reklama

Sposoby na ból – plastry, leki, zioła i środki naturalne. Nowoczesne metody leczenie bólu o potwierdzonej skuteczności

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Zaktualizowano 
Długotrwały ból powoduje zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowego, przyczyniając się do spadku motywacji do działania oraz rozwoju objawów depresyjnych
Długotrwały ból powoduje zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowego, przyczyniając się do spadku motywacji do działania oraz rozwoju objawów depresyjnych tlorna/123RF
Gdy doskwiera nam ból, popularne leki przeciwbólowe nie są jedynym możliwym rozwiązaniem problemu. Z uwagi na niekorzystne działanie powinny być przyjmowane jak najrzadziej, zwłaszcza że w wielu przypadkach lepiej sprawdzą się inne metody łagodzenia dolegliwości. Podpowiadamy, kiedy wybierać tabletki, a kiedy pomogą plastry przeciwbólowe, zioła, olejki eteryczne czy zabiegi fizjoterapii.

Łatwy dostęp do leków przeciwbólowych, niskie ceny i powszechna akceptacja ich przyjmowania to powody, dla których nadużywanie przez Polaków jest obecnie poważnym problemem. Pokazują to dane z 2015 roku: wśród osób kupujących leki dostępne bez recepty (OTC, ang. over-the-counter) ponad 68 proc. kobiet i prawie 60 proc. mężczyzn nabywało leki przeciwbólowe. Z innych badań wynika natomiast, że co najmniej połowa, a nawet 3/4 osób łykających te farmaceutyki nie konsultuje ich dawek z lekarzem.

Tymczasem popularne tabletki przeciwbólowe dają tylko chwilową ulgę, często nie usuwając źródła dolegliwości, a jednocześnie szkodząc. Dlatego warto poszukać lepszych środków i rozwiązań, które pozwolą łagodzić ból – zwłaszcza, że jest ich całkiem sporo.

Metody leczenia bólu

Ból jest sygnałem ostrzegawczym, że coś złego dzieje się w organizmie i konieczna jest interwencja. Wyróżnia się dwa rodzaje bólu – nocyceptywny, czyli receptorowy, oraz neuropatyczny.

Ból receptorowy jest odpowiedzią organizmu, która chroni go przed dalszymi obrażeniami, jak ma to miejsce np. w przypadku dotknięcia gorącej powierzchni czy skręceniu kostki.

Ból neuropatyczny nie zapewnia takich „korzyści” i jest efektem zaburzonego odbioru sygnału, płynącego z nerwów do mózgu lub rdzenia kręgowego lub też skutkiem ich uszkodzenia.

Aby znaleźć ulgę w bólu, w pierwszej kolejności należy poznać jego przyczynę. W niektórych sytuacjach jest to możliwe tylko z pomocą lekarza.

Wizyta u specjalisty jest konieczna zwłaszcza w sytuacji, gdy ból:

  • nie przechodzi po upływie 2-3 tygodni,
  • jest źródłem stresu, lęku czy stanów depresyjnych,
  • uniemożliwia relaks i sen,
  • powstrzymuje przed aktywnością fizyczną czy wykonywaniem codziennych czynności,
  • nie zmalał pod wpływem wypróbowanych dotychczas środków.

Leczenie bólu polega zwykle na likwidowaniu jego przyczyny, która przeważnie ma źródło w stanie zapalnym. Bywają jednak przypadki, gdy podłoża problemu nie da się ustalić, a nawet takie, gdy przyczyna dawno ustała, a odczuwanie bólu zostało utrwalone. W takich sytuacjach przyjmowanie leków nie jest zwykle skuteczne, ulgę może przynieść natomiast fizjoterapia. Stosowane są ponadto leki działające na układ nerwowy i psychoterapia.

Do rodzajów bólu najczęściej odczuwanych przez Polaków należy przewlekły ból nawracający, przeważnie dotyczący kręgosłupa, jak również bóle związane z chorobami reumatycznymi.

Czytaj także

Tabletki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz czopki

Dostępne bez recepty doustne leki przeciwbólowe znają niemal wszyscy – oprócz paracetamolu, czyli acetaminofenu to również niesteroidowe leki przeciwzapalne, do których należy m.in. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen czy naproksen.

Ogólnie dostępne niesteroidowe leki przeciwzapalne są przeznaczone do łagodzenia łagodnego i umiarkowanego bólu, m.in. głowy, pleców, mięśni, stawów, miesiączkowych, a także związanych ze zwichnięciami, skręceniami czy innymi drobnymi urazami kończyn.

Zażywanie tych leków w większej ilości czy długoterminowo ma potencjalne ciężkie skutki uboczne. Należą do nich m.in.:

  • nudności i wymioty,
  • opuchlizna i obrzęki,
  • biegunki lub zaparcia,
  • trudności z oddychaniem,
  • nieregularna praca serca,
  • wzmożone krwawienie,
  • spadek ciśnienia,
  • wrzody żołądka,
  • uszkodzenie wątroby,
  • uszkodzenie nerek.

W terapii silnego i chronicznego bólu stosuje się też mocniej działające leki przeciwzapalne na receptę (np. diklofenak, naproksen czy celekoksyb), a także leki opioidowe, takie jak morfina, kodeina, hydrokodon, oksykodon czy tramadol.

Silne leki przeciwbólowe są przepisywane w przypadku dotkliwego bólu, np. po wypadku lub zabiegach chirurgicznych, a także bólu chronicznego. Oprócz licznych działań niepożądanych wywołują też jednak uzależnienie.

Działanie przeciwzapalne, a dzięki temu przeciwbólowe (ale niestety też uboczne), mają ponadto kortykosterydy (np. hydorkortyzon czy prednisolon).

Jako terapia wspomagająca stosowane bywają ponadto leki antydepresyjne i przeciwpadaczkowe, które wpływają na układ nerwowy, m.in. zmieniając sposób, w jaki mózg przetwarza bodźce bólowe, a ponadto wspomaga chorego w walce ze stanami depresyjnymi i lękowymi, które towarzyszą cierpieniu. Pomocna jest wtedy również terapia kognitywno-behawioralna.

Gdy leki przeciwbólowe nie mogą być przyjmowane doustnie, np. z powodu silnych reakcji układu pokarmowego, można zastosować je w postaci czopków. Taki sposób podania nie sprawia jednak, że substancje czynne omijają wątrobę, ponieważ również w tym przypadku narząd musi zmetabolizować leki.

Możliwe jest ponadto podawanie leków przeciwbólowych, najczęściej w połączeniu ze sterydem, bezpośrednio w miejsce objęte bólem w tzw. punktach spustowych – iniekcje takie stosowane są m.in. w leczeniu fibromialgii, zespołu bólowego miednicy mniejszej czy zespole bólu mięśniowo-powięziowego.

Czytaj także

Plastry przeciwbólowe, maści, żele i aerozole

Wysoce skuteczne leki przeciwbólowe w wielu przypadkach można aplikować miejscowo, do czego nadają się nie tylko dobrze znane maści i żele, ale także środki plastry i środki w sprayu (np. z diklofenakiem, indometacyną czy etofenamatem). Te ostatnie mogą mieć też działanie chłodzące, dzięki czemu można stosować je w warunkach, gdy nie ma możliwości przyłożenia do chorego miejsca zimnego kompresu.

Plastry przeciwbólowe nadają się zwłaszcza do leczenia bólów mięśni, stawów i powięzi. Ich działanie polega zwykle na rozgrzewaniu ciała w miejscu naklejenia albo jego schładzaniu dzięki użyciu szybko parujących substancji.

Plastry rozgrzewające mają zwykle w swoim składzie pikantną substancję z papryki chili – kapsaicynę i/lub oleożywicę z ostrej papryki, bądź też ich działanie polega na wydzielaniu ciepła wskutek reakcji składników. Plastry chłodzące zawierają natomiast olejek miętowy, mentol, tymol i/lub kamforę.

Plastry rozgrzewające mogą powodować uczucie palenia i dyskomfort, nie nadają się dla osób o wrażliwej skórze (tolerancję zwłaszcza w przypadku kapsaicyny warto sprawdzić wcześniej, naklejając fragment plastra na kilka godzin np. na przedramieniu). Najlepszym rozwiązaniem są te, które zawierają jednocześnie substancje rozgrzewające, jak i chłodzące.

