reklama

Otyłość – definicja, przyczyny, rozpoznawanie, konsekwencje, zapobieganie i leczenie. Czy otyłość jest dziedziczna?

Ewa Zwolak
Ewa Zwolak
Zaktualizowano 
Najpowszechniejszą przyczyną otyłości są czynniki środowiskowe, w tym przede wszystkim nieodpowiednio zbilansowana dieta, bogata w produkty typu fast food. 123rf.com
Otyłość jest stanem patologicznym charakteryzującym się nadmiernym przyrostem tkanki tłuszczowej. Jej podstawową przyczyną jest zbyt duża podaż kaloryczna w stosunku do zapotrzebowania energetycznego organizmu. Otyłość jest chorobą, która nieuchronnie prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu organizm, w tym do zwiększonego ryzyka rozwoju poważnych chorób (cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, zawału serca). Najpowszechniej występującym typem otyłości jest tzw. otyłość brzuszna, która charakteryzuje się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicy zaotrzewnowej. Podstawową i uznaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) metodą diagnozowania otyłości jest współczynnik BMI (marker otłuszczenia). W leczeniu otyłości stosuje się metody zachowawcze (dietę, aktywność fizyczną) farmakologiczne i chirurgiczne.

Otyłość – definicja

Otyłość jest chorobą charakteryzującą się nadmiernym przyrostem tkanki tłuszczowej. Stan ten występuje wówczas, gdy tłuszcz stanowi 25% masy ciała u mężczyzn i 30% masy ciała u kobiet. Zazwyczaj jest to bezpośrednim następstwem niewłaściwie zbilansowanej diety, w której podaż kalorii znacznie przewyższa zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Wyróżnia się dwie podstawowe kwalifikacje otyłości. Pierwsza z nich oparta jest na przyczynach, natomiast druga – na pomiarach antropometrycznych. Biorąc to pod uwagę etiologię otyłości, można wymienić:

  • Otyłość prostą (nazywaną również: otyłością pierwotną i otyłością alimentacyjną), która spowodowana jest zbyt dużą podażą kalorii w stosunku do możliwości metabolicznych organizmu. W przeważającej większości przypadków ten typ otyłości ma podłoże środowiskowe, a jego bezpośrednią przyczyną jest niewłaściwie zbilansowana dieta, obfitująca w wysoko przetworzone produkty. Związana jest ona także z brakiem aktywności fizycznej. Co ważne, w 98% przypadkach zdiagnozowanej otyłości u dzieci jest to otyłość alimentacyjna.
  • Otyłość wtórną, która związana jest ze współwystępowaniem różnych chorób, najczęściej: endokrynologicznych (niedoczynności tarczycy, choroby Cushinga, niedoboru hormonu wzrostu, hipogonadyzmu), genetycznych (zespołu Pradera-Willego, zespołu Lawrence-Mona-Biedla, zespołu Turnera, zespołu Klinefeltera), a także chorób zwyrodnieniowych i wad rozwojowych. Oprócz tego otyłość wtórna może być związaną z przyjmowaniem leków w tym zwłaszcza: przeciwdepresyjnych, przeciwpadaczkowych, insuliny, pochodnych sylfonylo-mocznika i beta-adrenolityków.

Czytaj także

Z kolei biorąc pod uwagę badania antropometryczne, wyróżnia się dwa typu otyłości, mianowicie:

  • Otyłość brzuszną (nazywaną również otyłością androidalną, otyłością centralną i otyłością trzewną), dla której właściwy jest przyrost tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha. Ten typ otyłości grozi rozwojem chorób układu naczyniowo-sercowego, zespołu metabolicznego, a nawet chorób nowotworowych.
  • Otyłość pośladkowo-udową (nazywaną również otyłością gynoidalną), która charakteryzuje się nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w obrębie bioder i pośladków. Co ważne, ten typ otyłości najczęściej występuje w wieku pomenopauzalnym.

Statystyki otyłości w Polsce i na świecie

Otyłość – definicja, przyczyny, rozpoznawanie, konsekwencje, zapobieganie i leczenie. Czy otyłość jest dziedziczna?
opracowanie własne

Otyłość – przyczyny

Rozwój otyłości może być uwarunkowany wieloma zróżnicowanymi czynnikami, w tym głównie: środowiskowymi, socjoekonomicznymi, genetycznymi i psychologicznymi. Wbrew pozorom i powszechnym mitom na temat otyłości, predyspozycje genetyczne odpowiadają zaledwie za ok. 25% przypadków otyłości. Otyłość częściej diagnozowana jest u bliźniąt jednojajowych, a także u osób, których co najmniej jeden rodzić zmagał się nadmiernym przyrostem tkanki tłuszczowej. Co ważne, w przypadku, gdy otyłość występuje u obojgu rodziców ryzyko jej wystąpienia u dziecka zwiększa się aż 13-krotnie. Biorąc pod uwagę czynniki genetyczne, można wyróżnić trzy typy otyłości:

  • Otyłość jednogenową, która występuje stosunkowo rzadko (do tej pory zdiagnozowano ją zaledwie u ok. 200 osób). Zazwyczaj dotyczy ona mutacji genu MC4R.
  • Otyłość wchodzącą w skład zespołu genetycznego, która charakteryzuje się współwystępowaniem niesprawności intelektualnej i zaburzeń narządowych.
  • Otyłość wielogenową, która nie jest związana z mutacją genów, a poliformizmem DNA (różnic w kodzie populacji).

Czytaj także

Największy wpływ na rozwój otyłości mają zdecydowanie czynniki środowiskowe, czyli: nieodpowiednio zbilansowana dieta i brak aktywności fizycznej. Przy czym nie bez znaczenia w tym kontekście jest to, że otyłość występuje przede wszystkim w krajach wysokorozwiniętych, ponieważ postęp technologiczny, zmniejszenie terenów zielonych i rozwój transportu, negatywnie wpływają na kondycję fizyczną współczesnego człowieka. Na korzyść otyłości działa również łatwy dostęp do wysoko przetworzonej żywności (zwłaszcza typu „fast food"), wysokokalorycznych przekąsek i produktów gotowych (zupek typu „instant”). Wśród środowiskowych czynników przyczyniających się do występowania otyłości można również wymienić zachowania żywnościowe, które związane są bezpośrednio z marketingiem i stosunkowo słabą świadomością na temat ogólnodostępnych produktów spożywczych (wiele osób nie czyta etykiet, a co więcej – nawet nie potrafi ich prawidłowo rozczytać). Istotną rolę w rozwoju otyłości odgrywają również uwarunkowania społeczno-kulturowe. W przypadku otyłości u dzieci duże znaczenie mają nawyki żywieniowe rodziców (uzależnione są one od wykształcenia i statusu socjoekonomicznego rodziny).

Osiem ważnych i ciekawych faktów na temat nadwagi i otyłości...

Otyłość – rozpoznawanie

Bardzo ważną rolę w diagnozowaniu otyłości odgrywa określenie poziomu tkanki tłuszczowej w organizmie. W tym celu stosuje się różne metody, z których największą popularnością cieszy się wskaźnik BMI (Body Mass Index). Można go obliczyć dzieląc masę ciała (kg) przez wysokość poniesioną do kwadratu. Przy czym ten marker otłuszczenia nie jest precyzyjny, ponieważ nie uwzględnia składu masy ciała (wody, tkanki tłuszczowej i tkanki mięśniowej). Wobec tego nie jest on miarodajny dla osób aktywnych fizycznie.

Klasyfikacja otyłości wg WHO

BMI (kg/m2)Klasyfikacja WHO
<18,5niedowaga
18,5-24,9norma
25,0-29,9nadwaga
30,0-34,9otyłość I stopnia
35,0-39,9otyłość II stopnia
> 40,0otyłość III stopnia (otyłość olbrzymia)

Czytaj także

Inne metody diagnostyczne pomocne w diagnozowaniu otyłości to:

  • Wskaźnik Cola (LMS – Last Mean Square), który znajduje zastosowanie w głównej mierze przy diagnozowaniu otyłości u dzieci. Wzór: LMS = (MR x WS/WR x MS) x 100 (MR – rzeczywista masa ciała, MS – średnia wysokość dla wieku dziecka, WR – rzeczywista wysokość badanego dziecka, MS – średnia masa ciała dla wieku dziecka).
  • BAI (Body Adiposity Index), który można obliczyć dzieląc obwód bioder przez wysokość ciała pomnożoną przez 1,5). Wskaźnik ten jest stosunkowo nowy i wymaga przeprowadzenia dalszych badań.
  • WC (Waist Circumference), który można wyznaczyć przez pomiar obwodu pasa.
  • WHR (Waist to Hip Ratio), który można obliczyć dzieląc obwód pasa przez obwód biorda.
  • WhtR (Waist to Height Ratio), który wyraża stosunek obwodu pasa do wysokości ciała.
  • Absorpcjomtria promienowania X (DEXA), która pozwala na precyzyjny pomiar tkanki tłuszczowej za pośrednictwem zjawiska osłabienia wiązki promieniowania jonizującego.

Jak leczyć otyłość?

W leczeniu otyłości zastosowanie znajdują metody zachowawcze i chirurgiczne – przy czym te drugie wdraża się w przypadku otyłości olbrzymiej. Podstawą jest zmiana nawyków żywieniowych, zwiększenie poziomu aktywności fizycznej i wsparcie psychologiczne (zarówno od znajomych i rodziny, jak i od specjalisty). W diecie wspomagającej proces leczenia otyłości bardzo ważne jest nie tylko ograniczenie spożywanych kalorii, ale również zwracanie uwagi na jakość spożywanych produktów. Rekomendowanym rozwiązaniem jest zrezygnowanie ze spożywania produktów o wysokim indeksie glikemicznym. Należy odstawić słodycze i słodkie napoje gazowane. Niezbędna jest również optymalna podaż płynów (najlepiej wody niegazowanej), która pozytywnie wpływa na proces przemiany materii. Niemniej ważna jest również regularność posiłków – zaleca się jeść 4-5 razy dziennie co 3 godziny.

Tempo chudnięcia nie powinno przekraczać 0,5-1 kg na tydzień, co przekłada się na 2-4 kg na miesiąc.

Osoby otyłe powinny w pierwszej kolejności powinny przyjrzeć się swojemu trybowi życia.
Osoby otyłe powinny w pierwszej kolejności powinny przyjrzeć się swojemu trybowi życia. pixabay.com

Ważnym elementem zarówno w leczeniu, jak i profilaktyce otyłości jest aktywność fizyczna. Dobrym rozwiązaniem jest poświęcanie ok. 30 minut na umiarkowaną aktywność (np. szybki marsz, trucht). Niekiedy leczenie nadmiernego przyrostu masy ciała wymaga również specjalistycznego wsparcia psychologicznego.

Według The American College of Sport Medicine (ACSM) w celu zgubienia zbędnych kilogramów należy wykonywać ćwiczenia o średniej intensywności przez 250-300 minut tygodniowo, co odpowiada średnio 2000 spalonym kaloriom.

Wówczas, gdy leczenie zachowawcze (w postaci zmiany stylu życia) nie przynosi zadowalających rezultatów, konieczne jest wdrożenie farmakoterapii. W Polsce jedynym lekiem przeznaczonym do leczenia otyłości jest orlistat, który jest inhibitorem lipazy tłuszczowej. Przy jego stosowaniu należy utrzymywać dietę o niskim poziomie tłuszczu. Leku tego nie można stosować w ciąży. Wskazaniem do chirurgicznego leczenia otyłości jest BMI powyżej 40. Większość metod właściwych dla tej dziedziny chirurgi ma na celu zmniejszyć objętość żołądka lub zmniejszyć poziom wchłaniania poszczególnych składników pokarmowych. Najpowszechniejsze zabiegi z zakresu chirurgii bariatrycznej to:

  • Pionowa plastyka żołądka.
  • Operacja ominięcia żołądkowego z użyciem pętli Roux-en-Y.
  • Założenie balonu żołądkowego.
  • Opasanie żołądka (Gastric Banding).

Aleksander Sowier o innowacyjnej operacji bariatrycznej:

Otyłość – konsekwencje

Otyłość jest chorobą pociągającą za sobą wiele negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Jej bagatelizowanie może przyczynić się do rozwoju groźnych – nie tylko dla zdrowia, ale również dla życia – chorób. Najbardziej chorobogennym typem otyłości jest otyłość brzuszna, która wiąże się z: niekorzystnym profilem lipidowym, podwyższonym ciśnieniem tętniczym i większą masą lewej komory serca.

Warto przeczytać:

Najpowszechniejsze konsekwencje zdrowotne otyłości to:

  • Nadciśnienie tętnicze.
  • Choroba niedokrwienna serca.
  • Zaburzenia lipidowe.
  • Bezdech senny.
  • Astma.
  • Udar mózgu.
  • Cukrzyca typu II.
  • Stan przedcukrzycowy.
  • Zaburzenia płodności.
  • Przedwczesne dojrzewanie płciowe.
  • Choroby zwyrodnieniowe stawów.
  • Niska samoocena.
  • Depresja.
  • Obniżone wyniki w nauce.

Nie bez znaczenia przy tym jest to, że otyłość pociąga za sobą również skutki ekonomiczne. Szacuje się, że koszty leczenia otyłości i chorób jej towarzyszących pochłaniają 2,8% PKB w skali roku. Przy czym na całościową kwotę składają się również tzw. koszty pośrednie, które związane są z utratą zdolności do pracy.

Otyłość – zapobieganie

Otyłość jest problemem o skali globalnej, co wymusza opracowywanie złożonych programów mających na celu zapobiegać jej rozwojowi. Taką strategię opracowali badacze z McKinsey Global Institute:

  • Aktywny transport
  • Świadczenia zdrowotne
  • Poprawa jakości serwowanych posiłkach w stołówkach szkolnych i innych miejscach zbiorowego żywienia.
  • Ograniczenie dostępności wysokokalorycznych produktów spożywczych.
  • Odpowiednie etykietowanie produktów.
  • Edukacja rodziców w zakresie żywienia dzieci.
  • Ograniczenie promocji spożywczych, zachęcających do kupna większej liczby wysokokalorycznych produktów.
  • Kampanie społeczne promujące zdrowy tryb życia.
  • Zmiana polityki rolnej w celu zmniejszenia cen żywności ekologicznej.
  • Zwiększenie dostępności do terenów zielonych i zachęcanie do regularnej aktywności fizycznej na świeżym powietrzu.
  • Programy pracownicze angażujące pracowników do zdrowego stylu życia (m.in. przez konkursy zespołowe).

Zobacz również

Źródła:

  1. Dobbs R., Overcoming obesity: An initial economic analysis, McKinsey Global Institute, 2014.
  2. Respondek W., Zasady leczenia otyłości. Postęp Nauk Medycznych. 2011; 9: 782-789.
  3. Przybylska D., Kurowska M., Przybylski P., Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej. Hygeia Public Health. 2012; 47(1): 28-35.
  4. Wąsowski M., Walicka M., Marcinowska-Suchowierska E., Otyłość – definicja, epidemiologia, patogeneza. Postępy Nauk Medycznych. 2013; 4: 301-306.
  5. Jung A., Otyłość – choroba cywilizacyjna. Pediatria i Medycyna Rodzinna. 2014; 10(3). 226-232.
  6. Zgliczyńsk W.S., Nadwaga i otyłość w Polsce: orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/E1076D55B37A9603C12580E2002F7655/$file/Infos_227.pdf

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 3

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

M
Majka

W rodzinie mojego ojca dużo osób było otyłych u mamy już nie.. ja niestety jestem córeczką tatusia i zawsze miałam więcej kilogramów.. siostra była i jest szczupła. Ja muszę być na pudełkach lightdiet by się odchudzić a ona może zjeść kilogram słodyczy i jej waga ani drgnie.. To jest niesprawiedliwe..

D
Dana

moja znajoma je zachwalała i trochę cięzko mi było w to uwierzyć, do czasu aż zaczęła kurację i rzeczywiście - efekt wow był :)

l
lancome

jestem pewna, że może być dziedziczna ale przecież też nie musi. wystarczy coś robić ze swoim życiem, żeby nie skończyć jako pulchny grubasek. ja miałam nadwagę 10kg i od razu podziałałam z iqgreen. schudłam w dwa miesiące. od tamtej pory smażone poszło w odstawkę i już nie tyje

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3