Witamina B1 (tiamina): występowanie, działanie i zapotrzebowanie. Skutki, jakie niesie za sobą niedobór witaminy B1 i jej nadmiar w diecie

Agata Orzełowska
Witamina B1, czyli tiamina występuje w różnorodnych pokarmach roślinnych i pochodzenia zwierzęcego, dlatego nie trudno zapewnić jej odpowiednią podaż wraz z codzienną dietą.
Witamina B1, czyli tiamina występuje w różnorodnych pokarmach roślinnych i pochodzenia zwierzęcego, dlatego nie trudno zapewnić jej odpowiednią podaż wraz z codzienną dietą. 123rf
Witamina B1 (tiamina) jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu i przemian węglowodanów oraz tworzenia nukleotydów budujących DNA. Jej niedobór może spowodować poważne problemy zdrowotne ze strony układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Witaminy z grupy B powszechnie występują w żywności, dlatego ich niedobór witaminy B1 jest niezwykle rzadki.

Odkrycie witaminy B1

Tiamina odkryta została w 1897 roku przez holenderskiego lekarza Christiaana Eijkmana w 1897 roku. Pracując nad metodami leczenia beri-beri, Ejkman stwierdził, że w ryżowych otrębach występuje związek, którego niedostarczenie do organizmu powoduje rozwój tej choroby. Lekarz w 1929 roku otrzymał za swoje odkrycie Nagrodę Nobla. Dalsze odkrycia poczynił polski biochemik Kazimierz Funk. W 1911 roku udało mu się wyizolować witaminę B1 z otrębów ryżowych. Funk zaproponował, aby związki o budowie amin nazywać witaminami. Ostateczny wzór chemiczny witaminy B1 i metodę jej syntezy opracował w latach 1933-1936 Robert Runnels Williams.

W XIX wieku choroba beri-beri była szeroko rozpowszechniona wśród najbiedniejszych mieszkańców krajów Azjatyckich. Po wynalezieniu metod oczyszczania ziaren ryżowych z otrębów podstawą ich żywienia był łuskany ryż. Jak się okazało pozbawienie ryżu cennej osłonki (otrąb), zasobnej w tiaminę, spowodowało niedobór witaminy B1 w diecie biednych i wywołało plagę zachorowań na chorobę beri-beri. W obecnych czasach objawy beri-beri są dość rzadkie, ponieważ większość ludzi ma dostęp do urozmaiconego pożywienia. W razie potrzeby można sięgnąć po suplementy diety zawierające tiaminę.

Witaminy to składniki niezbędne dla zdrowia, które musimy przyjmować z dietą. Współczesna żywność i styl życia sprawiają jednak, że coraz częściej mamy ich niedobory. Sprawdź, jakich witamin możesz potrzebować w większych ilościach, jak podnieść ich poziom w posiłkach i jakie produkty wybierać najczęściej! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Witaminy – działanie, dzienne zapotrzebowanie i najlepsze źr...

Czym jest witamina B1 i jakie pełni funkcje w organizmie?

Witamina B1 jest rozpuszczalną w wodzie substancją, która w organizmie występuje w postaci monofosforanu, difosforanu albo trifosforanu tiaminy (TTP). Diforsoran jest koenzymem wielu enzymów, które biorą udział w przemianach węglowodanów i nukleotydów (cząsteczki budujące materiał genetyczny DNA). Trifosforan tiaminy to forma, która pełni role w procesach neurofizjologicznych, a także wspomaga pracę serca i naczyń krwionośnych.

Tiamina jest niezbędna do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych, szczególnie przemian węglowodanów i aminokwasów rozgałęzionych: waliny, leucyny i izoleucyny. Witaminę B1 wykorzystują komórki wielu narządów, ponieważ jest niezbędna w procesie oddychania międzykomórkowego. Uczestniczy w syntezie neuroprzekaźników (acetylocholiny) i przyspiesza gojenie się ran. Witamina B1 ma również właściwości antyoksydacyjne.

Witamina B1 bierze też udział w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz może mieć wpływ (trwają badania naukowe dotyczące tej kwestii) na funkcjonowania układu odpornościowego oraz pracę nerek, zwłaszcza u osób z cukrzycą typu 2. Naukowcy z Uniwersytetu Warwick w Wielkiej Brytanii wykazali, że wysokie dawki witaminy B1 sprawiają, że maleje ilość białka wydalanego z moczem (objaw uszkodzenia nerek).

Witamina B1: dawkowanie

Zapotrzebowanie dzienne na witaminę B1 jest różne w zależności od wieku, płci, a także stanu fizjologicznego. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia z 2017 roku wynosi:

  • 0,3 mg dla niemowląt do 1. roku życia,
  • 0,5 mg dla dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 0,6 mg dla dzieci w wieku 4-6 lat,
  • 0,9 mg dla dzieci w wieku 7-9 lat,
  • 1,0 mg dla chłopców i dziewcząt w wieku 10-12 lat,
  • 1,2 mg dla chłopców w wieku 13-18 lat,
  • 1,1 mg dla dziewcząt w wieku 13-18 lat, dla kobiet >19 roku życia i
  • 1,3 mg dla mężczyzn >19 roku życia,
  • 1,4 mg dla kobiet w ciąży,
  • 1,5 mg dla kobiet w okresie laktacji.

Witamina B1: występowanie w pokarmach

Witamina B1 występuje powszechnie w żywności, dlatego o jej niedobór bardzo ciężko. Zawarta jest zarówno w pokarmach roślinnych jak i zwierzęcych. Najlepszym źródłem witaminy B1 są drożdże, różnorodne orzechy i nasiona roślin strączkowych, a także otręby.

Zasobne w tiaminę są (zawartość podana na 100 g produktu):

  • drożdże piekarskie (suszone) 2,7-6,6 mg,
  • otręby ryżowe 2,75 mg,
  • zarodki pszenne 2,1 mg,
  • nasiona słonecznika 1,3 mg,
  • polędwica wieprzowa 1,1 mg,
  • soczewica 0,87 mg,
  • soja 0,85 mg,
  • kasza jaglana 0,73 mg,
  • fasola biała 0,6 mg
  • mąka pszenna pełnoziarnista 0,55 mg,
  • orzechy włoskie 0,39 mg,
  • zielony groszek 0,32 mg,
  • mąka żytnia razowa 0,3 mg,
  • wątroba wołowa 0,3 mg.
  • ryż brązowy 0,29 mg,
  • pestki dyni 0,21 mg,
  • łosoś 0,17 mg,
  • chleb żytni razowy 0,14 mg,
  • jajka 0,12 mg,
  • kalafior 0,11 mg,
  • pomarańcza 0,08 mg.

Dietetyczka wyjaśnia, dlaczego warto jeść kiełki

Niedobór witaminy B1: przyczyny i skutki

Niedobór witaminy B1 spowodowany jest najczęściej przez nieodpowiednią dietą, albo wynika z przewlekle zażywanych leków. Na awitaminozę B1 narażone są więc osoby:

  • chore na anoreksję, ponieważ ograniczają konsumpcję żywności,
  • spożywające nadmierne ilości alkoholu (alkoholicy),
  • osoby z cukrzycą,
  • ludzie w podeszłym wieku,
  • pacjenci po poważnych operacjach,
  • kobiety w ciąży i w okresie laktacji,
  • zażywające przewlekle leki moczopędne np. furosemid,
  • palacze tytoniu,
  • preferujące dietę wysokowęglowodanową, opartą o cukry proste.

Wysokie ryzyko niedoboru witaminy B1 mają osoby, których dieta oparta jest o pokarmy ubogie w witaminy i składniki mineralne. Do takich produktów należy żywność typu fast food, chleb tostowy, mrożona pizza i zapiekanki, słodkie i słone przekąski, dania na wynos, słodkie gazowane napoje. W codziennych posiłkach nie występują zatem świeże warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, brakuje strączków oraz wysokiej jakości mięsa. Niedobór witaminy B1 może wynikać także z zaburzeń wchłaniania tiaminy. Mimo jej obfitości w spożywanej żywności dochodzi do stanu deficytu.

Niedobór witaminy B1 powoduje zahamowanie reakcji chemicznych, w których przebiegu tiamina pełni istotne funkcje, będąc aktywatorem enzymów. Pierwsze symptomy niewystarczającej podaży wraz z żywnością tiaminy, pojawiają się w obrębie układu nerwowego. Niedobór tiaminy zmniejsza ilość wytwarzanej acetylocholiny, czyli neuroprzekaźnika działającego w obrębie układu nerwowego. Acetylocholina odpowiada za procesy pamięciowe, funkcjonowanie mięśnia sercowego, mięśni szkieletowych i budujących przewód pokarmowy.

Przy awitaminozie witaminy B1 dochodzi do nagromadzenia w organizmie toksycznego mleczanu, który nie został przetworzony do pirogronianu, z powodu ograniczonej aktywności kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej. Prowadzi to do zwiększonego napływu jonów sodu do komórek, a wraz z nimi również wody, co powoduje obrzęki.

Objawy niedoboru witaminy B1 wynikające z powyższych zaburzeń to:

  • zmęczenie i osłabienie,
  • zaburzenia koncentracji,
  • utrata pamięci krótkotrwałej,
  • zawroty głowy,
  • oczopląs,
  • obrzęki,
  • brak równowagi emocjonalnej,
  • przyspieszony rytm i powiększenie serca,
  • arytmia, czyli zaburzenia rytmu serca,
  • zaburzenia trawienia: nudności, wymioty, brak apetytu i biegunka,
  • zapalenie wielonerwowe, czyli polineuropatia,
  • atrofia (zanik) mięśni kończyn,
  • drżenie mięśni.

Długotrwały niedobór witaminy B1 może spowodować chorobę beri-beri, która objawia się zaburzeniami pracy mięśni oraz niewydolnością układu krążenia i może prowadzić do śmierci. U osób, u których niedobór witaminy B1 jest skutkiem nadużywania alkoholu, może wystąpić encefalopatia Wernickiego i psychoza Korsakowa (syndrom Wernickiego-Korsakowa).

Tiamina to częsty składnik suplementów diety zawierających witaminy z grupy B oraz preparatów multiwitaminowych. W aptece można też kupić samą witaminę B1 w tabletkach (bez dodatku innych witamin). W suplementach diety witamina B1 najczęściej występuje w postaci monoazotanu albo chlorowodorku tiaminy. W leczeniu awitaminozy B1 (zwłaszcza objawów ze strony układu nerwowego) stosowana jest syntetyczna tiamina BTMP, która jest rozpuszczalna w tłuszczach. Jak wcześniej wspomniano, odżywiając się zdrowo, nie ma potrzeby suplementacji tiaminy.

Zobacz także: Witamina B1 na migrenę? Może zmniejszać ryzyko występowania migrenowych bólów głowy. Czy suplementy z tiaminą pomogą w leczeniu migreny?

Nadmiar witaminy B1: przyczyny i skutki

Tiamina jest rozpuszczalna w wodzie, dlatego nadmiar witaminy B1 zostaje wydalony z organizmu wraz z moczem. Drugim mechanizmem ochronnym, gdy spożywana jest w ilości ponad 5 mg na dobę, jest ograniczenie wchłaniania jej w przewodzie pokarmowym. W związku z tym nie ma praktycznie możliwości przedawkowania witaminy B1. Ewentualna hiperwitaminoza (nadmiar) witaminy B1 może powodować zawroty głowy i reakcje alergiczne.

  1. Tylicki A., Siemieniuk M.: Tiamina i jej pochodne w regulacji metabolizmu komórek. Postepy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2011

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Ostrzał Kijowa. W trakcie operacji na sercu dziecka zabrakło prądu

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie