wyróżniają się owalnym kształtem i żywym kolorem, który przybiera odcienie od jasnożółtego do ciemnopomarańczowego, oraz kwaśnym smakiem z gorzkimi i cierpkimi nutami.

Rokitnik – wartości odżywcze

Owoce rokitnika w postaci świeżego miąższu zawierają średnio w porcji 100 g: 74 kcal, 9,1 g węglowodanów (w tym 2,4 g cukrów i 2,9 g błonnika), 1 g białka i 4,2 g tłuszczu. Występujące w nich związki cukrowe to głównie glukoza, ale też fruktoza i inne, m.in. ksyloza; są też źródłem niewielkich ilości alkoholów cukrowych.

Rokitnik obfituje w witaminy, antyoksydanty i składniki mineralne, choć zawartość tych składników jest bardzo zmienna. Do najważniejszych bogactw owoców rokitnika należy przede wszystkim witamina A w postaci barwników karotenowych (m.in. beta-karotenu, ale też alfa- i gamma-karotenu, likopenu, zeaksantyny czykantaksantyna), witamina C oraz witamina E.

W przypadku odmiany europejskich rokitnika zawartość cennych związków w owocach może wynosić:

  • witamina C – 360 mg (28-2500 mg),
  • witamina E – 160 mg,
  • witamina K – 100-200 mg,
  • witamina A (jako karotenowidy) – 3-40 mg,
  • flawonoidy – 350-850 mg,
  • żelazo – 0,5-1,5 mg,
  • potas – ok. 100 mg,
  • wapń – ok. 15 mg,

Owoce rokitnika są też źródłem witamin z grupy B (m.in. B2, B5, B5, B12 i niacyny), pierwiastków takich jak miedź, cynk, mangan, krzem i bor, a także fitosteroli. Zawarte w nich antyoksydanty polifenolowe, głównie z grupy flawonoidów i kwasów fenolowych, należą do najcenniejszych związków decydujących o właściwościach leczniczych tej rośliny.

Oprócz owoców jako surowiec zielarski wykorzystuje się też liście rokitnika (głównie w postaci ekstraktu) oraz olej z pestek, który ze względów technologicznych tłoczony jest z nasion z dodatkiem skórek i części pulpy pozostałej po wyciśnięciu soku. Dzięki temu wzbogaca się w nadające mu słoneczny kolor barwniki karotenowe i inne cenne antyoksydanty.

Wartości odżywcze przetworów rokitnika zależą ich rodzaju i sposobu wytwarzania. Olej z rokitnika zawiera znaczne ilości tłuszczów w porównaniu ze świeżymi owocami rośliny. Ważnym surowcem zielarskim jest też susz owocowy. Rokitnik zwyczajny w postaci suchej masy owocowej zawiera około 40 proc. cukrów, 6 proc. białka, 33 proc. tłuszczu, 6 proc. błonnika (2 proc. to pektyny, czyli błonnik rozpuszczalny w wodzie), 2 proc. składników mineralnych i śladowe ilości skrobi.

Witaminy to składniki niezbędne dla zdrowia, które musimy przyjmować z dietą. Współczesna żywność i styl życia sprawiają jednak, że coraz częściej mamy ich niedobory. Sprawdź, jakich witamin możesz potrzebować w większych ilościach, jak podnieść ich poziom w posiłkach i jakie produkty wybierać najczęściej! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Witaminy – działanie, dzienne zapotrzebowanie i najlepsze źr...

Właściwości zdrowotne i lecznicze rokitnika

Witamina A w postaci karotenoidów zapobiega przesuszaniu skóry, chroni ją przed promieniowaniem ultrafioletowym i poprawia jej koloryt. Witamina C bierze udział w produkcji kolagenu, który zapewnia jej elastyczność, natomiast witamina E jest niezbędna do utrzymania właściwego nawilżenia i natłuszczenia. Antyoksydanty te są kluczowe do utrzymania właściwej kondycji skóry i spowalniają procesy starzenia się.

