Zakrzepica – objawy, przyczyny i powikłania choroby zakrzepowo-zatorowej. Jak rozpoznać i leczyć zakrzepy żył głębokich i powierzchownych?

Ewa Zwolak
Przy zaburzeniach krążenia, chorobach żył kończyn dolnych i skłonności do tworzenia się zakrzepów wskazany jest odpoczynek z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca.
Przy zaburzeniach krążenia, chorobach żył kończyn dolnych i skłonności do tworzenia się zakrzepów wskazany jest odpoczynek z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca. marina113/123RF
Udostępnij:
Zakrzepica żył, nazywana również żylną chorobą zakrzepowo-zatorową lub zakrzepowym zapaleniem żył głębokich, charakteryzuje się powstawaniem wewnątrz żył głębokich skrzeplin krwi, które utrudniają lub uniemożliwiają jej przepływ. Każdego roku choroba dotyka 100 tys. Polaków i nawet u połowy osób skutkuje zatorem tętnicy płucnej, który w co trzecim przypadku kończy się zgonem. Ryzyko rozwoju zakrzepicy żylnej zwiększa wiek powyżej 40 r.ż., a także niektóre choroby, otyłość, unieruchomienie i czynniki hormonalne. Wyjaśniamy, jakie są objawy i przyczyny rozwoju zakrzepicy żylnej, przebieg choroby i możliwe powikłania, a także metody leczenia i prewencji.

Czym jest zakrzepica? Czym różni się zakrzepica żył głębokich i powierzchniowych?

Zakrzepica żył głębokich, nazywana też żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (ŻChZZ), to trzecia najczęstsza w Polsce choroba układu krążenia, która każdego roku dotyka ok. 100 tysięcy osób. W wielu przypadkach nie powoduje żadnych objawów.

Zakrzepica żył głębokich jest rozpoznawana u ok. 60 tys. Polaków rocznie, natomiast jej częstą konsekwencję – zator tętnicy płucnej diagnozuje się u 35 tys. osób na rok i u około co trzeciej osoby prowadzi do nagłego zgonu.

Większość przypadków zakrzepicy, bo ok. 70 proc., dotyczy osób powyżej 60. roku życia, jednak do jej rozwoju może dojść z różnych powodów w każdym wieku, nie tylko wśród dorosłych.

Istnieje jeszcze zakrzepica żył powierzchownych, nazywana też powierzchownym zapaleniem żył lub powierzchownym zakrzepowym zapaleniem żył, to stan zapalny spowodowany powstaniem skrzepu w układzie żył powierzchownych i otaczających je tkanek. Objawem są wyczuwalne palcami czerwone zgrubienia wzdłuż segmentów żył, które są wrażliwe na dotyk i bolesne. W 80-90 proc. przypadków choroba dotyczy osób mających żylaki. Ten rodzaj zakrzepicy może być też powikłaniem dożylnego podawania leków. Terapia polega na stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, antykoagulantów i pończoch uciskowych.

Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych zwiększa ryzyko rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), która rozwija się w żyłach głębokich.

Dowiedz się więcej na temat:

Zakrzepica żył – objawy, które powinny wzbudzić niepokój

Objawy zakrzepicy mogą nie występować u wszystkich pacjentów z tym zaburzeniem. Charakter i stopień nasilenia dolegliwości związanych z rozwojem zakrzepicy uzależniony jest w głównej mierze od zaawansowania procesu chorobowego.

Im bardziej rozległe są zmiany zakrzepowe, tym większy zastój krwi, a co za tym idzie również bardziej uciążliwe symptomy.

Zakrzepica najczęściej rozwija się w obrębie kończyn dolnych, choć może dotyczyć też dużych żył zlokalizowanych wewnątrz tułowia, np. wrotnej, śledziony, nerkowej, szyjnej. Choroba może ponadto dotyczyć aorty (np. brzusznej), która w przeciwieństwie do żyły doprowadza krew, zamiast ją odprowadzać.

Najpowszechniejsze objawy zakrzepicy nóg to:

  • Tępy ból o stałym umiarkowanym natężeniu, który nasila się przy poruszaniu się.
  • Obrzęk, którego lokalizacja wskazuje na umiejscowienie zmiany chorobowej.
  • Podwyższony poziom ocieplenia skóry, który stanowi konsekwencję stanu zapalnego.
  • Zasinienie skóry w obrębie zmian zakrzepowych, które następuje na skutek zastoju krwi żylnej i niedotlenienia tkanek. Objaw ten ustępuje po uniesieniu nóg.
  • Zwiększony stopień napięcia skóry.
  • Ból przy ucisku miejsca dotkniętego zmianami chorobowymi.
  • Powiększenie żył powierzchownych, które stanowi konsekwencję zablokowania odpływu krwi przez żyły głębokie. Objaw ten najłatwiej można zaobserwować w pozycji pionowej.
  • Zwiększona temperatura ciała, która stanowi konsekwencję procesów zapalnych toczących się w organizmie.
zakrzepica zylna
Przyczyną żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej jest tworzenie się skrzepów, które znacznie utrudniają lub całkowicie blokują przepływ krwi. Roberto Biasin/123rf.com

Zakrzepica żylna – przyczyny i czynniki ryzyka

Bezpośrednią przyczyną zakrzepicy jest tworzenie się skrzeplin krwi, które utrudniają lub całkowicie blokują przepływ krwi. Może ono nastąpić wskutek: uszkodzenia ściany żyły, zwolnienia przepływu krwi lub zaburzeń jej krzepliwości.

Uszkodzenie ściany naczynia krwionośnego zazwyczaj spowodowane jest uderzeniem, rozdęciem i nadciśnieniem w żyle. Może być ono również konsekwencją oddziaływania czynników chemicznych i toksycznych, a także nacieków nowotworowych.

Z kolei zwolnienie przepływu krwi zazwyczaj jest jednym ze skutków unieruchomienia, ciąży i porodu. Przyczyną zakrzepicy mogą być również zaburzenia procesów krzepnięcia krwi w postaci podwyższonej wartości fibrynogenu, liczby płytek krwi czy obecności przeciwciał antyfosfolipidowych.

Podstawowe czynniki ryzyka rozwoju zakrzepicy to:

  • Wiek, który ze wszystkich czynników ryzyka ma największy wpływ na wystąpienie zakrzepicy. Dotyczy to w szczególności osób w zaawansowanym wieku. Przy czym w grupie ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej znajdują się osoby powyżej 40. roku życia. Ponadto uważa się, że większe znaczenie niż wiek mają towarzyszące mu zmiany trybu życia.
  • Cukrzyca i miażdżyca, które są chorobami metabolicznymi. W przebiegu miażdżycy dochodzi do odkładania złogów w świetle naczyń krwionośnych, które utrudniają przepływ krwi. Mogą też odrywać się i formować skrzep. Zmiany miażdżycowe występują u osób z cukrzycą, u których dochodzi też do rozwoju zaburzeń procesów krzepnięcie krwi.
  • Długotrwałe unieruchomienie, które znacząco wpływa na wystąpienie zakrzepicy. W takim przypadku skrzepliny, tworzą się w obrębie zatok żylnych mięśni łydki. Dotyczy to osób po zabiegach operacyjnych, a także osób często podróżujących samolotem lub samochodem.
  • Przebyta zakrzepica żył głębokich, która predestynuje do powstawania skrzeplin w przyszłości, m.in. przez uszkodzenie zastawek żylnych i zaburzenia w przepływie krwi.
  • Urazy, a w szczególności: złamanie kości udowej i złamanie kości miednicy. Są one groźne ponieważ skutkują długotrwałym unieruchomieniem, a niekiedy również uciśnięciem żyły przez odłamy kości.
  • Zabiegi chirurgiczne, w tym szczególności te, które trwają dłużej niż 2 godziny i wykonywane są na kończynach dolnych.
  • Choroby nowotworowe w przebiegu, których guzy mogą naciekać na ściany naczyń żylnych. Co więcej, komórki nowotworowe uwalniają cząsteczki, które powodują spajanie płytek krwi, a w konsekwencji – tworzenie zakrzepów.
  • Ciąża i połóg, które według szacunków zwiększają ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej aż o 5-6 razy. W przeważającej większości przypadków zakrzepica pojawia się w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, podczas porodu, a także kilka godzin po nim. Warto przy tym podkreślić, że ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej jest wyższe u kobiet, które urodziły już dziecko, a także u kobiet, u których wykonano cesarskie cięcie.
  • Otyłość, która wiąże się ze zmniejszoną aktywnością fibrynolityczną osocza i ich zmniejszoną ruchliwością.
  • Doustne środki antykoncepcyjne, których przyjmowanie kilkukrotnie zwiększa ryzyko zakrzepicy żylnej. Ma to bezpośredni związek z dawką estrogenów zawartych w tabletkach antykoncepcyjnych.
  • Choroby, które skutkują zaburzeniami krzepnięcia, w tym głównie: czerwienica prawdziwa, nadpłytkowość i trombofilia.
  • Zakażenie koronawirusem SARS-Cov-2 i szczepienie przecie COVID-19 – zwiększoną skłonność do powstawania zakrzepów stwierdza się u niektórych chorych z COVID-19 (podczas gdy u innych może dochodzić do zmniejszenia krzepliwości krwi i krwawień). Przypadki zakrzepicy wystąpiły też u nielicznego grona osób, które zaszczepione przeciw nowemu koronawirusowi za pomocą preparatów AstraZeneca i Johnson&Johnson.

Sprawdź także:

Jak rozpoznać żylną chorobę zakrzepowo-zatorową? Zalecane badania

W ok. 50 procent przypadków zakrzepica kończyn dolnych przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo, dlatego też osoby, u których występuje więcej niż dwa czynniki ryzyka, powinny dbać o regularne przeprowadzanie badań.

Podstawą rozpoznania zakrzepicy jest pogłębiony wywiad lekarski, a także w razie wystąpienia wątpliwości – nieinwazyjne badania przedmiotowe, w tym:

  • Badanie przepływu krwi w żyłach.
  • Ultrasonografia dopplerowska.
  • Pletyzmografia (ocena objętości krwi w kończynach dolnych).
  • Flebografia, która polega na podaniu do żyły kontrastu w celu jej zobrazowania.
  • Ocena stężenia D-dimerów, która jest stosunkowo tanim testem przesiewowym.

Zobacz również:

Na czym polega leczenie zakrzepicy? Metody fizykalne i farmakologiczne

Leczenie zakrzepicy żył głębokich powinno uwzględniać zarówno metody fizykalne, jak i farmakologiczne. Celem pierwszych z nich jest ułatwienie przepływu krwi i zniwelowanie zastoju żylnego.

Dużą skutecznością odznaczają się pończochy i opaski elastyczne o właściwościach przeciwzakrzepowych. Przy czym warto mieć świadomość, że powinny one odpowiadać kształtowi kończyn, a także wywierać ucisk, który będzie zwiększał swoją siłę w kierunku obwodowym. Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania pończoch i opasek elastycznych jest świeża zakrzepica żył głębokich i niedokrwienie kończyn dolnych.

Inną, fizykalną, metodą leczenia żylaków jest przerywany ucisk pneumatyczny, który wywiera się za pomocą specjalistycznego aparatu nakładanego na golenie. Większość tego typu aparatów składa się z dwóch futerałów, które w zależności od modelu i ustawień indywidualnych pompują przemiennie powietrze z różną siłą i częstotliwością. Zaletą tej metody fizykalnej jest możliwość wyciskania krwi w kierunku serca, a także brak powikłań i możliwość przeprowadzania krótkich zabiegów w warunkach domowych.

Inne fizykalne metody leczenia żylaków to:

  • unoszenie kończyn dolnych pod kątem ok. 15 stopni, dzięki czemu można znacznie poprawić szybkość przepływu krwi.
  • ruchy bierne i czynne kończyn dolnych w stawie skokowym,
  • wczesne uruchamianie chorych po zabiegach operacyjnych.

Wielu badaczy uważa, że znacznie skuteczniejsze od fizykalnych metod leczenia zakrzepicy są metody farmakologiczne, których działanie polega w głównej mierze na stosowaniu leków przeciwzakrzepowych. W terapii przeciwzakrzepowej wykorzystuje się m.in.: heparynę niefrakcjonowaną, heparynę drobnocząsteczkową, pośrednie inhibitory czynnika Xa i antagonistów witaminy K. Skuteczność tych leków uzależniona jest od wielu czynników. Badacze z American College of Chest Physicians (ACCP) opracowali zalecenia, których przestrzeganie znacząco poprawia działanie leków przeciwzakrzepowych.

Najpowszechniejsze leki przeciwzakrzepowe to:

  • Heparyny niefrakcjonowanej, które podawane są w formie zastrzyku w tkankę podskórną brzucha (w część przednio-boczną). Ryzykiem związanym z infekcją jest wstrzyknięcie domięśniowe, które może skutkować powstawaniem krwiaków.
  • Heparyny drobnocząsteczkowe, które należy podawać podskórnie podobnie jak heparyny niefrakcjonowane. Ich zaletą jest wysoka tolerancja i stosunkowo mały wpływ na liczbę płytek krwi.
  • Antagoniści witaminy K, których podanie uzależnione jest od wskaźnika INR. Przeciwwskazaniem do ich podania jest INR >20.
  • Inne antykoagulanty, które należy stosować ze szczególną ostrożnością ze względu na długą listę przeciwwskazań i skutków ubocznych.
  • Inhibitory trombiny, w tym m.in. dabigatran, który jest lekiem ze wskazaniem do stosowania w celu zapobiegania udarom mózgu i epizodom migotania przedsionków.

Przeczytaj również:

Podstawowe przeciwwskazania do stosowania leków przeciwzakrzepowych to:

  • skaza krwotoczna,
  • krwawienie,
  • tętniak rozwarstwiający aorty,
  • kwotoczny udar mózgu,
  • infekcyjne zapalenie wsierdzia,
  • małopłytkowość poheparynowa,
  • choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy,
  • nowotwór ośrodkowego układu nerwowego,
  • ciężka niewydolność wątroby,
  • wysokie ryzyko intensywnego krwawienia.

Warto przeczytać:

Źródła:
  • Jędrusik P., Leczenie zakrzepicy żył głębokich: odpowiedzi na siedem najważniejszych pytań. Medycyna po Dyplomie. 2011; 20: 65-74.
  • Wojtukiewicz M.Z., Sierko E., Tomkowski W., et.al., Wytyczne dotyczące profilaktyki i leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u chorych na nowotwory. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja. 2016; 2: 73-101.
  • Madźiarz A., Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – epidemiologia i profilaktyka. Current Gynecologic Oncology. 2015; 13: 191-200.

ZOBACZ: Konsekwencją nieleczonej zakrzepicy może być zator płucny, który stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Mówi o tym dr hab. Bogdan Hajduk, pulmonolog:

Wideo

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

G
Gość

I quit working at shoprite and now I make $65-85 per/h. How? I’m working online! My work didn’t exactly make me happy so I decided to take a chance on something new… after 4 years it was so hard to quit my day job but now I couldn’t be happier. Here’s what I do…………… w­w­w.p­a­y­b­u­z­z­1.c­o­m

K
Kamila

lepiej od razy reagowac jak tylko pojawia sie problem z krazeniem nog :) jak tylko u mnie u mnie pojawiły sie objawy osłabionego krazenia od razu wziełam maxi3vena tabletki i zmeczenie nog ustapiło

Dodaj ogłoszenie