Zamiast kolejnej tabletki. Na ból są też inne sposoby. Tak uśmierzysz różne rodzaje bólu – zobacz przegląd dostępnych metod

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Wideo
emisja bez ograniczeń wiekowych
Na ból pomogą nie tylko tabletki przeciwbólowe, zwłaszcza, że niektóre nawet nie działają na przyczynę problemu. Ich łykanie jest bardzo niezdrowe, warto więc mieć je w odwodzie, a wypróbować inne metody. Sposobów uśmierzania bólu jest naprawdę sporo, dzięki czemu często można dopasować rozwiązanie do konkretnego rodzaju dolegliwości. Wyjaśniamy, jakie są dostępne środki na ból z różnych kategorii.

Spis treści

Polacy najczęściej kupują leki przeciwbólowe

Leki przeciwbólowe należą do najczęściej kupowanych i zażywanych leków bez recepty (OTC) w Polsce, ale też do najbardziej szkodliwych. Do sięgania po nie skłaniają zwłaszcza szybkie i silne działanie, niskie ceny oraz powszechna akceptacja takiego działania, promowana nawet w reklamach.

Młoda kobieta z bladą twarzą cierpi na ból brzucha
Nawracające czy chroniczne bóle nie mogą być ciągle leczone tabletkami, bo to zbyt duże obciążenie dla żołądka, wątroby i całego organizmu. Warto wypróbować inne metody, których jest całkiem sporo zinkevych/123RF

Tymczasem popularne tabletki przeciwbólowe dają tylko chwilową ulgę, często nie usuwając źródła dolegliwości, a jednocześnie szkodząc tym bardziej, im dłużej się je przyjmuje. Dlatego warto poszukać lepszych środków i rozwiązań, które pozwolą łagodzić ból – zwłaszcza, że jest ich całkiem sporo.

Na czym polega leczenie bólu?

Leczenie bólu polega zwykle na likwidowaniu jego przyczyny, która przeważnie ma źródło w stanie zapalnym. Bywają jednak przypadki, gdy podłoża problemu nie da się ustalić, a nawet takie, gdy przyczyna dawno ustała, a odczuwanie bólu zostało utrwalone. W takich sytuacjach przyjmowanie leków nie jest zwykle skuteczne, ulgę może przynieść natomiast fizjoterapia. W takich sytuacjach stosowane są ponadto leki działające na układ nerwowy i psychoterapia.

Polecjaka Google News - Strona Zdrowia

Należy pamiętać, że ból jest sygnałem ostrzegawczym. Informuje nas o tym, że coś złego dzieje się w organizmie i konieczna jest interwencja. Wyróżnia się przy tym dwa rodzaje bólu – nocyceptywny, czyli receptorowy, oraz ból neuropatyczny, czyli pochodzący od nerwów obwodowych.

  • Ból receptorowy jest odpowiedzią organizmu, która chroni go przed dalszymi obrażeniami, jak ma to miejsce np. w przypadku dotknięcia gorącej powierzchni czy skręceniu kostki.
  • Ból neuropatyczny nie zapewnia takich „korzyści” i jest efektem zaburzonego odbioru sygnału, płynącego z nerwów do mózgu lub rdzenia kręgowego lub też skutkiem ich uszkodzenia.

Aby znaleźć ulgę w bólu, w pierwszej kolejności należy poznać jego źródło i przyczynę. W niektórych sytuacjach jest to możliwe tylko z pomocą lekarza. Wizyta u specjalisty jest konieczna zwłaszcza w sytuacji, gdy ból:

  • nie przechodzi po upływie 2-3 tygodni,
  • jest źródłem stresu, lęku czy stanów depresyjnych,
  • uniemożliwia relaks i sen,
  • powstrzymuje przed aktywnością fizyczną czy wykonywaniem codziennych czynności,
  • nie zmalał pod wpływem wypróbowanych dotychczas środków.

Do rodzajów bólu najczęściej odczuwanych przez Polaków należą: przewlekły ból nawracający, przeważnie ból kręgosłupa, jak również bóle związane z chorobami reumatycznymi.

Tabletki przeciwbólowe bez recepty i na receptę – skutki uboczne

Dostępne bez recepty doustne leki przeciwbólowe znają niemal wszyscy – oprócz paracetamolu, czyli acetaminofenu, to również niesteroidowe leki przeciwzapalne, do których należy m.in. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, ketoprofen czy naproksen. W odróżnieniu od nich paracetamol nie łagodzi stanu zapalnego, maskując jedynie dolegliwości.

