Witamina B1 (tiamina): występowanie, działanie i zapotrzebowanie. Skutki, jakie niesie za sobą niedobór witaminy B1 i jej nadmiar w diecie

Agata Orzełowska
Witamina B1, czyli tiamina występuje w różnorodnych pokarmach roślinnych i pochodzenia zwierzęcego, dlatego nie trudno zapewnić jej odpowiednią podaż wraz z codzienną dietą.
Witamina B1, czyli tiamina występuje w różnorodnych pokarmach roślinnych i pochodzenia zwierzęcego, dlatego nie trudno zapewnić jej odpowiednią podaż wraz z codzienną dietą. 123rf
Witamina B1 (tiamina) jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu i przemian węglowodanów oraz tworzenia nukleotydów budujących DNA. Jej niedobór może spowodować poważne problemy zdrowotne ze strony układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Witaminy z grupy B powszechnie występują w żywności, dlatego ich niedobór witaminy B1 jest niezwykle rzadki.

Odkrycie witaminy B1

Tiamina odkryta została w 1897 roku przez holenderskiego lekarza Christiaana Eijkmana w 1897 roku. Pracując nad metodami leczenia beri-beri, Ejkman stwierdził, że w ryżowych otrębach występuje związek, którego niedostarczenie do organizmu powoduje rozwój tej choroby. Lekarz w 1929 roku otrzymał za swoje odkrycie Nagrodę Nobla. Dalsze odkrycia poczynił polski biochemik Kazimierz Funk. W 1911 roku udało mu się wyizolować witaminę B1 z otrębów ryżowych. Funk zaproponował, aby związki o budowie amin nazywać witaminami. Ostateczny wzór chemiczny witaminy B1 i metodę jej syntezy opracował w latach 1933-1936 Robert Runnels Williams.

W XIX wieku choroba beri-beri była szeroko rozpowszechniona wśród najbiedniejszych mieszkańców krajów Azjatyckich. Po wynalezieniu metod oczyszczania ziaren ryżowych z otrębów podstawą ich żywienia był łuskany ryż. Jak się okazało pozbawienie ryżu cennej osłonki (otrąb), zasobnej w tiaminę, spowodowało niedobór witaminy B1 w diecie biednych i wywołało plagę zachorowań na chorobę beri-beri. W obecnych czasach objawy beri-beri są dość rzadkie, ponieważ większość ludzi ma dostęp do urozmaiconego pożywienia. W razie potrzeby można sięgnąć po suplementy diety zawierające tiaminę.

Witaminy – działanie, dzienne zapotrzebowanie i najlepsze źr...

Czym jest witamina B1 i jakie pełni funkcje w organizmie?

Witamina B1 jest rozpuszczalną w wodzie substancją, która w organizmie występuje w postaci monofosforanu, difosforanu albo trifosforanu tiaminy (TTP). Diforsoran jest koenzymem wielu enzymów, które biorą udział w przemianach węglowodanów i nukleotydów (cząsteczki budujące materiał genetyczny DNA). Trifosforan tiaminy to forma, która pełni role w procesach neurofizjologicznych, a także wspomaga pracę serca i naczyń krwionośnych.

Tiamina jest niezbędna do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych, szczególnie przemian węglowodanów i aminokwasów rozgałęzionych: waliny, leucyny i izoleucyny. Witaminę B1 wykorzystują komórki wielu narządów, ponieważ jest niezbędna w procesie oddychania międzykomórkowego. Uczestniczy w syntezie neuroprzekaźników (acetylocholiny) i przyspiesza gojenie się ran. Witamina B1 ma również właściwości antyoksydacyjne.

Witamina B1 bierze też udział w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz może mieć wpływ (trwają badania naukowe dotyczące tej kwestii) na funkcjonowania układu odpornościowego oraz pracę nerek, zwłaszcza u osób z cukrzycą typu 2. Naukowcy z Uniwersytetu Warwick w Wielkiej Brytanii wykazali, że wysokie dawki witaminy B1 sprawiają, że maleje ilość białka wydalanego z moczem (objaw uszkodzenia nerek).

Czytaj także

Witamina B1: dawkowanie

Zapotrzebowanie dzienne na witaminę B1 jest różne w zależności od wieku, płci, a także stanu fizjologicznego. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia z 2017 roku wynosi:

  • 0,3 mg dla niemowląt do 1. roku życia,
  • 0,5 mg dla dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 0,6 mg dla dzieci w wieku 4-6 lat,
  • 0,9 mg dla dzieci w wieku 7-9 lat,
  • 1,0 mg dla chłopców i dziewcząt w wieku 10-12 lat,
  • 1,2 mg dla chłopców w wieku 13-18 lat,
  • 1,1 mg dla dziewcząt w wieku 13-18 lat, dla kobiet >19 roku życia i
  • 1,3 mg dla mężczyzn >19 roku życia,
  • 1,4 mg dla kobiet w ciąży,
  • 1,5 mg dla kobiet w okresie laktacji.

Witamina B1: występowanie w pokarmach

Witamina B1 występuje powszechnie w żywności, dlatego o jej niedobór bardzo ciężko. Zawarta jest zarówno w pokarmach roślinnych jak i zwierzęcych. Najlepszym źródłem witaminy B1 są drożdże, różnorodne orzechy i nasiona roślin strączkowych, a także otręby.

Zasobne w tiaminę są (zawartość podana na 100 g produktu):

  • drożdże piekarskie (suszone) 2,7-6,6 mg,
  • otręby ryżowe 2,75 mg,
  • zarodki pszenne 2,1 mg,
  • nasiona słonecznika 1,3 mg,
  • polędwica wieprzowa 1,1 mg,
  • soczewica 0,87 mg,
  • soja 0,85 mg,
  • kasza jaglana 0,73 mg,
  • fasola biała 0,6 mg
  • mąka pszenna pełnoziarnista 0,55 mg,
  • orzechy włoskie 0,39 mg,
  • zielony groszek 0,32 mg,
  • mąka żytnia razowa 0,3 mg,
  • wątroba wołowa 0,3 mg.
  • ryż brązowy 0,29 mg,
  • pestki dyni 0,21 mg,
  • łosoś 0,17 mg,
  • chleb żytni razowy 0,14 mg,
  • jajka 0,12 mg,
  • kalafior 0,11 mg,
  • pomarańcza 0,08 mg.

Dietetyczka wyjaśnia, dlaczego warto jeść kiełki

Niedobór witaminy B1: przyczyny i skutki

Niedobór witaminy B1 spowodowany jest najczęściej przez nieodpowiednią dietą, albo wynika z przewlekle zażywanych leków. Na awitaminozę B1 narażone są więc osoby:

  • chore na anoreksję, ponieważ ograniczają konsumpcję żywności,
  • spożywające nadmierne ilości alkoholu (alkoholicy),
  • osoby z cukrzycą,
  • ludzie w podeszłym wieku,
  • pacjenci po poważnych operacjach,
  • kobiety w ciąży i w okresie laktacji,
  • zażywające przewlekle leki moczopędne np. furosemid,
  • palacze tytoniu,
  • preferujące dietę wysokowęglowodanową, opartą o cukry proste.

Czytaj także

Wysokie ryzyko niedoboru witaminy B1 mają osoby, których dieta oparta jest o pokarmy ubogie w witaminy i składniki mineralne. Do takich produktów należy żywność typu fast food, chleb tostowy, mrożona pizza i zapiekanki, słodkie i słone przekąski, dania na wynos, słodkie gazowane napoje. W codziennych posiłkach nie występują zatem świeże warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, brakuje strączków oraz wysokiej jakości mięsa. Niedobór witaminy B1 może wynikać także z zaburzeń wchłaniania tiaminy. Mimo jej obfitości w spożywanej żywności dochodzi do stanu deficytu.

Niedobór witaminy B1 powoduje zahamowanie reakcji chemicznych, w których przebiegu tiamina pełni istotne funkcje, będąc aktywatorem enzymów. Pierwsze symptomy niewystarczającej podaży wraz z żywnością tiaminy, pojawiają się w obrębie układu nerwowego. Niedobór tiaminy zmniejsza ilość wytwarzanej acetylocholiny, czyli neuroprzekaźnika działającego w obrębie układu nerwowego. Acetylocholina odpowiada za procesy pamięciowe, funkcjonowanie mięśnia sercowego, mięśni szkieletowych i budujących przewód pokarmowy.

Przy awitaminozie witaminy B1 dochodzi do nagromadzenia w organizmie toksycznego mleczanu, który nie został przetworzony do pirogronianu, z powodu ograniczonej aktywności kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej. Prowadzi to do zwiększonego napływu jonów sodu do komórek, a wraz z nimi również wody, co powoduje obrzęki.

Objawy niedoboru witaminy B1 wynikające z powyższych zaburzeń to:

  • zmęczenie i osłabienie,
  • zaburzenia koncentracji,
  • utrata pamięci krótkotrwałej,
  • zawroty głowy,
  • oczopląs,
  • obrzęki,
  • brak równowagi emocjonalnej,
  • przyspieszony rytm i powiększenie serca,
  • arytmia, czyli zaburzenia rytmu serca,
  • zaburzenia trawienia: nudności, wymioty, brak apetytu i biegunka,
  • zapalenie wielonerwowe, czyli polineuropatia,
  • atrofia (zanik) mięśni kończyn,
  • drżenie mięśni.

Czytaj także

Długotrwały niedobór witaminy B1 może spowodować chorobę beri-beri, która objawia się zaburzeniami pracy mięśni oraz niewydolnością układu krążenia i może prowadzić do śmierci. U osób, u których niedobór witaminy B1 jest skutkiem nadużywania alkoholu, może wystąpić encefalopatia Wernickiego i psychoza Korsakowa (syndrom Wernickiego-Korsakowa).

Tiamina to częsty składnik suplementów diety zawierających witaminy z grupy B oraz preparatów multiwitaminowych. W aptece można też kupić samą witaminę B1 w tabletkach (bez dodatku innych witamin). W suplementach diety witamina B1 najczęściej występuje w postaci monoazotanu albo chlorowodorku tiaminy. W leczeniu awitaminozy B1 (zwłaszcza objawów ze strony układu nerwowego) stosowana jest syntetyczna tiamina BTMP, która jest rozpuszczalna w tłuszczach. Jak wcześniej wspomniano, odżywiając się zdrowo, nie ma potrzeby suplementacji tiaminy.

Nadmiar witaminy B1: przyczyny i skutki

Tiamina jest rozpuszczalna w wodzie, dlatego nadmiar witaminy B1 zostaje wydalony z organizmu wraz z moczem. Drugim mechanizmem ochronnym, gdy spożywana jest w ilości ponad 5 mg na dobę, jest ograniczenie wchłaniania jej w przewodzie pokarmowym. W związku z tym nie ma praktycznie możliwości przedawkowania witaminy B1. Ewentualna hiperwitaminoza (nadmiar) witaminy B1 może powodować zawroty głowy i reakcje alergiczne.

  1. Tylicki A., Siemieniuk M.: Tiamina i jej pochodne w regulacji metabolizmu komórek. Postepy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2011

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3