Alergia pokarmowa u dzieci i dorosłych: objawy, przyczyny, reakcje alergiczne, diagnostyka i leczenie

Justyna Śmigaruk
Jakie są najczęstsze objawy alergii pokarmowych u dzieci i dorosłych? Alexander Raths/123RF
Alergie pokarmowe to problem ludzi w każdym wieku. Objawiają się dolegliwościami ze strony układu trawiennego, zmianami skórnymi, a w ostrej postaci mogą doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zagrozić życiu. Alergie pokarmowe występują dziś coraz częściej. Badacze twierdzą, że obecnie cierpi na nie około 6% dzieci w Europie, a także 3-4% osób dorosłych. U małych dzieci bardzo często pojawia się też skaza białkowa. Po wykonaniu odpowiednich testów, które dokładnie ustalają rodzaj alergenu wywołującego reakcję, alergolog może zaplanować indywidualnie dobraną dietę eliminacyjną, by zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia objawów.

Alergia pokarmowa jest nazywana przez specjalistów "nietolerancją pokarmową związaną z mechanizmami odpornościowymi". Już to określenie sporo mówi na temat istoty alergii. Za objawy alergii pokarmowej odpowiada reakcja komórek układu odpornościowego. Istnieją różne typy reakcji alergicznych.

Alergia pokarmowa – mechanizm działania

W najbardziej typowym wariancie do alergii pokarmowych dochodzi w następujący sposób:

  • komórki odpornościowe rozpoznają alergen,
  • organizm produkuje przeciwciała (immunoglobuliny E),
  • przeciwciała pobudzają inne komórki do produkowania histaminy,
  • histamina odpowiada za powstawanie stanów zapalnych - to właśnie ich objawy nazywamy w tym kontekście objawami alergii.

Reakcje alergiczne, w których uczestniczą immunoglobuliny E nazywamy IgE - zależnymi. Cechuje je gwałtowny przebieg i możliwość wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego (o jego objawach, przebiegu i skutkach poniżej). Niekiedy w reakcji uczestniczą także limfocyty T (alergia na gluten) oraz inne komórki układu odpornościowego.

W każdym produkcie spożywczym, który wywołuje alergie pokarmowe, znajduje się konkretna substancja chemiczna prowokująca system odpornościowy do uruchomienia łańcucha reakcji alergicznej.

Taka reakcja organizmu pozwala na zmobilizowanie jego sił do walki z "intruzem" i pokonania go. Problem zaczyna się, gdy jako "intruz" rozpoznawana jest całkiem niewinna substancja – na przykład zawarte w jakimś rodzaju żywności białko (w jaju kurzym owoalbumina, a w rybach parwalbumina).

Czytaj także

Nietolerancje pokarmowe miewają także przyczyny nieimmunologiczne - nie mówimy jednak wtedy o alergiach. Niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa bywa na przykład skutkiem braku enzymów rozkładających pewne substancje lub nadwrażliwości na niektóre dodatki do żywności. Bardzo często alergiami pokarmowymi nazywa się wszystkie przypadki nietolerancji, tymczasem są to osobne problemy zdrowotne.

Niektóre objawy alergii pokarmowej u dzieci z czasem mogą zanikać. System immunologiczny dojrzewa, jego reakcje stabilizują się i stają coraz bardziej adekwatne. Dotyczy to szczególnie dwóch najpopularniejszych alergenów, czyli jaja kurzego oraz krowiego mleka.

Przyczyny alergii pokarmowych

Bezpośrednią przyczyną pojawienia się alergii pokarmowej jest obecność alergenu. Wśród najczęstszych czynników wywołujących objawy alergii pokarmowej wymienia się: jaja kurze, orzechy ziemne, mleko krowie oraz ryby i skorupiaki. Zawarte w tych produktach alergeny odpowiadają za niemal 90% wszystkich alergii pokarmowych u ludzi w każdym wieku.

Dość często występują też alergie na truskawki, seler, czekoladę, pomidory, miód, soję czy gluten (białko zbożowe). Po spożyciu dużej ilości cytrusów lub kiwi u wielu osób pojawia się pokrzywka na skórze, jednak jest to raczej skutek nadwrażliwości układu pokarmowego, nie reakcji immunologicznej.

Alergia pokarmowa: objawy, przyczyny, leczenie. Najpopularni...

A jak dochodzi do tego, że organizm źle reaguje na dany alergen?

  • W dużej mierze jest to uwarunkowane genetycznie. Skłonność do alergii pokarmowej można więc odziedziczyć.
  • Coraz częściej specjaliści mówią też, że za wzrost częstotliwości alergii odpowiada modyfikowanie żywności oraz bardzo wysoki standard higieny. Postęp technologiczny i medyczny sprawia, że eliminujemy większość drobnoustrojów, zanim organizm zyska szansę zmierzenia się z nimi i wyrobienia skutecznej odpowiedzi immunologicznej. Niekiedy nadwrażliwy układ immunologiczny reaguje na składniki, które nie stanowią realnego zagrożenia dla organizmu.
  • Alergie pokarmowe są coraz częstsze także ze względu na przemysłową produkcję żywności (stosowanie konserwantów, sztucznych barwników i aromatów).

Oczywiście nie chodzi o to, by obniżać standard higieny w codziennym życiu czy specjalnie narażać się na problemy zdrowotne. Warto jednak zastanowić się, czy dbałość o czystość wszystkiego, co otacza nas i nasze dzieci, nie jest zbyt wielka. W sterylnym środowisku układ odpornościowy nie ma szans na wykształcenie poprawnych reakcji. W efekcie zaczyna walczyć z tym, co w rzeczywistości wcale nie zagraża zdrowiu.

Zobacz również

Alergia pokarmowa u dorosłych

Według różnych szacunków, na alergie pokarmowe cierpi od 4 do 8% osób dorosłych. Nieznaczną większość (około 60%) stanowią kobiety. Wśród dolegliwości, jakie wywołuje alergia pokarmowa objawy skórne, nudności i bóle brzucha należą do najczęstszych.

Reakcje uczuleniowe u dorosłych najczęściej wywołuje spożycie ryb, owoców morza, cytrusów, orzechów, selera i zbóż. Nieco mniejszy udział mają alergie na jaja kurze oraz mleko krowie – te częściej występują u dzieci.

Najczęstsze objawy alergii pokarmowej u dorosłych to:

  • biegunka,
  • wymioty,
  • ból brzucha,
  • zaczerwienienie skóry,
  • swędząca wysypka,
  • niekiedy astma oskrzelowa, duszności, obrzęk krtani.

Niektóre z objawów alergicznych występują u dorosłych od razu po zjedzeniu produktu wywołującego uczulenie, inne dopiero po pewnym czasie (na przykład po kilku godzinach).

Reakcja alergiczna, jako reakcja układu odpornościowego, obejmuje cały organizm. Często objawy łączą się ze sobą i współwystępują.

Badania pokazują też, że alergie pokarmowe u dorosłych odpowiadają za przewlekłe zaparcia, zapalenia jelit, żołądka. Co więcej, uczulenie na określoną substancję może pojawić się nawet w późnej dorosłości. Dotyczy to szczególnie tych osób, które cierpią na alergie innego rodzaju. Bardzo często u dorosłych pojawiają się nagle reakcje alergiczne na owoce (cytrusy, truskawki), szczególnie jedzone w nadmiarze.

W przebiegu takich zaburzeń jak alergia pokarmowa objawy skórne to także aftowe zapalenie jamy ustnej, rumienie, bąble pokrzywkowe, a nawet atopowe zapalenie skóry.

Alergia pokarmowa u niemowląt

Wprowadzanie nowych produktów do diety niemowląt powinno odbywać się bardzo ostrożnie. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci z 2015 roku dietę dzieci karmionych piersią można zacząć rozszerzać od 6. miesiąca życia, a karmionych mlekiem modyfikowanym od 4. miesiąca.

Jeśli w pierwszych tygodniach życia wystąpiły objawy alergii pokarmowej, należy zachować ostrożność przy wprowadzaniu jaj kurzych – najpierw niewielkie ilości żółtka, dopiero po kilku dniach przerwy całe jajko.

Nabiał bezpiecznie jest podawać dopiero po 7. miesiącu życia.

niemowlę, dziecko, alergia pokarmowa, alergeny pokarmowe, skaza białkowa, alergia pokarmowa u dzieci i dorosłych
W jaki sposób objawiają się alergie pokarmowe u niemowląt? Evgeny Atamanenko/123RF

Specjaliści zalecają, by już od 5.-6. miesiąca życia niemowlęcia wprowadzać do diety niewielkie ilości kleiku glutenowego (nie więcej, niż 2-3 g dziennie). Takie działanie ogranicza ryzyko wystąpienia celiakii, czyli reakcji alergicznej na gluten.

Objawy alergii pokarmowej u niemowląt

Do podstawowych symptomów świadczących o alergii pokarmowej u niemowląt zalicza się:

  • krew w stolcu,
  • brak przyrostu masy ciała,
  • biegunka, wymioty, ból brzucha,
  • zmiany skórne (pokrzywka, wysypka, charakterystyczne "lakierowane policzki", będące jednym z objawów skazy białkowej).

Stopniowe wprowadzanie produktów sprawia, że łatwo można zlokalizować produkt uczulający.

Jeśli objawy alergii u niemowlaka wystąpią po podaniu konkretnego, nowego produktu, należy go po prostu wycofać z diety - oczywiście uprzednio konsultując się z lekarzem.

Osobną kwestię stanowi alergia pokarmowa u niemowląt karmionych piersią, bez podawania innych pokarmów. Tutaj sporą rolę odgrywają pokarmy przyjmowane przez mamę.

Alergie pokarmowe u niemowląt najczęściej mają postać IgE - niezależną, czyli nie sposób jest wykryć w ich krwi obecność przeciwciał. Aby sprawdzić, co uczula niemowlaka, stosuje się dietę eliminacyjną. Mama musi stopniowo wykluczać z własnego jadłospisu różne produkty i obserwować, jak reaguje na to dziecko. Takie testy powinny odbywać się pod ścisłą kontrolą pediatry.

Aż 85% dzieci do trzeciego roku życia wyrasta z alergii na jaja kurze czy mleko. Reakcje na pozostałe alergeny pokarmowe ustępują u 20% dzieci, jednak są też o wiele rzadsze.

Alergia pokarmowa u dzieci

Według alergologów, alergie pokarmowe występują u 13% dzieci w wieku 6-7 lat oraz u 11% dzieci w wieku 11-14 lat. Oznacza to, że intensywność i częstotliwość reakcji alergicznych nieznacznie spada z wiekiem.

Objawy alergii pokarmowej u dzieci:

  • ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka,
  • swędzenie skóry, wysypka, opuchnięcie powiek,
  • trudności w przełykaniu,
  • świszczący oddech,
  • trudności w oddychaniu.

Objawy alergii pokarmowej u dzieci są bardzo zbliżone do tych, które pojawiają się u dorosłych. Niektóre z nich występują natychmiast, inne do kilku godzin po spożyciu uczulającego produktu.

Warto pamiętać także o możliwości wystąpienia reakcji krzyżowej. Jeśli dziecko jest uczulone na orzechy arachidowe, objawy mogą wystąpić także po zjedzeniu innych orzechów, a alergia na krowie mleko ujawnia się niekiedy po spożyciu mleka koziego. Trzeba zawsze mieć to na uwadze i ostrożnie wprowadzać produkty podobne do wywołujących reakcję alergiczną!

Czym jest skaza białkowa?

Rodzice małych dzieci z pewnością nieraz spotkali się z określeniem "skaza białkowa". To jeden z typów alergii pokarmowej. Alergenem są białka występujące w mleku krowim.

Skaza białkowa występuje najczęściej u dzieci do 3. roku życia i w wielu przypadkach całkowicie ustępuje przed upływem 5. roku życia.

Jakie objawy wskazują na skazę białkową?

W czasie ciąży można do pewnego stopnia obniżać ryzyko wystąpienia alergii, spożywając uczulające produkty często, choć w małych ilościach.

Każde podejrzenie skazy białkowej powinno być konsultowane z pediatrą.

Przy skazie białkowej reakcję krzyżową wywołują:

  • orzechy,
  • cytrusy,
  • mięso wieprzowe i wołowe,
  • kakao.

W przypadku dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym trzeba też zwracać uwagę, by wybrany produkt posiadał oznaczenie HA (produkt hipoalergiczny).

Jeśli u dziecka występuje skaza białkowa, bezpieczniej jest opóźnić wprowadzanie do diety innych produktów wywołujących alergie pokarmowe, takich jak jaja kurze, soja, ryby i orzechy.

Eliminując z diety mamy karmiącej produkty nabiałowe, trzeba też pamiętać o zapotrzebowaniu na wapń. Zawierają go zielone warzywa oraz tłuste ryby. Jeśli dziecko nie jest już karmione piersią ani mlekiem modyfikowanym, jego dietę trzeba skonsultować i ułożyć wspólnie z pediatrą i dietetykiem dziecięcym.

Amerykańscy lekarze uważają, że jedzenie przez dzieci pokarmów zawierających silne alergeny może spowodować zminimalizowanie alergii. Alergolog i pediatra – dr Anna Wójtowicz wyjaśnia, czy to możliwe.

Niebezpieczne objawy alergii pokarmowej – wstrząs anafilaktyczny

Osobną uwagę warto poświęcić także ostrej reakcji alergicznej, która może wystąpić u dzieci w każdym wieku oraz u dorosłych.

Wstrząs anafilaktyczny występuje głównie w przebiegu alergii zależnych od przeciwciał IgE. Najczęściej dochodzi do niego u osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych, ale także u tych, które mają alergię na niektóre składniki pokarmowe. Szczególnie niebezpieczna pod tym kątem bywa alergia na orzechy ziemne.

Do objawów zapowiadających wstrząs anafilaktyczny należą:

  • świszczący oddech,
  • zmiana głosu,
  • osłabienie,
  • biegunka,
  • metaliczny posmak w ustach,
  • zaburzenia akcji serca (kołatanie, przyspieszenie akcji)
  • spadek ciśnienia krwi,
  • pojawienie się znam skórnych (pokrzywka),
  • bladość skóry,
  • wodnisty katar.

Wstrząs anafilaktyczny jest stanem zagrażającym ludzkiemu życiu.

Wstrząs anafilaktyczny może doprowadzić między innymi do takich dolegliwości jak:

  • skurcz oskrzeli i obrzęk krtani,
  • utrata przytomności,
  • zaburzenia pracy serca,
  • rumień i pokrzywka,
  • niewydolność krążeniowo - oddechowa.

W 2-3% przypadków wstrząs anafilaktyczny kończy się śmiercią. Bardzo ważna jest szybka reakcja, szczególnie podanie adrenaliny. Osoby, które cierpią na alergie pokarmowe grożące wystąpieniem wstrząsu, powinny zawsze mieć przy sobie ampułkostrzykawkę z tym lekiem.

Bardzo groźne są sytuacje, w których osoba doznaje objawów anafilaksji po raz pierwszy. Liczy się szybka reakcja – telefon na pogotowie ratunkowe lub przewiezienie chorego do najbliższego szpitala.

Jak przebiegają testy na alergie pokarmowe?

Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych najczęściej stosuje się dietę eliminacyjną, by dowiedzieć się, jaki produkt wywołuje niepożądane reakcje układu immunologicznego. Taka procedura ma także zastosowanie w diagnozowaniu niealergicznych nietolerancji pokarmowych. Gdy po wyłączeniu z diety konkretnego produktu objawy ustają, uznaje się, że to właśnie on je powodował.

A jak dowiedzieć się, czy na pewno chodzi o alergię pokarmową? Badana na alergie pokarmowe obejmują analizę próbki krwi pod kątem obecności przeciwciał IgE. Niektórzy alergolodzy twierdzą jednak, że skuteczność takich badań jest znikoma.

Testy na alergie pokarmowe to między innymi diety testujące. W celu przeprowadzenia próby przez pewien czas (zwykle 4 dni) spożywa się tylko nieuczulające, bezpieczne produkty (najczęściej ryż, ziemniaki). Następnie stopniowo włącza się do diety kolejne produkty, od mniej do bardziej uczulających ,"testując" je przez 4 dni. To trudna i długotrwała procedura, jednak pozwala bardzo dokładnie zidentyfikować "kłopotliwe" alergeny.

Można również przeprowadzić próbę prowokacyjną. Pozwala ona sprawdzić, czy "podejrzany" o wywoływanie reakcji alergicznej produkt rzeczywiście ją wywołuje. Początkowy etap to uboga, wyciszająca objawy dieta eliminacyjna. Następnie, w obecności lekarza, podaje się "podejrzany" pokarm, by sprawdzić, czy wywoła reakcję. Uwaga! Prowokacji nie można pod żadnym pozorem wykonywać bez nadzoru lekarza, zwłaszcza gdy chory miał już w przeszłości wstrząs anafilaktyczny.

Leczenie alergii pokarmowej u dzieci i dorosłych

Najpopularniejszym sposobem leczenia alergii pokarmowej, a właściwie zapobiegania występowaniu reakcji alergicznych, jest wyeliminowanie z diety produktu, który je powoduje.

To działanie jest proste, o ile alergen nie występuje w bardzo wielu produktach lub osoba nie jest uczulona na wiele alergenów. Stosowanie diety eliminacyjnej bywa bardzo uciążliwe między innymi dla osób uczulonych na gluten. Jeśli reakcje alergiczne wywołuje wiele składników, stosuje się też niekiedy dietę rotacyjną, polegającą na okresowym włączaniu i wyłączaniu z jadłospisu różnych grup pokarmów.

Osoby, u których w przeszłości wystąpił wstrząs anafilaktyczny, powinny zawsze mieć przy sobie adrenalinę gotową do podania. Może im to ocalić życie.

Z kolei pokrzywkę, świąd i inne objawy skórne łagodzą doraźnie leki przeciwhistaminowe. Nie można jednak stosować ich zapobiegawczo, a zwłaszcza jako "zastępstwo" przestrzegania diety eliminacyjnej.

Zobacz 6 produktów, które łagodzą alergię [GALERIA]

Źródła:

  • Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci
  • Ewa Dadas-Stasiak, Bolesław Kalicki, Anna Jung "Najczęściej występujące przyczyny i rodzaje alergii u dzieci w świetle aktualnej epidemiologii", Pediatria i medycyna rodzinna, 2010
  • Justyna Okupniak "Skąd się biorą nietolerancje pokarmowe, jak je wykrywać i jak leczyć?", materiał z konferencji ZdrowyUczeń.org, 2017

Zobacz również

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 1

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

U
Ula

Odkąd zaczęłam pić soki moje zdrowie znacznie się poprawiło. Soki sama wyciskam wg. wskazówek terapiasokami.pl/dlaczego-warto-pic-soki. Kiedyś chorowałam na nadciśnienie, ale dzięki sokowi z buraka unormowało mi się. Wygląd mi się poprawił (włosy, skóra, paznokcie), no i mam pełno energii.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3