Ogólnie dostępne niesteroidowe leki przeciwzapalne są przeznaczone do łagodzenia łagodnego i umiarkowanego bólu, m.in. głowy, pleców, mięśni, stawów, miesiączkowych, a także związanych ze zwichnięciami, skręceniami czy innymi drobnymi urazami kończyn.

Zażywanie tych leków w większej ilości czy długoterminowo ma potencjalne ciężkie skutki uboczne. Należą do nich m.in.:

  • nudności i wymioty,
  • opuchlizna i obrzęki,
  • biegunki lub zaparcia,
  • trudności z oddychaniem,
  • nieregularna praca serca,
  • wzmożone krwawienie,
  • spadek ciśnienia,
  • wrzody żołądka,
  • uszkodzenie wątroby,
  • uszkodzenie nerek.

W terapii silnego i chronicznego bólu stosuje się też mocniej działające leki przeciwzapalne na receptę (np. diklofenak, naproksen czy celekoksyb), a także leki opioidowe, takie jak morfina, kodeina, hydrokodon, oksykodon, tramadol czy fentanyl.

Silne leki przeciwbólowe są przepisywane w przypadku dotkliwego bólu, np. po wypadku lub zabiegach chirurgicznych, a także bólu chronicznego. Oprócz licznych działań niepożądanych wywołują też jednak uzależnienie.

Alternatywą dla leków opioidowych jest dostępna na receptę medyczna marihuana, która zawiera tetrahydrokannabinol (THC). To jeden ze związków o nazwie kanabinoidy, działających na ten sam układ opioidowy w organizmie. Ma skuteczne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Podobnie, choć słabiej wpływa na organizm inny tego typu związek, kannabidiol (CBD). Zawierające go olejki są sprzedawane bez przepisu lekarza. Często korzystne jest stosowanie tych związków jednocześnie.

Działanie przeciwzapalne, a dzięki temu przeciwbólowe (ale niestety też uboczne), mają ponadto kortykosterydy (np. hydorkortyzon czy prednisolon).

Jako terapia wspomagająca stosowane bywają ponadto leki antydepresyjne i przeciwpadaczkowe, które wpływają na układ nerwowy, m.in. zmieniając sposób, w jaki mózg przetwarza bodźce bólowe. Wspomagają też chorego w walce ze stanami depresyjnymi i lękowymi które towarzyszą cierpieniu. Pomocna jest wtedy również terapia kognitywno-behawioralna.

Gdy leki przeciwbólowe nie mogą być przyjmowane doustnie, np. z powodu silnych reakcji układu pokarmowego, można zastosować je w postaci czopków. Taki sposób podania nie sprawia jednak, że substancje czynne omijają wątrobę, ponieważ również w tym przypadku narząd musi zmetabolizować leki.

Maści przeciwbólowe, żele i aerozole

Wysoce skuteczne leki przeciwbólowe w wielu przypadkach można aplikować miejscowo, do czego nadają się nie tylko dobrze znane maści i żele, ale także środki plastry i środki w spray, np. z diklofenakiem, etofenamatem czy indometacyną. Ta ostatnia jest szczególnie skuteczny w leczeniu bólów zapalnych stawów. Aerozole mogą mieć też dodatkowo działanie chłodzące, dzięki czemu można stosować je w warunkach, gdy nie ma możliwości przyłożenia do chorego miejsca zimnego kompresu.

Są też środki w formie sprayu (a także tabletek do ssania) przeznaczone do łagodzenia bólu gardła. Oprócz związków dezynfekujących i przeciwzapalnych często zawierają leki łagodzące ból, takie jak lidokaina, benzydamina czy benzokainę.

Możliwe jest ponadto podawanie leków przeciwbólowych, najczęściej w połączeniu ze sterydem, bezpośrednio w miejsce objęte bólem w tzw. punktach spustowych – iniekcje takie stosowane są m.in. w leczeniu fibromialgii, zespołu bólowego miednicy mniejszej czy zespole bólu mięśniowo-powięziowego.

Wnikanie miejscowych leków przeciwbólowych do tkanek ułatwiają zabiegi fizjoterapii stosowane w rehabilitacji ortopedycznej, takie jak laser czy prądy laseroterapia i elektroterapia).

Plastry przeciwbólowe i taśmy do tapingu

Plastry przeciwbólowe nadają się zwłaszcza do leczenia bólów mięśni, stawów i powięzi. Ich działanie polega zwykle na rozgrzewaniu ciała w miejscu naklejenia albo jego schładzaniu dzięki użyciu szybko parujących substancji.

Plastry rozgrzewające mają zwykle w swoim składzie pikantną substancję z papryki chili – kapsaicynę, zwykle w postaci oleożywicy z ostrej papryki, bądź też ich działanie polega na wydzielaniu ciepła wskutek reakcji składników. Plastry bez kapsaicyny zawierają np. wyciąg z imbiru, wyciąg z golterii oraz kamforę.

Plastry chłodzące zawierają natomiast olejek miętowy, mentol, tymol i/lub kamforę.

Plastry rozgrzewające mogą powodować uczucie palenia i dyskomfort, nie nadają się dla osób o wrażliwej skórze (tolerancję zwłaszcza w przypadku kapsaicyny warto sprawdzić wcześniej, naklejając fragment plastra na kilka godzin np. na przedramieniu). Najlepszym rozwiązaniem są te, które zawierają jednocześnie substancje rozgrzewające, jak i chłodzące.

Plastry przeciwbólowe mogą też zawierać inne niż kapsaicyna związki o działaniu przeciwzapalnym, np. salicylany, diklofenak, ketonal, a ponadto siarkę i wyciągi z roślin – stosowana jest m.in. kora wierzby, arnika górska, czarci pazur czy griffonia.

Plastry przeciwbólowe działają miejscowo przez wiele godzin, a nawet do 2 dni. Można je przycinać do dowolnego kształtu i wielkości, a po użyciu należy wyrzucić.

Istnieją też przepisywane przez lekarza lecznicze plastry przeciwbólowe, zawierające blokujące ból związki opioidowe, takie jak buprenorfina. Nie należy ich mylić z plastrami znieczulającymi, stosowanymi np. przed nakłuciem skóry, które zawierają np. lidokainę i prilokainę i są dostępne bez recepty.

Dostępne są ponadto wielorazowe kompresy (okłady) przeciwbólowe, które można schładzać lub rozgrzewać według potrzeb.

Nowoczesnym rozwiązaniem, skutecznym przy bólach związanych z narządem ruchu, są plastry czy też taśmy do kinesiotapingu. Naklejanie ich w odpowiednich miejscach na skórze (taping), pomaga uregulować napięcie mięśniowe, usprawnia krążenie krwi i limfy i aktywuje mechanizmy wewnętrznego znieczulania w organizmie. Jest też stosowany do spłycania zmarszczek mimicznych.

Leczenie bólu zimnem i ciepłem, czyli krioterapia i termoterapia

Metody leczenia bólu za pomocą zimna i ciepła, czyli terapia termiczna albo termoterapia, może być prowadzona zarówno w domu (m.in. za pomocą plastrów chłodzących i rozgrzewających), ale również w gabinecie.

Terapia zimnem lub ciepłem pomaga przy bólu przewlekłym, jak i tym niezbyt intensywnym bólu, zlokalizowanym stosunkowo płytko w ciele, przy nieobecności zaburzeń krążeniowych czy czucia.

Wybór metody termoterapii zależy od źródła bólu:

  • Ciepło powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększony dopływ krwi do chorego miejsca, co zmniejsza opuchliznę, stan zapalny i ból. Poleca się je przy bólach mięśniowych i długotrwałych, które utrzymują się dłużej niż kilka tygodni.
  • Zimno powoduje zwężenie naczyń krwionośnych i ma podobne działanie do ciepła, ale stosuje się je przy bólu występującym bezpośrednio po urazie albo podczas jego zaostrzenia w chorobach takich jak np. dna moczanowa.

Terapię termiczną można przeprowadzić pod okiem specjalisty jako zabiegi krioterapii (ogólnej i miejscowej) albo sauny bądź naświetlań z użyciem lampy emitującej podczerwień.

W domu warto korzystać z okładów, gotowych plastrów aptecznych czy ciepłego termoforu, który oprócz bólów mięśniowych pomaga łagodzić te zlokalizowane w jamie brzucha, np. występujące przy miesiączce czy kolce nerkowej.

Zabiegi domowe z użyciem zimna lub ciepła można powtarzać kilka razy dziennie, a czas działania temperatury powinien wynosić ok. 15 minut.

Najlepsze olejki eteryczne na ból

W leczeniu bólu skuteczna bywa też aromaterapia z wykorzystaniem olejków eterycznych, z których wiele ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, uspokajające, rozkurczowe czy ułatwiające oddychanie.

Działanie łagodzące ból udowodniono naukowo dla następujących olejków eterycznych, najczęściej stosowanych w ramach aromaterapii (wdychania zapachu):

  • olejek lawendowy – może łagodzić bóle migrenowe, a u dzieci – ból po usunięciu migdałków (wraz ze zmniejszeniem skutecznej dawki paracetamolu). Z kolei w próbie na skórze zapewniał podobny efekt przeciwbólowy co przepisywany na receptę lek o nazwie tramadol.
  • olejek różany – może łagodzić bóle miesiączkowe związane ze skurczami w okolicy brzusznej u kobiet. W jednym z badań okazał się skuteczny w łagodzeniu objawów spowodowanej kamieniami kolki nerkowej w połączeniu z konwencjonalną terapią.
  • olejek bergamotowy – olejek dobrze znany z herbaty earl grey jest stosowany w celu łagodzenia nerwobólów, które są często oporne na leczenie opioidami.
  • olejki szałwiowy i majerankowy – okazały się łagodzić bóle menstruacyjne w mieszance zawierającej również olejkiem lawendowym, stosowanej do masażu dolnej części brzucha.
  • olejki cynamonowy i goździkowy – łagodził dyskomfort podczas okresu w połączeniu z olejkiem różanym i lawendowym, przy masowaniu brzucha raz dziennie przez tydzień przed miesiączką.
  • olejek kadzidłowcowy – w połączeniu z bergamotowym i lawendowym łagodził ból i objawy depresyjne u pacjentów w fazie terminalnej choroby nowotworowej.

Przed zastosowaniem olejków eterycznych na skórę zawsze należy je rozcieńczyć olejem neutralnym, np. migdałowym, z awokado czy kokosowym, w proporcji do 10 kropli na łyżkę oleju – w przeciwnym razie mogą powodować podrażnienie skóry, nadwrażliwość na promienie słoneczne, reakcję uczuleniową, a nawet stan zapalny. Przed zastosowaniem zewnętrznym w przypadku każdego olejku osobno należy wykonać próbę uczuleniową.

Terapia olejkami eterycznymi może nie być odpowiednia dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci i w niektórych chorobach, dlatego w takich przypadkach ich stosowanie należy skonsultować z lekarzem.

Oprócz inhalacji i masażu, można wypróbować również kąpiele z olejkami eterycznymi, skrapiać nimi pościel lub rozpylać za pomocą parowego dyfuzora, który działa lepiej niż prosty kominek do aromaterapii.

Przeciwbólowe zioła i domowe sposoby na ból

Działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe wykazuje wiele roślin leczniczych, w tym ziół i przypraw, a ponadto produktów spożywczych, które jadamy na co dzień.

Środki roślinne są pomocne w leczeniu niezbyt intensywnego bólu. Choć ze względu na stężenie zawartych w nich substancji aktywnych oraz mechanizm działania nie dają tak szybkich efektów, jak chemiczne leki, z ich stosowaniem w odpowiednich dawkach nie wiążą się też jednak tak poważne skutki uboczne.

Należy jednak pamiętać, że zażywając leczniczo wymienione niżej produkty, nie należy łączyć ich z lekami. Rozpoczęcie takiej kuracji warto też skonsultować z lekarzem.

Do najskuteczniejszych przeciwbólowych produktów naturalnych należą:

  • chili – zawarta w nich kapsaicyna pomaga zwłaszcza przy bólach mięśniowych,
  • kurkuma – pomaga zmniejszać bóle i obrzęki związane ze stanami zapalnymi stawów, a także zwiększać ich ruchomość,
  • imbir – pomaga łagodzić bóle migrenowe, miesiączkowe i związane z zapaleniem nerwów. Działa przeciwzapalnie i rozkurczowo,
  • kora wierzby białej – zawiera pochodne kwasu acetylosalicylowego i sprawdza się w zwłaszcza przypadku bólów głowy, dolnego odcinka kręgosłupa i reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • goździki – są pomocne przy bólach zębów, głowy i stawów,
  • oliwa z oliwek – działa przeciwzapalnie i łagodzi dolegliwości zwłaszcza w degeneracyjnych chorobach stawów,
  • olej konopny – zawiera bogactwo kwasów omega-3, które działają przeciwzapalnie i łagodząco na bóle związane ze skurczem mięśni, m.in. miesiączkowe czy jelitowe,
  • olejek CBD – zawiera kannabidiol, pozbawiony psychoaktywnego działania związek oddziałujący na receptory opioidowe w mózgu o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Mają też inne cenne właściwości, m.in. przeciwlękowe i antydepresyjne, a także ułatwiające sen. Kannabidiol może też powodować zmniejszanie guzów nowotworowych oraz łagodzić niektóre efekty uboczne chemioterapii, m.in. nudności.

W badaniach nad kannabidiolem wykazano jego korzystne działanie bez efektów ubocznych w przypadku bólów miesiączkowych czy jelitowych, np. przy zespole jelita drażliwego, a także bólu chronicznego, m.in. przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, stwardnieniu rozsianym. Działania uboczne, które mogą pojawić się przy dużych dawkach czy u niektórych osób, to jedynie senność, mdłości czy rozdrażnienie.

Naturalny produktem jest także medyczna marihuana zawierająca THC, która jest stosowana u nie reagujących na inne leki pacjentów z chronicznym bólem czy epilepsją. Przyjmowanie jej odbywa się bez spalania i wytwarzania substancji smolistych w waporyzatorze.

Inne alternatywne sposoby leczenia bólu

Zmniejszaniu lub likwidacji bólu sprzyjają ponadto inne rodzaje terapii, obejmujące m.in. zabiegi fizjoterapeutyczne.

Polecane są m.in.:

  • Kąpiele i okłady – zabiegi np. borowinowe, siarkowe, z solami magnezu czy ziołami powodują rozgrzanie chorych miejsc i działają przeciwzapalnie.
  • Techniki relaksacyjne – np. trening autogenny Schulza czy progresywna relaksacja mięśniowa Jacobsona (ale także aromaterapia czy medytacja) pomagają zmniejszyć napięcia w ciele i obniżyć poziom stresu, co przyczynia się do zmniejszenia odczuwanego bólu.
  • Masaże terapeutyczne – mogą być wykonywane z różną intensywnością, ale działanie rozluźniające i przeciwbólowe mają zazwyczaj masaże głębokie i dość bolesne, takie jak m.in. masaż powięziowy, który należy do niewielu metod redukcji bólu struktur położonych pod mięśniami.
  • Akupunktura i akupresura – zgodnie z założeniami tradycyjnej medycyny chińskiej stymulują zakończenia nerwowe, powodując wydzielanie endorfin i zmniejszenie bólu (m.in. neuropatycznego, migrenowego i napięciowego głowy, mięśniowo-szkieletowego czy obejmującego plecy).
  • Terapia biofeedback – metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego umożliwia monitorowanie reakcji ciała na ból (np. migrenowy czy pleców) i na naukę świadomego wpływania na jego odczuwanie.
  • Prądy TENS – przezskórna stymulacja elektryczna nerwów wykorzystuje prądy impulsowe o niskiej amplitudzie, by zakłócić sygnały bólowe płynące do mózgu i wywołać wyrzut endorfin.
  • Ćwiczenia w Space Curl – sesje w nowoczesnym urządzeniu skonstruowanym dla kosmonautów NASA nie są jeszcze szeroko dostępne, ale stanowią rewolucyjną metodę walki m.in. z przewlekłymi bólami kręgosłupa, które z biegiem czasu ulegają utrwaleniu pomimo ustania ich przyczyny. Już 20 minut w urządzeniu może wywołać „reset” takiego bólu, a przy tym rewelacyjnie wzmacnia mięśnie głębokie w ciele.
  • Regularna aktywność fizyczna – wiele rodzajów bólu ma źródło w mięśniach. Dolegliwości mogą być spowodowana przez ich nadwyrężenie, stan zapalny lub inne problemy. Regularny ruch jest ważny zwłaszcza w leczeniu chronicznego bólu nie tylko mięśni, ale też stawów. Nie tylko wzmacnia cały narząd ruchu, ale także zwiększa mobilność ciała, powoduje uwolnienie przeciwbólowych endorfin i wspomaga zdrowy sen, który umożliwia regenerację organizmu. Szczególnie polecana jest joga, która nie tylko odstresowuje i wycisza, ale przede wszystkim wzmacnia ciało, poprawia mobilność, pomaga korygować postawę. Jako jedyny rodzaj aktywności poprawia też stan powięzi, a to właśnie zaburzenia w obrębie tych struktur są częstym źródłem bólów określanych jako mięśniowe.
Dodaj firmę
Logo firmy Ministerstwo Zdrowia
Warszawa, ul. Miodowa 15
Autopromocja

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

A
Anita
Jeśli chodzi o bóle kręgosłupa to często przyczyną możne być źle dobrany materac, dlatego należy dbać o niego i kupować takie dobrej jakości. Ja mam piankowy i aby jeszcze lepiej dbać o siebie i plecy ćwiczę kilka razy w tygodniu. Jeśli ktoś się zastanawia czy serio należy inwestować w dobry materac polecam wejść na materace-viscotherapy.pl/blog/dlaczego-warto-kupic-dobry-materac-zakup-dobrego-materaca
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia