Witamina B12 – działanie, źródła pokarmowe i zapotrzebowanie. Objawy wskazujące na niedobór witaminy B12 i jej nadmiar

Agata Orzełowska
Witamina B12 jest deficytowa w diecie bezmięsnej i nie zawierającej jaj ani nabiału
Witamina B12 jest deficytowa w diecie bezmięsnej i nie zawierającej jaj ani nabiału 123rf
Witamina B12 występuje wyłącznie w pokarmach pochodzenia zwierzęcego. To substancja odżywcza niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, a także wytwarzania czerwonych krwinek, czyli erytrocytów. Jej działanie jest jednak szersze, bowiem ma wpływ na metabolizm białek i energii w organizmie. Niedobór witaminy B12 może powodować poważne problemy neurologiczne oraz objawiać się anemią megaloblastyczną. Dlatego warto wiedzieć, w jakich produktach spożywczych występuje witamina B12 i kto jest narażony na jej niedobór.

Czym jest witamina B12 i jaką pełni funkcję w organizmie?

Witamina B12 znana też pod nazwą kobalamina. Zaliczana jest do związków rozpuszczalnych w wodzie, ale mimo to jest trudno przyswajalna przez organizm, ponieważ wykorzystywane są do tego celu aż 3 różne białka transportowe. Witamina B12 to składnik diety niezbędny do działania układów krwiotwórczego i nerwowego. B12 pełni istotną rolę w procesie wytwarzania erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Bez niej oraz przy deficycie kwasu foliowego w diecie rozwija się anemia. W przypadku niedoboru witaminy B12 typem anemii wynikającej z jej niedoboru jest niedokrwistość megaloblastyczna (erytrocyty są większe niż powinny).

Witamina B12 jest niezbędna do prawidłowej pracy układu nerwowego, ponieważ bierze udział w procesach tworzenia osłonek mielinowych (choliny). Drugą ważną funkcją jest rola w przemianach kwasu foliowego (witaminy B9) do formy, która jest niezbędna do wytworzenia (syntezy) materiału genetycznego DNA i RNA. Witamina B12 uczestniczy również w syntezie serotoniny, neuroprzekaźnika w mózgu, określanego również terminem hormonu szczęścia. Niezbędna jest do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych ze względu na udział w przemianach tłuszczów, węglowodanów i białek, czego efektem jest wydobycie energii ze zjedzonego pokarmu.

Witamina B12 wraz z kwasem foliowym są konieczne do przemian dwóch aminokwasów siarkowych: metioniny i cysteiny. Udział wymienionych witamin z grupy B polega na warunkowaniu prawidłowych reakcji, których celem jest zapobieganie nadmiarowi homocysteiny we krwi. Zaburzenie tego procesu prowadzi hiperhomocysteinemii, a to stan sprzyjający rozwojowi miażdżycy.

Czytaj także

Źródła witaminy B12

Witamina B12 występuje tylko w pokarmach pochodzenia zwierzęcego w postaci kompleksów z białkami. Witamina B12 obficie zawarta jest w mięsie drobiowym, wieprzowym, wołowym, mięsie gęsi, królika i cielęcinie. Spośród źródeł odzwierzęcych najzasobniejszym jej źródłem, ale nie korzystnym z punktu widzenia zdrowia, są podroby zwierzęce (wątroba, nerki, serca). Podroby mimo wysokiej zawartości B12, a także żelaza są bardzo zasobne w cholesterol oraz związki toksyczne, zgromadzone w organach za życia zwierzęcia. Dobrym i zdrowym źródłem B12 są różnorodne ryby morskie i słodkowodne, chude i tłuste. Z tej grupy najbogatszym źródłem witaminy B12 jest szczupak (powyżej 20 µg/100 g).

Tłuste ryby to także źródło witaminy D, jodu i kwasów omega 3, czyli substancji odzywczych bardzo ważnych dla zachowania zdrowia, ale deficytowych w diecie większości Polaków.

Jedzenie ryb nie zawsze jest korzystne dla zdrowia i środowi...

Mleko i przetwory mleczne, a także zaliczane do nabiału jaja to również dobre źródło witaminy B12. Oprócz niej te produkty dostarczają wapń, witaminę B2 oraz magnez. Witaminy z grupy B, w tym witamina B12, występują w drożdżach spożywczych, które wykorzystywane są do pieczenia ciasta drożdżowego i chleba.

W produktach roślinnych witamina B12 nie występuje. Wyjątkiem jest pasta miso, którą wytwarza się ze sfermentowanych ziaren soi. Obecność w niej B12 warunkowana jest bytem bakterii, będącej jej źródłem. Niestety ilość witaminy B12 jest w niej zdecydowanie za niska (ok. 0,1 mcg. na 100 gramów, by pokryć dzienne zapotrzebowanie dla osoby dorosłej na poziomie 2,4 mcg.

Z pożywienia wchłaniane jest około 50 proc. witaminy B12. Mleko i przetwory mleczne zaspokajają około 36 procent dziennego zapotrzebowania na kobalaminę, mięso i jego przetwory – 34 procent, ryby – 16 procent w przypadku mężczyzn oraz 22 procent w przypadku kobiet.

Witamina B12 zawarta jest wyłącznie w pokarmach pochodzenia zwierzęcego. Nie występuje w żadnym rodzaju żywności roślinnej, dlatego istnieje konieczność dostarczania tego związku w postaci suplementów przez osoby na diecie bezmięsnej i niezawierającej nabiału. a w ludzkim organizmie pełni szereg ważnych funkcji.

Zapotrzebowanie na witaminę B12

Zapotrzebowanie dzienne na B12 jest różne w zależności od wieku, płci, a także stanu fizjologicznego. Zgodnie z zaleceniami IŻŻ z 2017 roku dzienne zapotrzebowanie na witaminę B12 wynosi:

  • 0,5 mcg dla niemowląt do 1. roku życia,
  • 0,9 mcg dla dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 1,2 mcg dla dzieci w wieku 4-6 lat,
  • 1,8 mcg dla dzieci w wieku 7-12 lat,
  • 2,4 mcg dla młodzieży w wieku 13-18 lat, a także osób dorosłych,
  • 2,6 mcg dla kobiet w ciąży,
  • 2,8 mcg dla kobiet w okresie laktacji.

Przyczyny niedoboru witaminy B12

Niedobór witaminy B12 może być spowodowany nieodpowiednią dietą, zaburzeniami wchłaniania (z powodu chorób układu pokarmowego) lub przyjmowaniem leków, które zmniejszają przyswajanie B12 z pożywienia. Przykładem takiego leku jest metformina stosowana w leczeniu cukrzycy i insulinooporności.

Niedobory witaminy B12 często występują u osób starszych, które cierpią na brak apetytu, a to wiąże się z ograniczoną konsumpcją produktów odzwierzęcych. Z drugiej strony u seniorów dochodzi do licznych zmian anatomicznych w przewodzie pokarmowym, co powoduje zaburzenia we wchłanianiu B12 ze spożytego pokarmu. Hipochlorydia jest stanem niewystarczającej produkcji kwasu solnego w żołądku, co powoduje zmianę kwaśnego pH panującego w żołądku, na bardziej zasadowe. Ponieważ do wchłaniania witamin z grupy B (w tym B12), niezbędne jest pH kwaśne, u osób z tym schorzeniem może rozwinąć się niedobór.

Niedobór witaminy B12 w diecie jest obecny u wszystkich wegan i niektórych wegetarian. Wynika to z faktu nieobecności w diecie pokarmów będących źródłem tej witaminy. Z tego powodu koniecznością jest suplementacja B12 u wegan i rozważenie u wegetarian, która zapewnia odpowiednią podaż tego składnika i chroni przed chorobami wynikającymi z niedoboru witaminy B12.

Niedobory witaminy B12 dotyczą osób z zaburzeniami wchłaniania oraz zaburzeniach wydzielniczych trzustki. Z powodu przewlekłych biegunek u osób z chorobami zapalnymi jelit, chorobą Leśniowskiego-Crohna w stanie zaostrzenia, a także u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, może dochodzić do niedoborów B12 w organizmie. W przypadku osób z celiakią, taki stan może być obecny u chorych niestosujących się restrykcyjne do zasad diety bezglutenowej. Niedobór witaminy B12 grozi chorym po resekcji żołądka lub jelit, ponieważ w tych organach odbywają się procesy wchłaniania witaminy B12. Niedobór może być spowodowany też zakażeniem Helicobacter pylori.

Skutki i objawy niedoboru witaminy B12

Skutki (objawy) niedoboru witaminy B12 ujawniają się nawet 10 latach od wystąpienia zaburzeń wchłaniania lub niedostatecznej ilości/braku kobalaminy w diecie. Powodem są duże zapasy witaminy B12 zgromadzonej w mięśniach oraz wątrobie, które ulegają stopniowemu i powolnemu wyczerpywaniu. Początkowo stężenie witaminy B12 w osoczu krwi mieści się w granicach norm, ponieważ organizm wykorzystuje zapas kobalaminy zgromadzony w wątrobie. Dopiero później stężenie we krwi obniża się i pojawiają się objawy ze strony układu nerwowego i psychiki, a także układu krwiotwórczego.

Jednymi z pierwszych objawów niedoboru witaminy B12 są osłabienie, zmęczenie, brak siły i apetytu. U kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania. Wynika z to zaburzeń w wytwarzaniu erytrocytów, które transportują tlen po organizmie. Pełnoobjawową chorobą jest anemia megaloblastyczna wynikająca z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego. Niedobór witaminy B12 może też powodować drażliwość, stany podgorączkowe i gorączkę, częste infekcje i problemy z trawieniem.

Przy awitaminozie B12 w badaniach morfologicznych obserwuje się:

  • nadmierną segmentację leukocytów i ich zbyt małą ilość (leukopenia),
  • małą ilość płytek krwi (trombocytopenia),
  • duże, owalne erytrocyty (anemia makrocytarna, megaloblastyczna),
  • podwyższone stężenie bilirubiny (wynik rozpadu erytrocytów),
  • zwiększoną aktywność dehydrogenazy mleczanowej.

Czytaj także

Pojawiają się także niekorzystne zmiany w szpiku kostnym oraz dysfunkcje w układzie sercowo-naczyniowym spowodowane nasileniem się zmian miażdżycowych. Jednym ze skutków niedoboru witaminy B12 to hiperhomocysteinemia, będąca czynnikiem ryzyka miażdżycy.

Badania naukowe prowadzone w Stanach Zjednoczonych pokazują, że wzrost poziomu homocysteiny, czyli spadek zawartości B12 w organizmie, prowadzi do zwiększenia ryzyka zachorowania na chorobę Alzheimera u osób starszych. Przypuszcza się, że stosowanie profilaktycznej terapii za pomocą suplementacji kobalaminy może odwrócić ten proces, a nawet spowolnić powstawanie zmian neurodegeneracyjnych. Teza ta jest obecnie przedmiotem badań.

Przewlekły niedobór witaminy B12 powoduje zmiany neurologiczne w postaci neuropatii obwodowej, neuropatii nerwu wzrokowego oraz otępienia. Pojawia się drętwienie i mrowienie rąk i nóg, parestezje (niewłaściwe odczuwanie bodźców) oraz zniesienie odruchów rozciągowych mięśni. Często tego rodzaju symptomy wskazujące na awitaminozę B12 obserwuje się u osób starszych – nie zawsze są one prawidłowo kojarzone z niedoborem kobalaminy.

Inne objawy awitaminozy B12 to osłabienie organizmu, stany zapalne języka i błony śluzowej jamy ustnej. Zmiany psychiczne wynikające z niedoboru witaminy B12 obejmują zaburzenia, demencję, depresję, psychozy, halucynacje, zaburzenia widzenia i upośledzenie umysłowe. Może też mieć wpływ na rozwój zmian związanych z chorobą Alzheimera oraz rozwój chorób nowotworowych.

Zioła na depresję i poprawę nastroju – 6 ziół o udowodnionym...

Wskazania i metody suplementacji witaminy B12

Suplementacja preparatami witaminy B12 jest wskazana przy zaburzeniach wchłaniania kobalaminy i przy diecie ubogiej w produkty będące jej źródłem (o ile nie można uzupełnić tego niedoboru w sposób naturalny). Leczenie za pomocą iniekcji witaminy B12 stosuje się w stanach niedoboru kobalaminy.

Preparaty doustne z witaminą B12 mają różne dawki. Odpowiednią dobiera lekarz zależnie od nasilenia niedoboru i jego objawów. W suplementach diety witaminę B12 przyjmuje się w dawce od 5 do 50 μg dziennie. Dawki terapeutyczne w lekach to od 50 do 5000 μg dziennie, w dawce jednorazowej lub podzielonej. Doustne preparaty witaminy B12 podaje się często w przypadku leczenia lekami zaburzającymi jej wchłanianie.

W wyborze metody suplementacji kobalaminy bierze się pod uwagę przyczynę niedoboru witaminy B12 – na przykład w przypadku stanów zapalnych błony śluzowej żołądka i braku czynnika IF, co prowadzi do braku wchłaniania witaminy B12, konieczne jest leczenie wyłącznie za pomocą iniekcji domięśniowych, do końca życia pacjenta.

Witamina B12 może też być pomocna w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C – do takiego wniosku doszli włoscy naukowcy, którzy przekonują, że suplementacja kobalaminy skojarzona z terapią interferonem i rybawiryną może mieć pozytywny wpływ i przyczyniać się do eliminacji wirusa HCV.

Przeciwwskazania i skutki uboczne nadmiaru witaminy B12

Witaminy B12 nie można przedawkować, w każdym razie nie ze źródeł naturalnych oraz przyjmując suplementy diety. Duże dawki witaminy B12 mogą spowodować reakcje uczuleniowe.

Sprawdź, skutki uboczne stosowania diety wegetariańskiej, która nie jest właściwie skomponowana

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3