Chroń mózg przed demencją! Poznaj nawyki, które pomogą zmniejszyć ryzyko choroby Alzheimera, Parkinsona i innych zmian degeneracyjnych

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Choroba Parkinsona częściej dotyka mężczyzn, niż kobiety. Średni wiek chorych na Parkinsona to 58 lat. Zdarzają się jednak, przypadki zachorowań nawet przed 40. rokiem życia
Choroba Parkinsona częściej dotyka mężczyzn, niż kobiety. Średni wiek chorych na Parkinsona to 58 lat. Zdarzają się jednak, przypadki zachorowań nawet przed 40. rokiem życia Kerkez/Getty Images
Udostępnij:
Choć demencja dotyka głównie osoby starsze, to proces jej rozwoju zaczyna się dużo wcześniej. Przyczyną zaburzeń kognitywnych i ruchowych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona są zmiany degeneracyjne komórek nerwowych. Niestety często zdarza się, że zmiany te długo postępują bez objawów. Na demencję nie ma leku, ale można znacząco zmniejszyć ryzyko jej rozwoju, zaczynając działać już w młodym wieku. Wyjaśniamy, jakie nawyki pomagają długofalowo chronić mózg przez zmianami degeneracyjnymi.

Demencja, inaczej otępienie, to wspólny termin opisujący zespół symptomów zmian neurodegeneracyjnych, u których podłoża leżą różne choroby i zaburzenia pracy mózgu.

Spis treści

Jakie objawy powoduje demencja?

Do najczęstszych objawów demencji należą m.in. problemy z pamięcią, zwłaszcza krótkoterminową, myśleniem – szczególnie abstrakcyjnym, oraz z komunikacją (powtarzanie się, zapominanie słów). Występować mogą też trudności w wykonywaniu dotychczas prostych czynności, częste wahania nastroju, zmiany osobowości, dezorientacja czy apatia połączona z utratą zainteresowań i chęci do działania. Symptomy mogą mieć różne nasilenie i wpływ na zdolność codziennego funkcjonowania.

Dowiedz się na temat:

Jakie są rodzaje demencji?

Demencja przybiera różne postaci, jednak 60-80 proc. przypadków to choroba Alzheimera. Istnieją jeszcze typy demencji, takie jak otępienie naczyniopochodne, z ciałami Lewy'ego i czołowo-skroniowe (po 5-10 proc. przypadków), a także inne, do których należą m.in. choroba Parkinsona czy Huntingtona, a ponadto typy mieszane.

Ryzyko powstawania zmian degeneracyjnych w obrębie mózgu nasila się wraz z wiekiem, ale rozwój demencji nie jest normalnym objawem starzenia się.

W krajach wysokorozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone, na alzheimera choruje tylko ok. 10 proc. osób powyżej 65. roku życia, ale występuje on już u 1/3 osób mających więcej niż 85 lat.

Jak jednak ostrzegają naukowcy, demencja rozwijać się już po czterdziestce, co ma związek ze zmianami zanikowymi w obrębie komórek wyściełających naczynia krwionośne w głowie oraz zwiększeniem ilości fibrynogenu – białka wspomagającego gojenie uszkodzeń.

Sprawdź także:

Czym są choroba Alzheimera i choroba Parkinsona?

Choroba Alzheimera charakteryzuje się nagromadzeniem w mózgu złogów białkowych, zawierających m.in. amyloid beta i białka tau (oraz aktywne komórki odpornościowe i nadmiar wapnia) pomiędzy obumierającymi neuronami, a także w splątanych zmianach tkanki. Obecność tych związków wywołuje stan zapalny. W efekcie mózg traci nie tylko komórki nerwowe, ale również połączenia między nimi, a jego objętość ulega zmniejszeniu. Tak dzieje się jeszcze zanim pojawią się zauważalne symptomy choroby. Nie jest jednak do końca wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem problemu: czy to demencja powoduje obumieranie neuronów, czy to ich ubytek skutkuje rozwojem demencji.

Choroba Parkinsona, powodująca m.in. zaburzenia kontroli motorycznej i mimowolne drżenie, wiąże się ze stopniowym niszczeniem w mózgu komórek wydzielających dopaminę – neuroprzekaźnik niezbędny do zawiadywania ruchami. Chorobę, która rozwija się zwykle po 50. roku życia, charakteryzuje występowanie w tkance nerwowej tzw. ciał Lewy’ego, które są nieprawidłowymi skupiskami białek, zawierającymi m.in. alfa-synukleinę. Agregacje te występują też w innych chorobach neurodegeneracyjnych.

W postaci demencji objawia się też choroba Huntingtona, która wiąże się z wykonywaniem niekontrolowanych ruchów, taki przebieg mogą mieć też inne zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego.

Polecamy także:

Jakie są przyczyny rozwoju demencji?

Nie tylko starszy wiek sprzyja rozwojowi chorób neurodegeneracyjnych. Demencja jest częstym powikłaniem po udarze mózgu, zarówno tym niedokrwiennym, jak i po wylewie krwi do mózgu, ponieważ pozbawia on neurony życiodajnego tlenu, jak również możliwości odprowadzania zbędnych, toksycznych produktów przemiany materii.

Ryzyko zwiększają również urazy głowy, zwłaszcza ze wstrząśnieniem mózgu. Dowiedziono na przykład, że prawdopodobieństwo rozwoju choroby Parkinsona poprzez zwiększoną produkcję ciał Lewy’ego zwiększają sporty kontaktowe, zwłaszcza boks, sztuki walki, hokej czy rugby. Przy uprawianiu tych dyscyplin dłużej niż przez 8 lat częstotliwość występowania demencji zwiększała się aż sześciokrotnie. Jednak już nawet jednokrotny uraz może mieć wpływ na wielkość tego ryzyka.

Innym czynnikiem predysponującym do rozwoju alzheimera lub innych form demencji są infekcje wirusowe, m.in. wirusem opryszczki czy HIV. Tak działają też priony, przenoszone z tkanki zwierzęcej, a powodujące m.in. chorobę Creutzfeldta-Jacobsa.

Prawdopodobieństwo wystąpienia demencji zależy jednak również od stylu życia, na który niewątpliwie mamy wpływ. Ryzyko to zwiększa zwłaszcza używanie tytoniu i alkoholu, a także uboga odżywczo dieta, złożona z wysokoprzetworzonej żywności.

Natomiast do medycznych czynników ryzyka rozwoju demencji należą m.in.:

  • miażdżyca naczyń krwionośnych,
  • podwyższone ciśnienie krwi,
  • wysoki poziom „złego” cholesterolu LDL,
  • nadmiar homocysteiny we krwi,
  • choroby serca,
  • cukrzyca,
  • osteoporoza,
  • depresja.

Podjęcie leczenia tych zaburzeń pomaga chronić mózg przed zmianami degeneracyjnymi.

Przeczytaj też:

Jak zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych?

Chociaż demencja jest jednym z 10 głównych chorób przyczyniających się do zwiększonej śmiertelności w krajach rozwiniętych, jako jedyna z nich nie daje się wyleczyć. Nie można też jej zapobiec ani znacząco spowolnić rozwoju. Jest jednak możliwe, by zmniejszyć ryzyko jej pojawienia się. Umożliwiają to zmiany stylu życia, a zwłaszcza codziennych nawyków.

Jak podaje raport opublikowany w piśmie „The Lancet”, przygotowany przez zespół 24 ekspertów z różnych krajów świata na podstawie dostępnych badań nad zmianami neurodegeneracyjnymi, istnieje 9 czynników stylu życia, które po zmodyfikowaniu mogą przyczynić się do zmniejszenia zagrożenia demencją o ok. 35 procent. Co jednak ważne, najlepsze efekty dają wtedy, gdy zmiany są wprowadzane począwszy od najmłodszych lat.

  • W młodym wieku – najcenniejsza jest edukacja, ponieważ umożliwia wzrost ilości komórek nerwowych i objętości tych struktur mózgu, które ulegają neurodegeneracji w późniejszy życiu.
  • W średnim wieku – najważniejsza jest profilaktyka otyłości, chorób kardiometabolicznych oraz postępującej utraty słuchu, jak również innych problemów zdrowotnych, które sprzyjają rozwojowi demencji. Działania te w połączeniu z uczeniem się w młodości mogą zmniejszać zagrożenie rozwojem demencji nawet o 20 procent.
  • W starszym wieku – najbardziej istotne staje się radzenie sobie z depresją, zaprzestanie palenia papierosów i ograniczenie alkoholu (jeśli nie zrobiło się tego wcześniej), zapewnienie skutecznej profilaktyki rozwoju cukrzycy, zwiększenie poziomu aktywności fizycznej oraz podtrzymanie (albo rozpoczęcie, bo nigdy nie jest za późno) aktywnych kontaktów społecznych i życia towarzyskiego. Te zmiany mogą redukować prawdopodobieństwo rozwoju demencji o 15 procent.

Zobacz także:

Sprawny umysł w każdym wieku – to możliwe!

Ponieważ badania funkcjonowania mózgu to dziedzina w miarę nowa i rozwijająca się intensywnie wraz z postępem nowoczesnych metod diagnostycznych, wciąż przybywa doniesień na ten temat. Dzięki temu wiemy, które nawyki pomagają chronić mózg przed niekorzystnymi zmianami. Należą do nich:

  • zdrowa dieta złożona z regularnych posiłków, najlepiej w stylu śródziemnomorskim,
  • styl życia dopasowany do rytmu biologicznego organizmu, m.in. praca, odpoczynek, sen i posiłki w fizjologicznych porach,
  • higiena snu, czyli dbanie o odpowiednią jego jakość, a nie tylko długość,
  • aktywność psychiczna, najlepiej w formie nauki nowych umiejętności,
  • aktywność fizyczna, zarówno mobilizująca serce, jak i mięśnie całego ciała,
  • utrzymanie więzi fizycznej i aktywność towarzyska,
  • unikanie zanieczyszczeń powietrza i środków chemicznych.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Duże śniadanie nie pomaga schudnąć

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

K
Krzysiek
Tak masz rację ja akurat mam mamę po udarze już z początkową demencją. I tak samo uważam, że przy większości tych chorób można wydłużyć czas kiedy ta osoba jeszcze samodzielnie funkcjonuje. Ja mam akurat znajomą, która prowadzi gabinet magnetoterapii i to ona mnie namówiła aby mama zaczęła zabiegi. Polecam wszystkim bo mama odzyskała większą sparwnośc w ręce a od ponad roku demencja na razie nie zrobiła postępów. Żaden lekarz mi tego nie zalecił, ale nie załuję
A
Andrzej
Moja babcia choruje na Parkinsona i jest pod okiem rehabilitanta. Na razie bardzo dobrze funkcjonuje ale nie wiem ile w tym jest zasługi dobrej rehabilitacji, na którą niestety nie jest stać większości osób starszych – ciężki los tych, którzy nie mają pieniędzy na prywatną służbę zdrowia.
Więcej informacji na stronie głównej Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie