Dieta cukrzycowa: jadłospis, co jeść, a czego unikać? Dlaczego dieta dla cukrzyka jest ważna?

Agata Orzełowska
Dieta cukrzycowa opiera się o zasady diety o niskim indeksie glikemicznym
Dieta cukrzycowa opiera się o zasady diety o niskim indeksie glikemicznym 123rf
Dieta cukrzycowa to obok insuliny, kluczowy element leczenia cukrzycy. Przestrzeganie zasad żywieniowych, które zakłada dieta dla cukrzyka, jest kluczowe, aby utrzymać prawidłowy poziom cukru i lipidów we krwi. Pomaga to obniżyć ryzyko rozwoju nefropatii cukrzycowej i chorób układu sercowo-naczyniowego, czyli poważnych powikłań nieleczonej choroby. Wyjaśniamy, jak powinna wyglądać prawidłowo skomponowana dieta cukrzyka, co jeść przy cukrzycy, a czego się wystrzegać.

Czym jest cukrzyca?

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna polegająca na zaburzonym wydzielaniu lub działaniu insuliny, czyli hormonu produkowanego przez trzustkę. Rolą insuliny jest transport glukozy z krwi do tkanek, dzięki czemu stężenie cukru we krwi obniża się, a niezbędna energia do procesów metabolicznych zostaje dostarczona do każdej komórki ciała. Wyróżnia się następujące typy tej choroby:

  • cukrzyca typ 1,
  • cukrzyca typ 2,
  • cukrzyca o znanej etiologii,
  • cukrzyca ciążowa.

Cukrzyca typ 1 jest wynikiem zniszczenia komórek beta-trzustki, co powoduje, bezwzględny niedobór produkowanej insuliny. Cukrzyca tego typu ma podłoże autoimmunologiczne lub jest uwarunkowana genetyczne. Choroba ujawnia się już w młodym wieku, jej przebieg jest gwałtowny, bo objawy pojawiają się nagle.

Cukrzyca typ 2 (cukrzyca insulinoniezależna) to dolegliwość rozwijająca się w wyniku złych nawyków żywieniowych i niezdrowego trybu życia, które powodują przewlekłą insulinooporność tkanek. Cukrzyca typ 2 uważana jest za chorobę cywilizacyjną. Jej objawy narastają powoli i często są przez chorych bagatelizowane.

Cukrzyca ciążowa polega na nietolerancji węglowodanów, która pojawia się podczas ciąży u kobiet, u których wcześniej nie występował podwyższony poziom cukru we krwi. Cukrzyca ciążowa spowodowana jest często przez zaburzenia hormonalne i zmiany w organizmie zachodzące podczas ciąży.

Cukrzycę leczy się farmakologicznie za pomocą metmorfiny lub insuliny. Metmorfina uwrażliwia tkanki na działanie insuliny, natomiast insulina jest stosowana wówczas, gdy ilość produkowanego enzymu jest za niska. Hormon można przyjmować w tabletkach lub w postaci iniekcji. Bardzo ważnym elementem leczenia cukrzycy jest działanie kompleksowe:

  • leczenie farmakologiczne,
  • stosowanie diety cukrzycowej,
  • regularna aktywność fizyczna.

Polecamy przeczytać:

Dieta cukrzycowa – zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Dieta cukrzycowa obok farmakoterapii, to podstawa leczenia cukrzycy. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach opublikowanych w 2019 roku przypomina, że dieta cukrzycowa to przede wszystkim przestrzeganie zasad zdrowego żywienia. Eksperci zalecają cukrzykom jedzenie 5-6 posiłków dziennie, o stałych porach każdego dnia. Posiłki powinny składać się z warzyw, produktów pełnoziarnistych o niskim indeksie glikemicznym, porcji białka oraz niewielkiego dodatku tłuszczu. Przestrzegają, aby unikać sytuacji, kiedy przez długi czas (powyżej 4 godzin) nie zostaje spożyty posiłek. Nasila to apetyt i zaburza regulowanie poziomu cukru we krwi.

Posiłki powinny być urozmaicone, tak by zawierały wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Warzywa (najlepiej surowe) wskazane jest jadać do każdego posiłku w ilości ok. 100-200 gramów na porcję. Są one doskonałym źródłem błonnika pokarmowego, co nie tylko zwiększa uczucie sytości i usprawnia trawienie, ale także powoduje mniejsze wchłanianie cukrów i tłuszczu w jelitach.

Dieta cukrzycowa nie ma odgórnie ustalonej kaloryczności. Ilość kalorii przyjmowana dziennie wraz z pożywieniem powinna być dostosowana do wieku, płci, masy ciała i wzrostu oraz poziomu aktywności fizycznej. Nie należy przekraczać wartości całkowitego zapotrzebowania energetycznego, ponieważ skutkuje to rozwojem nadwagi i otyłości.

Nie wiesz ile kalorii spożywać? Sprawdź: Ile wynosi dzienne zapotrzebowanie i jak je obliczyć?

Dieta cukrzycowa, czyli co jeść przy cukrzycy

Dieta cukrzycowa powinna być tak skomponowana, aby dostarczać wszystkich niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu składników (węglowodany, tłuszcz, białko, witaminy i sole mineralne). Jednocześnie powinna wykluczać produkty żywnościowe, które powodują gwałtowny wzrost stężenia cukru we krwi, czyli te o wysokim indeksie glikemicznym (bogate w cukier, a ubogie w błonnik).

Dieta dla cukrzyka powinna bazować na pełnoziarnistych produktach zbożowych o niskim indkesie glikemicznym. Należą do nich ciemne pieczywo z mąki z pełnego przemiału, chleb graham i bułki grahamki, płatki owsiane i inne zbożowe, grube kasze: gryczana, pęczak, bulgur. Cukrzycy mogą jeść ryż pod warunkiem, że jest to ryż brązowy, oraz makarony – ale tylko razowe i ugotowane al dente. Produkty te zawierają dużo błonnika pokarmowego, żelaza, cynku, magnezu, potasu oraz witamin z grupy B. Zawarte w nich węglowodany złożone uwalniane są stopniowo, a poziom cukru we krwi nie podnosi się gwałtownie.

Dieta cukrzyka powinna być bogata w błonnik pokarmowy, który spowalnia wchłanianie węglowodanów w przewodzie pokarmowym. Jego źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe, a także warzywa, najlepiej surowe, ugotowane na parze lub upieczone.

Badania naukowe pokazują, że produkty węglowodanowe o niskim indeksie glikemicznym (IG < 50) nie tylko dają na długo uczucie sytości, ale także zmniejszają wydzielanie insuliny po posiłku, co poprawia u pacjentów z cukrzycą wrażliwość tkanek na insulinę.

Osoby chorujące na cukrzycę mogą jeść wszystkie owoce, ale w ilościach nie większych niż 100-150 g za jednym razem i nie więcej niż 300 g na dobę. Do diety cukrzycowej można włączyć owoce jagodowe, takie jak maliny, truskawki, jagody i borówki, będące zasobnym źródłem związków antyoksydacyjnych. Dieta cukrzyka powinna składać się z produktów świeżych, jak najmniej przetworzonych. Bardzo ważną rolę w diecie cukrzycowej pełni chrom, ponieważ wpływa na skuteczność działania insuliny. Pierwiastek ten zapewniają orzechy, pieczywo razowe, wołowina i brokuły.

Polecamy przeczytać:

Dieta cukrzyka powinna dostarczać zdrowe tłuszcze, czyli jedno- i wielonienasycone. Znajdują się one w olejach roślinnych, oliwie z oliwek, orzechach, pestkach i nasionach, awokado oraz oleju rybim. Tran, tłuste ryby morskie, olej lniany i orzechy włoskie zawierają kwasy tłuszczowe omega-3, które mają korzystny wpływ na pracę układu nerwowego i wzrok, wzmacniają też układ odpornościowy i regulują metabolizm.

Instytut Żywności i Żywienia [3] zaleca, jedzenie ryb przynajmniej dwa razy w tygodniu, a dieta cukrzyka powinna uwzględniać tę zasadę. Wybierając rybę najlepiej postawić na łososia, makrelę, śledzia, tuńczyka lub sardynki. Najkorzystniej, by były to ryby świeże, nieprzetworzone i przygotowane na parze lub w piekarniku.

Jedzenie ryb nie zawsze jest korzystne dla zdrowia i środowi...

Posiłki przy cukrzycy powinny zawierać dobrze przyswajalne białko roslinne lub zwierzęce. Na śniadanie można spożyć pastę z nasion strączków, jaja, tofu lub przetwory mleczne – jogurt, maślankę, kefir, twaróg lub małe porcje sera żółtego (1 plasterek). Do tego ciemne pieczywo, makaron lub kaszę i porcję tłuszczu z orzechów, nasion lub awokado. Koniecznie, należy dodać również porcję warzyw np. pomidora, ogórka, paprykę, sałatę bądź inne, jakie mamy w domu.

Obiady dla cukrzyków mogą bazować na daniach z chudego mięsa drobiowego (wskazany jest kurczak, indyk) albo chudego mięsa wołowego i cielęciny. Świetnie sprawdzą się również bogate w błonnik, białko i związki mineralne – nasiona strączkowe: soczewica, ciecierzyca, fasola, bób, groch. Jako dodatek sprawdzi się ugotowany ryż, kasza lub makaron oraz surówka ze świeżych warzyw lub ugotowane na parze jarzyny.

Czy dieta cukrzycowa może zawierać soki?

"Soki owocowe to produkty o wysokiej gęstości odżywczej, zawierające witaminy, składniki mineralne oraz szereg aktywnych biologicznie składników m.in. polifenoli. Żywność zawierająca fruktozę z reguły powoduje stosunkowo niską odpowiedź glikemiczną, dlatego soki owocowe mają niski IG. Zaobserwowano, że podawanie małych dawek fruktozy (<10 g w posiłku) osłabia odpowiedź glikemiczną po obciążeniu glukozą o 14 proc. u osób z cukrzycą typu 2 i o 19 proc. u zdrowych osób. Dla przykładu szklanka soku pomarańczowego o pojemności 200 ml dostarcza około 6 g fruktozy. Jest prawdopodobne, że dodanie fruktozy do diety zwiększa tolerancję glukozy poprzez pobudzanie wychwytu glukozy przez wątrobę i mięśnie." – skomentowała dr Agnieszka Kozioł-Kozakowska, Dietetyk i Adiunkt w klinice Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia, Kierownik Pracowni Dietetyki Pediatrycznej UJ CM.

"Mimo, że soki zawierają proste cukry, których ilość jest ograniczana w diecie osób z cukrzycą, to wchłaniają się one wolniej niż dotąd sądzono prawdopodobnie z powodu interakcji z innymi składnikami soku, jak wspomniane polifenole a w sokach mętnych błonnik pokarmowy. Oczywiście jak w każdych zaleceniach istotna jest ilość spożywanych produktów, dlatego nie powinno się przekraczać spożycia 1 szklanki soku 200 ml na dobę – dobrze, aby sok był wypity w trakcie posiłku, a nie pomiędzy nimi." – dodała specjalistka.

Dieta cukrzycowa, czyli czego nie jeść przy cukrzycy

Dieta cukrzycowa pozwala zmniejszyć ryzyko lub oddalić w czasie powikłania cukrzycy. Należą do nich:

  • choroby naczyniowe: miażdżyca, zawał, udar mózgu,
  • retinopatia cukrzycowa: zaburzenia wzroku, a nawet jego utrata,
  • nefropatia cukrzycowa: choroby nerek.

Diabetycy powinni unikać produktów żywnościowych o wysokim indeksie glikemicznym, czyli o IG wyższym niż 70. Produkty o IG powyżej 50 a mniejszym niż 70 (średni IG) mogą być spożywane w małych ilościach. Bazę diety powinny stanowić te o indeksie glikemicznym, czyli niższym niż 50. Z tego względu dieta cukrzycowa powinna wykluczać:

  • dużych porcji owoców w ramach jednego posiłku,
  • produktów zbożowych z jasnej mąki, czyli pszennego pieczywa i makaronu, białego ryżu, kaszy jaglanej, mąki niskiego typu (poniżej 1850)
  • słodkie przetwory mleczne
  • ciasta, słodkie bułki, czekoladę, cukierki i inne słodycze,
  • wprzetwory owocowe m.in. dżem, powidła, marmolada i konfitura,
  • miód (za bezpieczną ilość uważa się 1 łyżeczkę),
  • pić słodzonych napojów gazowanych.

Wymienione produkty dostarczają mało błonnika pokarmowego, a sporo węglowodanów prostych, które w gwałtowny sposób podnoszą poziom glukozy (cukru) we krwi i powodują wyrzut insuliny, w wyniku czego poziom glukozy gwałtownie spada.

Tłuszcz pochodzenia zwierzęcego, występujący w wędlinach, tłustym mięsie wieprzowym i wołowym, maśle, żółtych serach, oraz olejach roślinnych o stałej konsystencji w temperaturze pokojowej (tłuszcz kokosowy i palmowy),

Dieta cukrzyka to także wyeliminowanie tłuszczu zwierzęcego, który wystepuje w takich poroduktach jak: parówki, tłuste mięso wieprzowe i wołowe, podroby, pasztet, salceson, boczek, salami i kiełbasy, oleje kokosowy i palmowy, margaryny do pieczenia, oraz wszelkie produkty typu fast food. Odnosi się to również do ograniczenia konsumpcji masła i sera żółtego. Częste jedzenie wymienionych produktów podwyższa stężenie cholesterolu we krwi, co sprzyjają odkładaniu się blaszki miażdżycowej. Stopniowo narastająca w naczyniach krwionośnych blaszka miażdżycowa, zwęża światło naczynia i w konsekwencji może prowadzić do jego zatkania. Dla cukrzyków niewskazane jest picie alkoholu, ponieważ działa on hipoglikemizująco - hamuje wytwarzanie i wydzielanie glukozy w wątrobie. Może to spowodować groźne dla zdrowia i życia niedocukrzenie (hipoglikemia).

Polecamy przeczytać:

Dieta cukrzycowa w praktyce. Jak przygotowywać posiłki?

Dieta cukrzycowa powinna być zdrowa. Dań dla cukrzyka nie wskazane jest smażyć na dużej ilości tłuszczu, a mięs lub warzyw panierować. 1-2 łyżki oleju na porcję obiadu to ilość w zupełności wystarczająca. Polecanymi formami obróbki kulinarnej są:

  • pieczenie z małą ilością tłuszczu,
  • gotowanie w wodzie i na parze,
  • duszenie bez wcześniejszego obsmażania,
  • grillowanie.

Warzywa najlepiej jest jeść na surowo, a jeśli je gotujemy, należy starać się ich nie rozgotowywać. Sałatki warzywne dla cukrzyków dobrze, by składały się z warzyw surowych, ewentualnie lekko podgotowanych. Najbardziej wskazane są surówki. Niezalecane są również zupy krem oraz koktajle owocowe (lepsze będą owocowo-mleczne z dodatkiem orzechów i otrebów), ponieważ mają wyższy IG niż produkty przez zmieleniem.

Konsumpcja cukrów prostych powinna być w diecie cukrzyka ograniczona do minimum. Niewskazane jest dodawanie do dań cukru, miodu, syropu klonowego, co dla osób lubiących smak słodki stanowi nie lada kłopot. Zamiennie można korzystać z substancji słodzących, czyli słodzików bazujących na aspartamie [2], ksylitolu, erytrytolu, stewii. Nie zaleca się korzystania z fruktozy.

Dieta cukrzycowa: jadłopsis

  1. Śniadanie: chleb razowy na zakwasie z twarogiem półtłustym ze szczypiorkiem, pomidor i sałata.
  2. II śniadanie: jogurt naturalny z płatkami owsianymi i orzechami włoskimi, pomarańcza lub jabłko.
  3. Obiad:pierś z kurczaka, brązowy ryż, surówka z marchewki i kapusty kiszonej z łyżeczką oleju rzepakowego.
  4. Podwieczorek: szklanka soku pomidorowego.
  5. Kolacja: leczo warzywne z pieczarkami, cukinią i papryką.

Dieta cukrzycowa w ciąży

Dieta cukrzycowa w ciąży ma dokładnie te same zasady, co dieta dla cukrzyka typu 1 i 2. Przestrzeganie zaleceń żywieniowych przy cukrzycy ciążowej jest szczególnie ważne, ponieważ zagrożone jest zdrowie nie tylko przyszłej mamy, ale i dziecka.

14.11 przypada Światowy Dzień Cukrzycy

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Diabetologia Praktyczna, 2019.
  2. Magnuson B.A. i inni: Aspartam. Critical Review on Toxicology, 2007.
  3. Instytut Żywności i Żywienia: Normy Żywienia dla populacji polskiej 2017.

Wideo

Materiał oryginalny:

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Podaj powód zgłoszenia

A
Aniela

Na cukrzycę proponuję pić sok z marchwi, szpinaku i selera wg. porad terapiasokami.pl/cukrzyca-soki. Mój mąż pije taki sok i wyniki bardzo mu się poprawiły. Ma też więcej energii. Ja z kolei po sokach warzywnych pozbyłam się anemii. Tylko soki trzeba samemu wyciskać, bo w sklepie takich soków pod względem zawartości nie dostaniemy.

L
Lena

W przypadku cukrzycy radziłabym nie eksperymentować z dietą. Ja korzystam z usług dietetyczki z Projektu Zdrowie. Dieta wpływa pozytywnie na moje samopoczucie, lepiej się czuję i mam lepsze wyniki.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3