Plastry przeciwbólowe mogą też zawierać inne niż kapsaicyna związki o działaniu przeciwzapalnym, np. salicylany, diklofenak, ketonal, a ponadto siarkę i wyciągi z roślin – stosowana jest m.in. kora wierzby, arnika, czarci pazur czy griffonia.

Plastry przeciwbólowe działają miejscowo przez wiele godzin, a nawet do 2 dni. Można je przycinać do dowolnego kształtu i wielkości, a po użyciu należy wyrzucić.

Istnieją też przepisywane przez lekarza lecznicze plastry przeciwbólowe, zawierające blokujące ból związki opioidowe, takie jak buprenorfina. Nie należy ich mylić z plastrami znieczulającymi, stosowanymi np. przed nakłuciem skóry, które zawierają np. lidokainę i prilokainę i są dostępne bez recepty.

Dostępne są ponadto wielorazowe kompresy (okłady) przeciwbólowe, które można schładzać lub rozgrzewać według potrzeb.

Nowoczesnym rozwiązaniem, skutecznym przy bólach związanych z narządem ruchu, są plastry do kinesiotapingu, które pomagają uregulować napięcie mięśniowe w miejscu naklejenia, usprawniają krążenie krwi i limfy i aktywują mechanizmy wewnętrznego znieczulania w organizmie.

Czytaj także

Leczenie zimnem i ciepłem, czyli termoterapia

Metody leczenia bólu za pomocą zimna i ciepła, czyli terapia termiczna albo termoterapia, może być prowadzona zarówno w domu (m.in. za pomocą plastrów chłodzących i rozgrzewających), ale również w gabinecie.

Terapia zimnem lub ciepłem pomaga przy bólu przewlekłym, jak i tym niezbyt intensywnym bólu, zlokalizowanym stosunkowo płytko w ciele, przy nieobecności zaburzeń krążeniowych czy czucia.

Wybór metody termoterapii zależy od źródła bólu:

  • Ciepło powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększony dopływ krwi do chorego miejsca, co zmniejsza opuchliznę, stan zapalny i ból. Poleca się je przy bólach mięśniowych i długotrwałych, które utrzymują się dłużej niż kilka tygodni.
  • Zimno powoduje zwężenie naczyń krwionośnych i ma podobne działanie do ciepła, ale stosuje się je przy bólu występującym bezpośrednio po urazie albo podczas jego zaostrzenia w chorobach takich jak np. dna moczanowa.

Terapię termiczną można przeprowadzić pod okiem specjalisty jako zabiegi krioterapii (ogólnej i miejscowej) albo sauny bądź naświetlań z użyciem lampy emitującej podczerwień.

W domu warto korzystać z okładów, gotowych plastrów aptecznych czy ciepłego termoforu, który oprócz bólów mięśniowych pomaga łagodzić te zlokalizowane w jamie brzucha, np. występujące przy miesiączce czy kolce nerkowej.

Zabiegi domowe z użyciem zimna lub ciepła można powtarzać kilka razy dziennie, a czas działania temperatury powinien wynosić ok. 15 minut.

Czytaj także

Przeciwbólowe olejki eteryczne

W leczeniu bólu skuteczna bywa też aromaterapia z wykorzystaniem olejków eterycznych, z których wiele ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, uspokajające, rozkurczowe czy ułatwiające oddychanie.

Działanie łagodzące ból udowodniono naukowo dla następujących olejków eterycznych, najczęściej stosowanych w ramach aromaterapii (wdychania zapachu):

  • olejek lawendowy – może łagodzić bóle migrenowe, a u dzieci – ból po usunięciu migdałków (wraz ze zmniejszeniem skutecznej dawki paracetamolu). Z kolei w próbie na skórze zapewniał podobny efekt przeciwbólowy co przepisywany na receptę lek o nazwie tramadol.
  • olejek różany – może łagodzić bóle miesiączkowe związane ze skurczami w okolicy brzusznej u kobiet. W jednym z badań okazał się skuteczny w łagodzeniu objawów spowodowanej kamieniami kolki nerkowej w połączeniu z konwencjonalną terapią.
  • olejek bergamotowy – olejek dobrze znany z herbaty earl grey jest stosowany w celu łagodzenia nerwobólów, które są często oporne na leczenie opioidami.
  • olejki szałwiowy i majerankowy – okazały się łagodzić bóle menstruacyjne w mieszance zawierającej również olejkiem lawendowym, stosowanej do masażu dolnej części brzucha.
  • olejki cynamonowy i goździkowy – łagodził dyskomfort podczas okresu w połączeniu z olejkiem różanym i lawendowym, przy masowaniu brzucha raz dziennie przez tydzień przed miesiączką.
  • olejek kadzidłowcowy – w połączeniu z bergamotowym i lawendowym łagodził ból i objawy depresyjne u pacjentów w fazie terminalnej choroby nowotworowej.

Przed zastosowaniem olejków eterycznych na skórę zawsze należy je rozcieńczyć olejem neutralnym, np. migdałowym, z awokado czy kokosowym, w proporcji do 10 kropli na łyżkę oleju – w przeciwnym razie mogą powodować podrażnienie skóry, nadwrażliwość na promienie słoneczne, reakcję uczuleniową, a nawet stan zapalny. Przed zastosowaniem zewnętrznym w przypadku każdego olejku osobno należy wykonać próbę uczuleniową.

Terapia olejkami eterycznymi może nie być odpowiednia dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci i w niektórych chorobach, dlatego w takich przypadkach ich stosowanie należy skonsultować z lekarzem.

Oprócz inhalacji i masażu, można wypróbować również kąpiele z olejkami eterycznymi, skrapiać nimi pościel lub rozpylać za pomocą parowego dyfuzora, który działa lepiej niż prosty kominek do aromaterapii.

Olejki eteryczne do aromaterapii – który rodzaj działa na co?

Zioła przeciwbólowe, żywność i inne naturalne środki

Działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe wykazuje wiele roślin leczniczych, w tym ziół i przypraw, a ponadto produktów spożywczych, które jadamy na co dzień.

Środki roślinne są pomocne w leczeniu niezbyt intensywnego bólu. Choć ze względu na stężenie zawartych w nich substancji aktywnych oraz mechanizm działania nie dają tak szybkich efektów, jak chemiczne leki, z ich stosowaniem w odpowiednich dawkach nie wiążą się też jednak tak poważne skutki uboczne.

Należy jednak pamiętać, że zażywając leczniczo wymienione niżej produkty nie należy łączyć ich z lekami. Rozpoczęcie takiej kuracji warto też skonsultować z lekarzem.

Do najskuteczniejszych przeciwbólowych produktów naturalnych należą:

  • chili – zawarta w nich kapsaicyna pomaga zwłaszcza przy bólach mięśniowych,
  • kurkuma – pomaga zmniejszać bóle i obrzęki związane ze stanami zapalnymi stawów, a także zwiększać ich ruchomość,
  • imbir – pomaga łagodzić bóle migrenowe, miesiączkowe i związane z zapaleniem nerwów. Działa przeciwzapalnie i rozkurczowo,
  • kora wierzby białej – zawiera pochodne kwasu acetylosalicylowego i sprawdza się w zwłaszcza przypadku bólów głowy, dolnego odcinka kręgosłupa i reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • goździki – są pomocne przy bólach zębów, głowy i stawów,
  • oliwa z oliwek – działa przeciwzapalnie i łagodzi dolegliwości zwłaszcza w degeneracyjnych chorobach stawów,
  • olej konopny – zawiera bogactwo kwasów omega-3, które działają przeciwzapalnie i łagodząco na bóle związane ze skurczem mięśni, m.in. miesiączkowe czy jelitowe,
  • olejek CBD – zawiera kannabidiol, pozbawiony psychoaktywnego działania związek oddziałujący na receptory opioidowe w mózgu o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Mają też inne cenne właściwości, m.in. przeciwlękowe i antydepresyjne, a także ułatwiające sen. Kannabidiol może też powodować zmniejszanie guzów nowotworowych oraz łagodzić niektóre efekty uboczne chemioterapii, m.in. nudności.

W badaniach nad kannabidiolem wykazano jego korzystne działanie bez efektów ubocznych w przypadku bólów miesiączkowych czy jelitowych, np. przy zespole jelita drażliwego, a także bólu chronicznego, m.in. przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, stwardnieniu rozsianym. Działania uboczne, które mogą pojawić się przy dużych dawkach czy u niektórych osób, to jedynie senność, mdłości czy rozdrażnienie.

Działanie przeciwbólowe ma również spokrewniony związek THC, który ze względu na działanie psychoaktywne jest w Polsce zakazany i dostępny jedynie dla wybranych pacjentów z chronicznym bólem czy epilepsją.

Co na ból głowy, brzucha czy pleców zamiast tabletki? Te 10 ...

Inne alternatywne sposoby leczenia bólu

Zmniejszaniu lub likwidacji bólu sprzyjają ponadto inne rodzaje terapii, obejmujące m.in. zabiegi fizjoterapeutyczne.

Polecane są m.in.:

  • Kąpiele i okłady – zabiegi np. borowinowe, siarkowe, z solami magnezu czy ziołami powodują rozgrzanie chorych miejsc i działają przeciwzapalnie.
  • Techniki relaksacyjne – np. trening autogenny Schulza czy progresywna relaksacja mięśniowa Jacobsona (ale także aromaterapia czy medytacja) pomagają zmniejszyć napięcia w ciele i obniżyć poziom stresu, co przyczynia się do zmniejszenia odczuwanego bólu.
  • Masaże terapeutyczne – mogą być wykonywane z różną intensywnością, ale działanie rozluźniające i przeciwbólowe mają zazwyczaj masaże głębokie i dość bolesne, takie jak m.in. masaż powięziowy, który należy do niewielu metod redukcji bólu struktur położonych pod mięśniami.
  • Akupunktura i akupresura – zgodnie z założeniami tradycyjnej medycyny chińskiej stymulują zakończenia nerwowe, powodując wydzielanie endorfin i zmniejszenie bólu (m.in. neuropatycznego, migrenowego i napięciowego głowy, mięśniowo-szkieletowego czy obejmującego plecy).
  • Terapia biofeedback – metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego umożliwia monitorowanie reakcji ciała na ból (np. migrenowy czy pleców) i na naukę świadomego wpływania na jego odczuwanie.
  • Prądy TENS – przezskórna stymulacja elektryczna nerwów wykorzystuje prądy impulsowe o niskiej amplitudzie, by zakłócić sygnały bólowe płynące do mózgu i wywołać wyrzut endorfin.
  • Ćwiczenia w Space Curl – sesje w nowoczesnym urządzeniu skonstruowanym dla kosmonautów NASA nie są jeszcze szeroko dostępne, ale stanowią rewolucyjną metodę walki m.in. z przewlekłymi bólami kręgosłupa, które z biegiem czasu ulegają utrwaleniu pomimo ustania ich przyczyny. Już 20 minut w urządzeniu może wywołać „reset” takiego bólu, a przy tym rewelacyjnie wzmacnia mięśnie głębokie w ciele.
  • Regularna aktywność fizyczna – wiele rodzajów bólu ma źródło w mięśniach. Dolegliwości mogą być spowodowana przez ich nadwyrężenie, stan zapalny lub inne problemy. Regularny ruch jest ważny zwłaszcza w leczeniu chronicznego bólu nie tylko mięśni, ale też stawów. Nie tylko wzmacnia cały narząd ruchu, ale także zwiększa mobilność ciała, powoduje uwolnienie przeciwbólowych endorfin i wspomaga zdrowy sen, który umożliwia regenerację organizmu. Szczególnie polecana jest joga, która nie tylko odstresowuje i wycisza, ale przede wszystkim wzmacnia ciało, poprawia mobilność, pomaga korygować postawę. Jako jedyny rodzaj aktywności poprawia też stan powięzi, a to właśnie zaburzenia w obrębie tych struktur są częstym źródłem bólów określanych jako mięśniowe.

ZOBACZ: Naturalne sposoby na ból i odporność

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3