Ze względu na to działanie owoce rokitnika pomagają przeciwdziałać problemom ze wzrokiem, a także ich pogłębianiu się. Ponadto karotenoidy poprawiają koloryt naskórka oraz chronią skórę oraz oczy przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym.

Przeczytaj również poradniki:

Regularne spożywanie rokitnika pomaga chronić organizm przed stresem oksydacyjnym, związanym z działaniem nadmiaru wolnych rodników. Nie tylko spowalnia procesy starzenia skóry, ale też wspomaga układ trawienny oraz krwionośny. Związki z rokitnika pomagają zapobiegać pękaniu naczynek krwionośnych, przez co produkty pozyskiwane z tej rośliny są stosowane w profilaktyce żylaków oraz przy cerze naczyniowej.

Właściwości rokitnika to również:

  • ochrona układu krążenia, m.in. poprawa lipidogramu, glikemii i ciśnienia krwi, działanie przeciwmiażdżycowe i usprawniające ukrwienie mięśnia sercowego,
  • ochrona wątroby (głównie wyciąg z liści),
  • działanie przeciw bakteriom i wirusom (głównie olej),
  • działanie osłonowe na błony śluzowe układu pokarmowego, od jamy ustnej do żołądka,
  • wspomaganie gojenia skóry (główne stosowanie zewnętrzne).

W roku 2018 w czasopiśmie „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” pracownicy Katedry Biochemii Ogólnej, Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego opublikowali artykuł, w którym szeroko scharakteryzowali owoce rokitnika zwyczajnego, zawarte w nim substancje bioaktywne oraz ich właściwości przeciwnowotworowe i chroniące przed promieniowaniem UVB oraz jonizującym, do którego należy promieniowanie X (rentgenowskie) czy ogólnie pochodzące z materiałów radioaktywnych, a także promieniowanie gamma. Olej z rokitnika z dobrym skutkiem aplikowano chorym w leczeniu oparzeń popromiennych w Czarnobylu po wybuchu elektrowni atomowej.

26 kwietnia 1986 r. miała miejsce katastrofa czarnobylskiej elektrowni jądrowej, czego skutkiem było uwolnienie radioaktywnych materiałów do atmosfery. Obecnie naukowcy spierają się co do liczby ofiar „Czarnobyla”, a także długofalowych skutków zdrowotnych tej katastrofy. Według szacunków aż 600 000 osób było zaangażowanych w uporządkowanie skażonych terenów, z czego ok. 240 000 osób otrzymało dawki promieniowania przekraczające dopuszczalne normy. Trudno jednoznacznie określić liczbę ofiar katastrofy w Czarnobylu, gdyż różne źródła podają inaczej: Komitet Naukowy ONZ ds. Skutków Promieniowania Atomowego podaje, że zginęły 62 osoby, natomiast Raport Forum Czarnobyla – że 31 osób. Konsekwencją katastrofy w Czarnobylu było skażenie promieniotwórcze na ok. 125 000-146 000 kilometrów kwadratowych i rozprzestrzenienie radioaktywnej chmury po całej Europie. Naukowcy są zgodni co do jednego -  „Czarnobyl” jest przede wszystkim katastrofą psychologiczną.

Skutki zdrowotne katastrofy w Czarnobylu. Czy naprawdę są aż...

Na podstawie przeprowadzonych badań naukowych dowiedziono, że zawarte w owocach rokitnika antyoksydanty takie jak witamina A i E oraz związki fenolowe zmniejszają uszkodzenia oksydacyjne komórek, jak również hamują powstawanie związków rakotwórczych takich jak aflatoksyna B1 i związki N-nitrozowe.

Substancje aktywne biologicznie zawarte w rokitniku hamują również rozwój i namnażanie komórek zmienionych nowotworowo m.in. w układzie oddechowym, pokarmowym, rozrodczym, krwionośnym i limfatycznym. Eksperymenty przeprowadzane na szczurach oraz myszach udowodniły wpływ ekstraktu z owoców rokitnika na śmierć komórek nowotworowych płuc, prostaty, szyjki macicy, jelita grubego, sutka, a także czerniaka, mięsaka oraz białaczki limfatycznej.

Rak płuc to najczęściej występujący nowotwór złośliwy w Polsce. Poznaj jego wczesne objawy, aby w porę rozpoznać chorobę i podjąć odpowiednie leczenie. Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Te objawy mogą świadczyć o raku płuc, najczęściej występując...

Sok z rokitnika – jakie właściwości ma sok ze świeżych owoców i butelkowany?

Świeże owoce rokitnika, choć zawierają największe stężenia substancji korzystnych dla naszego zdrowia, są bardzo kwaśne. Nie każdy zaakceptuje ich wyrazisty smak, który tak jak w przypadku owoców aronii łagodnieje nieco po przemrożeniu na krzaku lub w zamrażarce. Lepiej tolerowany jest sok wyciskany ze świeżych owoców rokitnika, który zachowuje wiele zawartych w nich cennych związków, w tym co najmniej 75 proc. witaminy C. Jest też źródłem licznych biopierwiastków, m.in. żelaza, manganu, boru, wapnia i krzemu.

Dobrym pomysłem jest również przetworzenie świeżego rokitnika na dżemy lub nalewki, które z natury rzeczy są dużo słodsze. Z kolei alternatywą dla osób, które nie mają czasu lub umiejętności kulinarnych, może być gotowy, 100-procentowy sok z rokitnika, który też pozwala na skorzystanie z dobrodziejstw rośliny.

Na rynku dostępne są słodzone soki z rokitnika, jak i naturalne – oczywiście w miarę możliwości lepiej wybierać te drugie. Otwartą butelkę soku przechowywać należy w lodówce najczęściej nie dłużej niż 7 dni, co warto wziąć pod uwagę, decydując się na zakup produktu o określonej objętości.

Domowe przetwory bez cukru to sposób na zatrzymanie na dłużej smaku sezonowych owoców. Sprawdź 10 prostych! przepisów na zdrowe przetwory

Sezonowe przetwory bez cukru – 10 zdrowych przepisów zawiera...

Olej z rokitnika – źródło cennych kwasów omega

Olej z rokitnika to doskonałe źródło wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-3 i omega-6, a także jednonienasyconych w postaci omega-9 (jak w oliwie i awokado) oraz rzadko występujących w przyrodzie kwasu palmitooleinowego z rodziny omega-7 (zawierają je jeszcze orzechy makadamia). Związki te występują w korzystnej dla zdrowia, zrównoważonej proporcji. Olej z rokitnika to również źródło wit. E i beta-karotenu.

Dzięki związkom tłuszczowym spożywając olej rokitnikowy, wspomagamy pracę mózgu i układu krążenia, chroniąc organizm przed zmianami miażdżycowymi, a także dostarczamy organizmowi substancje przeciwzapalne i podnosimy odporność.

Olej rokitnika działa korzystnie w chorobach wrzodowych żołądka i dwunastnicy, a także w stanach zapalnych układu pokarmowego i biegunkach. Najbardziej obfitujący w substancje wartościowe olej to oczywiście ten tłoczony na zimno. Olej z rokitnika jest również bazą produktów stosowanych w preparatach kosmetycznych.

Często spotykaną nazwą oleju rokitnikowego, zwłaszcza występującą na etykietach preparatów kosmetycznych i zielarskich pochodzących od naszych wschodnich sąsiadów, jest „oblepicha” – to rosyjska nazywa tej rośliny. W krajach byłych republik radzieckich rokitnik był bowiem szeroko stosowany od dziesięcioleci, zwłaszcza w postaci olejku pozyskiwanego z nasion i pulpy owocowej.

Przeczytaj więcej na temat:

Rokitnik w kosmetologii i dermatologii

Olej z rokitnika to składnik często stosowany w kosmetologii. Najczęściej jest to po prostu olej rokitnikowy w postaci 5-procentowego roztworu, który aplikuje się bezpośrednio na skórę w celu poprawy jej kondycji. Dobroczynne działanie takiego preparatu związane jest głównie z obecnością w nim związków przeciwutleniających. Pomagają one również uzupełniać naturalną warstwę lipidową skóry, chroniąc ją przed nadmiernym przesuszeniem wskutek utraty wody, co jest szczególnie pomocne w przypadku długotrwałego przebywania w klimatyzowanych pomieszczeniach czy w niekorzystnych warunkach atmosferycznych.

Co więcej, olej z rokitnika wspomaga regenerację uszkodzonej skóry poprzez przyspieszenie procesu ziarnowania ran, dlatego stosuje się go pomocniczo w leczeniu odmrożeń, oparzeń powierzchniowych i stanów zapalnych skóry, m.in. egzemy, alergii, blizn pourazowych i potrądzikowych oraz rozstępów. Jest również często wykorzystywany w preparatach do opalania jako naturalny filtr promieni UVA i UVB.

Przeczytaj również:

Olej rokitnikowy jest też częstym składnikiem kremów polecanych paniom o cerze suchej i wrażliwej. Wspomaga również kondycję skóry dojrzałej i skłonnej do powstawania zmarszczek.

Stosowany w kuracjach na włosy olej rokitnikowy wspiera leczenie łupieżu, zapobiega jego powstawaniu i pomaga ukoić świąd wywołany egzemą.

Jak wykorzystać susz z owoców rokitnika?

Susz z owoców rokitnika stanowi alternatywę dla świeżych owoców – nie ma tak cierpkiego smaku jak owoce nieprzemrożone i nie trzeba przechowywać go w lodówce. Odznacza się dłuższym terminem przydatności do spożycia niż tłoczony na zimno olej.

Ze względu na wysoką zawartość tłuszczów, które są bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, zarówno susz, jak i olej najlepiej jest przechowywać w lodówce. Można spożywać je bezpośrednio, a także jako dodatek do jogurtów czy koktajli smoothie. Produkt ten stanowi również składnik suplementów diety uzupełniających poziom witaminy C, beta-karotenu i ogólnie antyoksydantów.

Antyoksydanty to związki chroniące przed stresem oksydacyjnym, który uszkadza komórki i przyczynia się do rozwoju szerokiej grupy chorób cywilizacyjnych. Spośród niezliczonej liczby tych substancji nazywanych też przeciwutleniaczami szczególnie ważna jest ich grupa o stosunkowo dobrze poznanym działaniu na zdrowie. SPRAWDŹ, które przeciwutleniacze warto spożywać szczególnie często! Dowiedz się też, jakie zapewniają korzyści i w jakich produktach się znajdują! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Antyoksydanty dla zdrowia: 10 polecanych przeciwutleniaczy, ...

Przeciwwskazania do spożywania owoców rokitnika

Rokitnik może być spożywany przez osoby zdrowe w normalnych ilościach zarówno w postaci świeżych owoców, suszu, jak i oleju, bez żadnych negatywnych konsekwencji. Nie powinni go jednak spożywać chorzy cierpiący na stany zapalne trzustki i wątroby, a także z kamicą żółciową i ostrą postacią zapalenia woreczka żółciowego.

Ponieważ nie ma wiarygodnych badań na temat wpływu rokitnika na rozwój płodu oraz niemowląt, kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny skonsultować się na temat przyjmowania rokitnika ze swoim lekarzem. Podobnie ostrożność należy zachować też w podeszłym wieku i w przypadku małych dzieci.

ZOBACZ: Rak: fakty i mity. Czy witamina C może wyleczyć raka? Ekspert: Prof. dr hab. n. med. Jacek Jassem, onkolog i radiolog

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie