Dieta cukrzycowa: jadłospis, co jeść, a czego unikać? Dlaczego dieta dla cukrzyka jest ważna?

Agata Orzełowska
Dieta cukrzycowa opiera się o zasady diety o niskim indeksie glikemicznym. Ważne jest również indywidualne ustalenie wartości energetycznej tej diety. Pod uwagę bierze się takie parametry jak: wiek, płeć, masa ciała, wzrost oraz poziom aktywności fizycznej.
Dieta cukrzycowa opiera się o zasady diety o niskim indeksie glikemicznym. Ważne jest również indywidualne ustalenie wartości energetycznej tej diety. Pod uwagę bierze się takie parametry jak: wiek, płeć, masa ciała, wzrost oraz poziom aktywności fizycznej. 123rf
Dieta cukrzycowa to obok insuliny, kluczowy element leczenia cukrzycy. Przestrzeganie zasad żywieniowych, które zakłada dieta dla cukrzyka, jest kluczowe, aby utrzymać prawidłowy poziom cukru i lipidów we krwi. Pomaga to obniżyć ryzyko rozwoju nefropatii cukrzycowej i chorób układu sercowo-naczyniowego, czyli poważnych powikłań nieleczonej choroby. Wyjaśniamy, jak powinna wyglądać prawidłowo skomponowana dieta cukrzyka typ 2 i typ 1. Wskazujemy, co jeść przy cukrzycy, a czego się wystrzegać i podajmy przykładowe menu.

Dieta cukrzycowa a różne typy cukrzycy

Stosowanie diety cukrzycowej i leczenia farmakologicznego to konieczność u każdego pacjenta z cukrzycą. Cukrzyca to przewlekła i nieuleczalna choroba metaboliczna. Przebiega z podwyższonym poziomem glukozy we krwi (hiperglikemią), z powodu zaburzeń w działaniu lub wydzielaniu insuliny. Insulinę produkują komórki beta-trzustki, a jej rolą jest transport glukozy z krwi do tkanek (mięśni i wątroby), dzięki czemu stężenie cukru we krwi obniża się, a energia niezbędna do procesów metabolicznych zostaje dostarczona do każdej komórki ciała.

Cukrzyca nie jedno ma imię. Wyróżnia się następujące typy tej choroby:

  • Cukrzyca typ 1 – jest wynikiem zniszczenia komórek beta-trzustki, co powoduje, bezwzględny niedobór produkowanej insuliny. Cukrzyca tego typu ma podłoże autoimmunologiczne lub jest uwarunkowana genetyczne. Choroba ujawnia się już w młodym wieku (bywa diagnozowana również ok. 20 roku życia), a jej przebieg jest gwałtowny, bo objawy pojawiają się nagle.
  • Cukrzyca typ 2 (cukrzyca insulinoniezależna) – rozwija się w wyniku złych nawyków żywieniowych i niezdrowego trybu życia, które powodują przewlekłą insulinooporność tkanek. Cukrzyca typu 2 uważana jest za chorobę cywilizacyjną, które dotyka również wielu osób w wieku podeszłym. Jej objawy narastają powoli i często są przez chorych bagatelizowane.
  • Cukrzyca typ 3 (cukrzyca wtórna) – pojawia się jako skutek uboczny choroby (np. niedoczynności tarczycy, przewlekłego lub ostrego zapalenia trzustki, mukowiscydozy czy zespołu Cushinga), albo w wyniku przewlekłego stosowania leków (np. glikokortykosteroidów, tiazydów, beta-blokerów). Jej objawy są podobne do cukrzycy typu 2.
  • Cukrzyca ciążowa – polega na nietolerancji węglowodanów, która pojawia się podczas ciąży u kobiet, u których wcześniej nie występował podwyższony poziom cukru we krwi. Spowodowana jest często przez zaburzenia hormonalne i zmiany w organizmie zachodzące podczas ciąży.

Polecamy sprawdzić: Jak bezpiecznie trenować mając cukrzycę?
Bardzo ważnym elementem leczenia cukrzycy jest [b]działanie kompleksowe
:

  1. Leczenie farmakologiczne za pomocą metmorfiny lub insuliny. Metmorfina uwrażliwia tkanki na działanie insuliny, natomiast insulina jest stosowana wówczas, gdy ilość produkowanego hormonu jest za niska. Hormon można przyjmować w tabletkach lub w postaci iniekcji.
  2. Stosowanie się do zasad diety cukrzycowej.
  3. Podejmowanie regularnej aktywności fizycznej.

Polecamy przeczytać:

Dieta cukrzycowa – zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Dieta cukrzycowa obok farmakoterapii, to podstawa leczenia cukrzycy. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach opublikowanych w 2020 roku przypomina, że dieta cukrzycowa to przede wszystkim przestrzeganie zasad zdrowego żywienia. Eksperci zalecają cukrzykom jedzenie 5-6 posiłków dziennie, o stałych porach każdego dnia. Posiłki powinny składać się z warzyw, produktów pełnoziarnistych o niskim indeksie glikemicznym (<50), porcji białka oraz niewielkiej ilości tłuszczu. Przestrzegają, aby unikać sytuacji, kiedy przez długi czas (powyżej 4 godzin) nie zostaje spożyty posiłek. Nasila to apetyt, zaburza regulowanie poziomu cukru we krwi i może doprowadzić do hipoglikemii.

Posiłki powinny być urozmaicone, tak by zawierały wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Warzywa (najlepiej surowe) wskazane jest jadać do każdego posiłku w ilości ok. 100-200 gramów na porcję. Są one doskonałym źródłem błonnika pokarmowego, który nie tylko zwiększa uczucie sytości i usprawnia trawienie, ale także powoduje mniejsze wchłanianie cukrów i tłuszczu w jelitach. Wszystkie warzywa to skarbnica potasu. Witaminę C zapewniają m.in. papryka, brukselka, cykoria, natka pietruszki. Żródłem kwas foliowego są zielone warzywa liściaste i inne o tym kolorze. Beta-karoten (w organizmie przetwarzany do witaminy A) zapewnią pomiarańczowo żółte warzywa np. marchew, a likopen pomidory i ich przetwory.

Czytaj także

Dieta cukrzycowa nie ma odgórnie ustalonej kaloryczności. Ilość kalorii przyjmowana dziennie wraz z pożywieniem powinna być dostosowana do wieku, płci, masy ciała i wzrostu oraz poziomu aktywności fizycznej. Nie należy przekraczać wartości całkowitego zapotrzebowania energetycznego (CMP), ponieważ skutkuje to rozwojem nadwagi i otyłości.

Nie wiesz ile kalorii spożywać? Sprawdź: Ile wynosi dzienne zapotrzebowanie na kalorie i jak je obliczyć?

Dieta cukrzycowa, czyli co jeść przy cukrzycy

Dieta cukrzycowa, jak każda inna dieta powinna zapewniać odpowiednią podaż (węglowodanów, tłuszczów, białka, witamin, soli mineralnych oraz błonnika. Dietę cukrzycową od tradycyjnej zdrowiej diety odróżnia wybór produktów zbożowych, które zawsze powinny być ciemne, a nie jasne. Aby nie powodować wahań poziomu cukru we krwi, dieta nie powinna zawierać produktów bogatych w cukier i ubogich w błonnik, czyli tych o wysokim indeksie glikemicznym.

Badania naukowe pokazują, że produkty węglowodanowe o niskim indeksie glikemicznym (IG < 50) nie tylko dają na długo uczucie sytości, ale także zmniejszają wydzielanie insuliny po posiłku, co poprawia u pacjentów z cukrzycą wrażliwość tkanek na insulinę. Dlatego dieta cukrzyka powinna bazować na pełnoziarnistych produktach zbożowych. Do wyboru są następujące:

  • ciemne pieczywo z mąki z pełnego przemiału (inaczej pełnoziarnistej lub razowej) np. chleb graham, bułki grahamki, chleb razowy, czystoziarnisty, chleb poligonowy,
  • płatki owsiane górskie lub zwykłe, płatki pszenne, orkiszowe, gryczane (ale nie jaglane),
  • grube kasze: gryczana, pęczak, bulgur, owsiana, orkiszowa,
  • ryż brązowy, czerwony, czarny, dziki oraz basmati,
  • ciemne makarony żytnie i pszenne oraz marakron gryczany,
  • makarony z mąki ze strączków: z zielonego groszku, ciecierzycy, czy fasoli,
  • zarodki i niesłodzone otręby, jako dodatek do jogurtu.

Wymienione produkty zawierają dużo błonnika pokarmowego, żelaza, cynku, magnezu, potasu oraz witaminy z grupy B. Zawarte w nich węglowodany są złożone, co oznacza, że uwalniane są stopniowo, a poziom cukru we krwi nie podnosi się gwałtownie.

Osoby chorujące na cukrzycę mogą jeść wszystkie owoce, ale w ilościach nie większych niż 100-150 g za jednym razem i nie więcej niż 300 g na dobę. Do diety cukrzycowej można włączyć owoce jagodowe, takie jak maliny, truskawki, jagody i borówki, będące zasobnym źródłem związków antyoksydacyjnych. Dieta cukrzyka powinna składać się z produktów świeżych, jak najmniej przetworzonych. Bardzo ważną rolę w diecie cukrzycowej pełni chrom, ponieważ wpływa na skuteczność działania insuliny. Pierwiastek ten zapewniają orzechy, pieczywo razowe, wołowina i brokuły. A także cynk uczestniczący w procesach tworzenia i wydzielania insuliny.

Polecamy przeczytać:

Ponieważ osoby z cukrzycą narażone są na choroby serca, dieta cukrzyka powinna dostarczać zdrowe tłuszcze, czyli jedno- i wielonienasycone. Znajdują się one w olejach roślinnych, oliwie z oliwek, orzechach, pestkach i nasionach, awokado oraz oleju rybim. Tran, tłuste ryby morskie, olej lniany, orzechy włoskie i siemię lniane zawierają kwasy tłuszczowe omega-3, które mają korzystny wpływ na pracę układu nerwowego i krążeniowego, wzmacniają wzrok, układ odpornościowy i regulują metabolizm.

Instytut Żywności i Żywienia [3] zaleca, jedzenie ryb przynajmniej dwa razy w tygodniu, a dieta cukrzyka powinna uwzględniać tę zasadę. Wybierając rybę najlepiej postawić na łososia, makrelę, śledzia, tuńczyka lub sardynki. Najkorzystniej, by były to ryby świeże, nieprzetworzone i przygotowane na parze lub w piekarniku.

Jedzenie ryb nie zawsze jest korzystne dla zdrowia i środowi...

Posiłki przy cukrzycy powinny zawierać dobrze przyswajalne białko roslinne lub zwierzęce. Na śniadanie można spożyć pastę z nasion strączków, jaja, tofu lub przetwory mleczne – jogurt, maślankę, kefir, twaróg lub małe porcje sera żółtego (1 plasterek). Do tego ciemne pieczywo, makaron lub kaszę i porcję tłuszczu z orzechów, nasion lub awokado. Koniecznie, należy dodać również porcję warzyw np. pomidora, ogórka, paprykę, sałatę bądź inne, jakie mamy w domu.

Obiady dla cukrzyków mogą bazować na daniach z chudego mięsa drobiowego (wskazany jest kurczak, indyk), albo chudego mięsa wołowego i cielęciny. Świetnie sprawdzą się również bogate w błonnik, białko i związki mineralne – nasiona strączkowe: soczewica, ciecierzyca, fasola, bób, groch. Jako dodatek sprawdzi się dozowolony ugotowany ryż, kasza lub makaron oraz surówka ze świeżych warzyw lub ugotowane na parze jarzyny.

Czy dieta cukrzycowa może zawierać soki?

"Soki owocowe to produkty o wysokiej gęstości odżywczej, zawierające witaminy, składniki mineralne oraz szereg aktywnych biologicznie składników m.in. polifenoli. Żywność zawierająca fruktozę z reguły powoduje stosunkowo niską odpowiedź glikemiczną, dlatego soki owocowe mają niski IG. Zaobserwowano, że podawanie małych dawek fruktozy (<10 g w posiłku) osłabia odpowiedź glikemiczną po obciążeniu glukozą o 14 proc. u osób z cukrzycą typu 2 i o 19 proc. u zdrowych osób. Dla przykładu szklanka soku pomarańczowego o pojemności 200 ml dostarcza około 6 g fruktozy. Jest prawdopodobne, że dodanie fruktozy do diety zwiększa tolerancję glukozy poprzez pobudzanie wychwytu glukozy przez wątrobę i mięśnie." – zaznacza dr Agnieszka Kozioł-Kozakowska, Dietetyk i Adiunkt w klinice Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia, Kierownik Pracowni Dietetyki Pediatrycznej UJ CM.

"Mimo, że soki zawierają proste cukry, których ilość jest ograniczana w diecie osób z cukrzycą, to wchłaniają się one wolniej niż dotąd sądzono prawdopodobnie z powodu interakcji z innymi składnikami soku, jak wspomniane polifenole a w sokach mętnych błonnik pokarmowy. Oczywiście jak w każdych zaleceniach istotna jest ilość spożywanych produktów, dlatego nie powinno się przekraczać spożycia 1 szklanki soku 200 ml na dobę – dobrze, aby sok był wypity w trakcie posiłku, a nie pomiędzy nimi." – dodaje specjalistka.

Dieta cukrzycowa, czyli czego nie jeść przy cukrzycy

Dieta cukrzycowa pozwala zmniejszyć ryzyko lub oddalić w czasie powikłania cukrzycy. Należą do nich:

  • choroby naczyniowe: miażdżyca, zawał, udar mózgu,
  • retinopatia cukrzycowa: zaburzenia wzroku, a nawet jego utrata,
  • nefropatia cukrzycowa: choroby nerek.

Diabetycy powinni unikać produktów o wysokim indeksie glikemicznym, czyli o IG wyższym niż 70. Produkty o IG powyżej 50 a mniejszym niż 70 (średni IG) mogą być spożywane w małych ilościach. Bazę diety powinny stanowić te o indeksie glikemicznym niższym niż 50. Z tego względu dieta cukrzycowa powinna wykluczać:

  • duże porcje owoców spożywanych w ramach jednego posiłku, a zwłaszcza owoce bardzo dojrzałe (wskazane są te twardsze i mniej dojrzałe)
  • produkty zbożowe z jasnej mąki, czyli pszenne pieczywo i makaron, biały ryż, kaszę jaglaną, kaszę kuskus, mąki niskiego typu (czyli poniżej 1850)
  • słodkie przetwory mleczne,
  • ciasta, słodkie bułki, czekoladę, cukierki i inne słodycze,
  • przetwory owocowe, m.in.: dżem, powidła, marmoladę i konfitury,
  • miód (za bezpieczną ilość uważa się 1 łyżeczkę),
  • słodzone napoje gazowane i niegazowane, nektary owocowe.

Wymienione produkty dostarczają mało błonnika pokarmowego, a sporo węglowodanów prostych, które w gwałtowny sposób podnoszą poziom glukozy (cukru) we krwi i powodują wyrzut insuliny, w wyniku czego poziom glukozy gwałtownie spada. Przyczynia się to do zagrażającej życiu hipoglikemii.

Tłuszcz pochodzenia zwierzęcego (czyli tłuszcze nasycone) przyczyniają się do podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. Z tego powodu na diecie cukrzycowej wskazane jest ograniczanie spożycia:

  • tłustych wędlin, salami, boczku, salcesonu,
  • tłustego mięsa wieprzowego i wołowego,
  • pasztetów,
  • kiełbay, parówek,
  • podrobów zwierzęcych np. wątróbki,
  • masła,
  • żółtego sera,
  • olejów roślinnych o stałej konsystencji w temperaturze pokojowej (tłuszcz kokosowy i palmowy).

Częste jedzenie wymienionych produktów podwyższa poziom cholesterolu we krwi, co sprzyjają odkładaniu się blaszki miażdżycowej. Stopniowo narastająca w tętnicach blaszka, zwęża światło naczynia i w konsekwencji może prowadzić do jego zatkania. Dla cukrzyków niewskazane jest picie alkoholu, ponieważ działa on hipoglikemizująco - hamuje wytwarzanie i wydzielanie glukozy w wątrobie. Może to spowodować groźne dla zdrowia i życia niedocukrzenie (hipoglikemia).

Polecamy przeczytać:

Dieta cukrzycowa w praktyce. Jak przygotowywać posiłki?

Dieta cukrzycowa powinna być zdrowa. Dań dla cukrzyka nie wskazane jest smażyć na dużej ilości tłuszczu, a mięs lub warzyw panierować. 1-2 łyżki oleju na porcję obiadu to ilość w zupełności wystarczająca. Polecanymi formami obróbki kulinarnej są:

  • pieczenie z małą ilością tłuszczu,
  • gotowanie w wodzie i na parze,
  • duszenie bez wcześniejszego obsmażania,
  • grillowanie.

Warzywa najlepiej jest jeść na surowo, a jeśli je gotujemy, należy starać się ich nie rozgotowywać. Sałatki warzywne dla cukrzyków dobrze, by składały się z warzyw surowych, ewentualnie lekko podgotowanych. Najbardziej wskazane są surówki. Niezalecane są również zupy krem oraz koktajle owocowe (lepsze będą owocowo-mleczne z dodatkiem orzechów i otrębów), ponieważ składniki użyte do ich przygotowania mają wyższy IG po zmileniu, niż przez rozdrobnieniem.

Konsumpcja cukrów prostych powinna być w diecie cukrzyka ograniczona do minimum. Niewskazane jest dodawanie do dań cukru, miodu, syropu klonowego, co dla osób lubiących smak słodki stanowi nie lada kłopot. Zamiennie można korzystać z substancji słodzących, czyli słodzików bazujących na aspartamie [2], ksylitolu, erytrytolu, stewii. Nie zaleca się korzystania z fruktozy.

Dieta cukrzycowa w praktyce – przykładowy jadłospis dla cukrzyka

  1. Śniadanie: chleb razowy na zakwasie ogłożony z półtłustym twarogiem i posypany szczypiorkiem. Surówka z pomidora, sałaty i rzodkiewki.
  2. II śniadanie: jogurt naturalny z płatkami owsianymi i orzechami włoskimi, do tego pomarańcza lub jabłko.
  3. Obiad: pierś z kurczaka gotowana na parze w ziołach, ugotowany brązowy ryż i surówka z marchewki, kapusty kiszonej jabłka z łyżeczką oleju rzepakowego.
  4. Podwieczorek: szklanka soku pomidorowego.
  5. Kolacja: leczo warzywne z pieczarkami, cukinią, papryką i drobiową kiełbasą.

Dieta cukrzycowa w ciąży

Dieta cukrzycowa w ciąży ma dokładnie te same zasady, jak dieta dla cukrzyka typ 2 i 1. Przestrzeganie zaleceń żywieniowych przy cukrzycy ciążowej jest szczególnie ważne, ponieważ zagrożone jest zdrowie nie tylko przyszłej mamy, ale i dziecka.

14.11 przypada Światowy Dzień Cukrzycy

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3