Tężyczka – objawy, przyczyny i leczenie. Różnice pomiędzy tężyczką jawną i utajoną

Justyna Śmigaruk
Atak tężyczki wiąże się z występowaniem kurczów mięśni i poczuciem wzmożonej aktywności i niepokoju.
Atak tężyczki wiąże się z występowaniem kurczów mięśni i poczuciem wzmożonej aktywności i niepokoju. nebari/123RF
Udostępnij:
Tężyczka jest zespołem objawów spowodowanych nadmierną pobudliwością nerwowo-mięśniową, takich jak skurcze, drętwienie czy niepokój. Przyczyny ataków leżą w niedoborze wapnia i innych pierwiastków, jak i zaburzeniach hormonalnych związanych z pracą przytarczyc. Pod tym względem rozróżnia się tężyczkę jawną i utajoną. Ich leczenie w dużej mierze opiera się na suplementacji diety i prawidłowym odżywianiu.

Spis treści

Co to jest tężyczka? Jakie są różnice pomiędzy tężyczką jawną a utajoną?

Tężyczka to zespół objawów wzmożonej pobudliwość nerwowo-mięśniowej. Mogą przybierać one dość różnorodny obraz, a przyczyną ich występowania jest zwiększone tempo przekazywania impulsów elektrycznych pomiędzy nerwami a mięśniami.

Atak tężyczki wiąże się z występowaniem kurczów mięśni i poczuciem wzmożonej aktywności i niepokoju. O ile objawy tężyczki jawnej są dosyć charakterystyczne, o tyle tężyczka utajona często bywa diagnozowana w niepoprawny sposób. Problem dotyczy głównie populacji ludzi młodych, aktywnych, zarówno kobiet jak i mężczyzn. Bardzo często pojawia się u pacjentów cierpiących na niedoczynność przytarczyc.

Za występowanie objawów tężyczki odpowiada bezpośrednio niedobór wapnia, pierwiastka odgrywającego kluczową rolę w mechanizmach przewodzenia bodźców elektrycznych. Przyczyną tego stanu może być niedoczynność przytarczyc, skutkująca zbyt małą produkcją parathormonu (PTH), odpowiedzialnego za utrzymanie gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie.

Pod względem klinicznym wyróżnia się dwa rodzaje tężyczki: jawną i utajoną.

  • Tężyczka jawna – inaczej tężyczka hipokalcemiczna, związana z zaburzeniami hormonalnymi wywołującymi hipokalcemię – obniżenie stężenia wapnia zjonizowanego w surowicy poniżej 0,95 mikromola na litr, przy możliwym normalnym poziomie wapnia całkowitego. Stan niedoboru wapnia może wynikać z nieprawidłowego działania przytarczyc lub z innych czynników.
  • Tężyczka utajona – nazywana też tężyczką normokalcemiczną zdarza się o wiele częściej niż postać jawna. Występuje u pacjentów, u których nie obserwuje się nieprawidłowych poziomów wapnia. W zaburzeniu tym powstaje natomiast niedobór magnezu komórkowego, czyli hipomagnezemia (poziom magnezu w surowicy poniżej 0,65 mikromola na litr) oraz niedobór potasu, czyli hipokaliemia (obniżenie stężenia potasu poniżej 3,5 mikromola na litr surowicy).

Rozpoczynające się objawy napadu tężyczki wywołują u pacjenta niepokój, który skłania do głębokich, szybkich wdechów (hiperwentylacja). To z kolei powoduje szybkie zwiększenie pH krwi i stan tak zwanej zasadowicy. W połączeniu z hipokaliemią lub hipokalcemią powoduje ona ataki choroby. Tężyczka utajona wiąże się też z występowaniem specyficznych objawów neurologicznych.

Objawy tężyczki jawnej

Atak tężyczki jawnej charakteryzuje występowanie następujących objawów:

  • symetryczne drętwienie dalszych części kończyn,
  • drętwienie skóry wokół ust i języka,
  • subiektywne uczucie braku czucia w dłoniach,
  • widoczny gołym okiem skurcz mięśni stóp i dłoni,
  • pobudzenie, lęk i niepokój o różnym nasileniu,
  • uczucie ściskanie w klatce piersiowej.

Napad tężyczki może spowodować utratę przytomności lub zasłabnięcie, a w nielicznych przypadkach skurcze mięśni stanowiące zagrożenie życia (np. skurcze mięśni krtani).

U pacjentów występują także objawy charakterystyczne dla okresów pomiędzy napadami tężyczki. Należą do nich m.in:

  • osłabienie,
  • poczucie ciągłego zmęczenia,
  • problemy ze snem,
  • rozdrażnienie,
  • spadek koncentracji.

Tężyczka utajona – objawy neurologiczne. Odruchy: Chwostka, Trousseau i Lusta
Tężyczka utajona objawia się w sposób niespecyficzny, mogący jednak przypominać oznaki tężyczki jawnej. U pacjenta występują m.in.:

  • zaburzenia koncentracji,
  • drażliwość,
  • bezsenność,
  • zwiększona lękliwość,
  • bóle serca lub brzucha,
  • kołatanie serca,
  • nudności,
  • drżenie powiek,
  • kurcze mięśni.

Na trop prawidłowej diagnozy naprowadzają lekarza neurologiczne objawy tężyczki utajonej. Badania te przeprowadza specjalista neurolog:

  • Objaw Chwostka – uderzenie młoteczkiem w pień nerwu twarzowego powoduje odpowiedź w postaci gwałtownego skurczu mięśni twarzy.
  • Objaw Trousseau – przymusowe zgięcie palców dłoni (czwartego i piątego) w kształt zwany „ręką położnika”.
  • Objaw Lusta – uderzenie młoteczkiem w nerw strzałkowy wspólny (pod głową kości strzałkowej) skutkuje przymusowym odwiedzeniem stopy.

Tężyczka – przyczyny choroby

Tężyczka jest stanem wynikającym bezpośrednio z zaburzeń równowagi elektrolitowej organizmu i nadmiernej pobudliwości mięśni. Istnieje szereg przyczyn, które mogą ją wywoływać. Niektóre prowadzą zarówno do tężyczki jawnej, jak i utajonej, inne są charakterystyczne dla jednej z jej odmian.

Tężyczka jawna
Tężyczka jawna zwykle wynika z zaburzeń funkcjonowania przytarczyc lub z niedoborów wapnia o różnym podłożu. Często prowadzą do niej:

  • uszkodzenie lub niezamierzone przytarczyc w czasie zabiegu chirurgicznego w obrębie szyi (odpowiada nawet za 80 proc. wszystkich przypadków tężyczki),
  • idiopatyczna niedoczynność przytarczyc,
  • uszkodzenie przytarczyc w procesie radioterapii szyi,
  • zespół Di George’a,
  • zespół Kenny-Caffey’a,
  • zespół Sanjad-Sakati,
  • zespół Kearnsa-Sayre’a,
  • znaczny niedobór witaminy D,
  • ostre zapalenie trzustki,
  • wyniszczenie organizmu związane z ciężką chorobą nowotworową lub alkoholizmem,
  • nieprawidłowe żywienie z niedostateczną podażą wapnia i nadmiarem kwasotwórczych produktów,
  • zaburzenia funkcji układu moczowego lub przyjmowanie leków moczopędnych, skutkujące wydalanie z moczem nadmiernych ilości wapnia.

Tężyczka utajona
Tężyczka utajona najczęściej wiąże się z występowaniem niedoborów wapnia, magnezu, potasu lub ze zwiększoną utratą tych pierwiastków z organizmu. Za epizodami choroby mogą stać także zaburzenia wchłaniania pierwiastków w układzie pokarmowym.

Występowaniu epizodów tężyczki utajonej sprzyjają zaburzenia nastroju, napady lęku i paniki oraz wysoki poziom stresu (tężyczka nerwicowa). To stany psychiczne przebiegające najczęściej z przyspieszeniem oddechu, co powoduje hiperwentylację i w połączeniu z istniejącymi niedoborami może prowadzić do aktywowania objawów tężyczkowych.

Podobne przyczyny mogą wywołać zarówno tężyczkę jawną, jak i utajoną. W drugim przypadku potencjał ataku istnieje ze względu na niedobory, jednak do jego wystąpienia przyczynia się katalizator. Najczęściej taką funkcję pełni zasadowica związana z hiperwentylacją.

Tężyczka – postępowanie diagnostyczne

Tężyczka to zespół objawów, które mogą przypominać symptomy innych chorób. Dotyczy to zwłaszcza tężyczki utajonej. Pierwszym narzędziem stosowanym w diagnostyce jest szczegółowy wywiad. Lekarz pyta o to, jak długo występują objawy, jakie jest ich nasilenie, jak dokładnie wygląda ich przebieg i jakie inne zjawiska im towarzyszą.

Ważne jest, by podać informacje na temat przyjmowanych leków, przewlekłych schorzeń i przebytych operacji w obrębie szyi. Lekarz dokonuje także oceny neurologicznej, sprawdzając występowanie charakterystycznych objawów.

W czasie diagnozy pod kątem tężyczki utajonej stosuje się próbę tężyczkową, czyli badanie elektromiograficzne (EMG), które pozwala wykryć nadmierną aktywność nerwowo-mięśniową, a także badanie EEG, EKG oraz konsultację psychologiczną. Wyniki tych badań pozwalają skierować pacjenta na dalsze leczenie lub diagnostykę zaburzeń hormonalnych i niedoborów pierwiastków we krwi.

Tężyczka – leczenie tężyczki jawnej i utajonej

Tężyczkę leczy się w sposób przyczynowo. W pierwszej kolejności lekarz endokrynolog wyklucza lub potwierdza występowanie zaburzeń związanych z czynnością przytarczyc. Jeżeli istnieją, konieczne jest długotrwałe podawanie pacjentowi preparatów wapnia i witaminy D.

Gdy za objawy tężyczki odpowiada niedobór wapnia lub innych pierwiastków, zaleca się zmianę jadłospisu i/lub suplementację diety, by zwiększyć spożycie wapnia, magnezu i potasu, a także witaminy D.

Magnez to niezbędny pierwiastek, którego niedobory ma większość osób. Jest bowiem łatwo wypłukiwany z organizmu, a skutkiem są zaburzenia mięśniowe i nerwowe, a także większa podatność na szkodliwe działanie stresu. Uzupełniaj magnez z naturalnych źródeł, by poprawić samopoczucie, łatwiej się zrelaksować i chronić serce. Te produkty zapewnią go najwięcej! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, ew. naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

W czym jest magnez? Te produkty to najlepsze źródła tego nie...

Osoby narażone na hipokalcemię powinny spożywać dużo produktów bogatych w wapń, takich jak:

  • sery dojrzewające,
  • sery podpuszczkowe,
  • ser twarogowy owczy,
  • żółtka jaj,
  • produkty zbożowe na zakwasie,
  • tofu i inne naturalne przetwory sojowe,
  • różne orzechy,
  • brokuły,
  • szpinak,
  • natka pietruszki,
  • fasola.

Zaleca się też, by unikać produktów z zawartością dodanych fosforanów, które blokują wchłanianie wapnia i innych niezbędnych zasadotwórczych pierwiastków. Należy do nich wysokoprzetworzona żywność, m.in.:

  • napoje typu cola,
  • sery topione,
  • kostka rybna.

W niektórych przypadkach pacjentom pomaga zmiana leków, które powodowały zbyt nasilone wydalanie wapnia z moczem. Pacjenci, u których ataki tężyczki związane są z zaburzeniami na tle lękowym, powinni pozostawać pod opieką psychologa lub psychoterapeuty.

Po zakończeniu leczenia i stosowania suplementów diety oraz wykonaniu niezbędnych badań kontrolnych warto utrzymywać prawidłowe nawyki żywieniowe. Osoby, u których ujawniła się tężyczka, powinny regularnie wykonywać badania krwi pod kątem ewentualnych niedoborów.

Bądź zawsze w formie

miejsce #1

GSK

Centrum Silver 50+ 100 tabletek

99,30 zł20,19 zł-80%
miejsce #2

Naturell

USP ZDROWIE NATURELL Koenzym Q10 100mg 120 kaps.

154,00 zł85,59 zł-44%
miejsce #3

Sanofi-Aventis

MAGNE B6 FORTE, 100 tabl. powlekanych

41,70 zł29,49 zł-29%
miejsce #4

Sanofi-Aventis

Sanofi Aventis Magne B6 Forte, 100tabl.

38,95 zł30,57 zł-22%
miejsce #5

Angelini

Magvit B6 50 tabl

7,54 zł
miejsce #6

Sanofi-Aventis

Magne B6 Forte magnez 60 tabletek

15,79 zł
Materiały promocyjne partnera

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Koniec stanu epidemii w Polsce

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie