Jarzębina – właściwości zdrowotne i lecznicze. Sprawdź zastosowanie surowców jarzębu pospolitego. Jak zrobić nalewkę z jarzębiny?

Martyna Jaros
Martyna Jaros
Surowcem leczniczym są liście, kwiaty i owoce jarzębiny.
Surowcem leczniczym są liście, kwiaty i owoce jarzębiny.
Udostępnij:
Jarzębina – właściwości zdrowotne i lecznicze. Liście, kwiatostany, a także czerwone owoce są wartościowym surowcem leczniczym, pełnym witaminy C oraz związków o działaniu antyoksydacyjnym. Ponieważ świeże owoce nie są jadalne, aby skorzystać z ich dobroczynnych właściwości, najlepiej sięgać po przetwory z jarzębiny, a więc nalewkę, wino, czy rozgrzewającą herbatkę. Podpowiadamy, na jakie schorzenia może pomóc, oraz jak przygotować domową nalewkę z jarzębiny.

Jarzębina – kiedy zbierać owoce?

Jarzębina (Sorbus acuparia L.) to drzewo lub krzew zaliczany do roślin różowatych (Rosaceae). Jarząb rośnie w lasach, parkach i wzdłuż ulic na terenie całej Polski, ozdabiając krajobraz. Kwitnie w maju, a późny wrzesień i październik to miesiące przeznaczone na zbiory owoców. Te mające początkowo barwę pomarańczową, stopniowo zmieniają ją na szkarłatnoczerwoną, co świadczy o ich dojrzałości i jest znakiem zbliżającej się jesieni.

Właściwości zdrowotne jarzębiny

Surowcem leczniczym są liście, kwiaty i owoce jarzębiny.

Kwiatostany stanowią źródło karotenoidów, antocyjanów i kwasów organicznych. Mają działanie moczopędne, dlatego po napar mogą sięgać osoby z nadciśnieniem tętniczym, obrzękami, oraz chorobami nerek.

Kwiaty jarzębiny pomagają też na zaparcia, gdyż działają łagodnie rozwalniająco.

Przetwory z owoców jarzębiny – cenne źródło wartości odżywczych

Owoce jarzębiny mają szersze zastosowanie, gdyż ich skład jest bogatszy. Podobnie jak kwiaty zawierają kwasy organiczne i karotenoidy (głównie beta-karoten), a ponadto wykryto w nich obecność garbników, substancji goryczkowych, witamin A, C i K, potasu, magnezu, miedzi oraz sorbitolu. Napary i przetwory z owoców jarzębiny stosowane są w profilaktyce miażdżycy (arteriosklerozy) i nadciśnienia tętniczego, a także wspomagająco przy leczeniu kamicy nerkowej, ponieważ mają właściwości moczopędne (odwadniające) i oczyszczające.

Picie herbatki z owoców jarzębiny jest polecane na wzmocnienie serca. Regularne sięganie po napar pomaga uzupełniać niedobory witaminy C w organizmie, wzmacniając naturalną odporność. Owoce jarzębiny mają działanie przeczyszczające wynikające z zawartości sorbitolu (rodzaj substancji cukrowej), który drażniąc kosmki jelitowe, przyspiesza perystaltykę jelit i ułatwia wypróżnienie.

Owoce jarzębiny działają przeciwzapalnie i wspomagają regenerację błony śluzowej przewodu pokarmowego, poprawiają funkcjonowanie wątroby i dróg żółciowych, dlatego są polecane przy przewlekłych problemach trawiennych.

Miażdżyca to podstępna choroba. Często rozwija się już w średnim wieku, a nawet wcześniej, jednak przez lata może pozostać w ukryciu. Jednak powikłania nieleczonej choroby to wysokie ciśnienie krwi, zaburzenia rytmu serca, choroby nerek, duszności, niedokrwienie nóg. Najpoważniejsze komplikacje to zakrzepica płuc, serca czy kończyn dolnych, zawał serca i udar niedokrwienny mózgu. Objawy miażdżycy można jednak zauważyć wcześniej – sprawdź, jakie dolegliwości mogą świadczyć o „zatkanych” tętnicach! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Jak rozpoznać „zatkane” tętnice? Nie przegap pierwszych obja...

Jarzębina ma silne działanie przeciwzapalne

Jarzębina jest jedną z roślin o potwierdzonych właściwościach antyoksydacyjnych. Najsilniejsze ma alkoholowy wyciąg z liści i kwiatów, a mniejsze z owoców. Działanie antyoksydacyjne jarzębiny polega na niwelowaniu nadmiaru wolnych rodników w organizmie, które łatwo reagują z różnymi elementami komórek.

W przypadku braku równowagi między wolnymi rodnikami a antyoksydantami dochodzi do tzw. stresu oksydacyjnego, który przyczynia się do rozwoju chorób układu krążenia (np. nadciśnienia tętniczego), narządu wzroku (m.in. jaskry, zwyrodnienia plamki żółtej), chorób neurodegeneracyjnych (Alzheimera i Parkinsona), niektórych chorób zapalnych (np. reumatoidalnego zapalenia stawów), a także schorzeń cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca czy miażdżyca.

Nadmiar wolnych rodników może inicjować zaburzenia komórkowe, przyczyniając się do rozwoju chorób nowotworowych, a także przyspiesza procesy starzenia się organizmu. By im zapobiegać, warto wzbogacać codzienną dietę o produkty będące bogatym źródłem antyoksydantów, których przykładem są produkty z kwiatów, liści i owoców jarzębiny.

Polecamy przeczytać

Uwaga na świeże owoce jarzębiny!

Świeże owoce jarzębiny nie są przeznaczone do spożycia. Duże ilości mogą powodować:

  • podrażnienie błony śluzowej żołądka i przewodu pokarmowego,
  • mdłości,
  • wymioty i biegunkę,
  • doprowadzić do uszkodzenia nerek.

Wynika to z obecności w nich kwasu parasorbowego, który rozkłada się do nietoksycznych związków pod wpływem działania wysokiej temperatury. Dlatego chcąc wykorzystać owoce jarzębiny na przetwory należy je najpierw zagotować, lub poddać suszeniu w piekarniku, lub maszynie do suszenia.

Przepis na nalewkę z jarzębiny. Jak zrobić jarzębinówkę?

Nalewka z jarzębiny, nazywana również jarzębinówką, ma bogaty smak i cenne właściwości lecznicze. Jej wykonanie zajmie kilka tygodni, ponieważ proces fermentacji jest czasochłonny, a na gotową będzie jeszcze trzeba poczekać ok. 6 miesięcy, by nabrała smaku i aromatu. O ile owoce jarzębiny zostały zebrane przed przymrozkami, zanim zrobimy nalewkę, warto umieścić je na 2-3 dni w zamrażalniku, gdyż poprawi to ich walory smakowe. Ten proces nie jest konieczny, jeśli korzystamy z owoców jarzębiny jadalnej, czyli odmiany burka.

Do przygotowania jednej porcji nalewki z jarzębiny potrzeba:

  • 1 kg owoców jarzębiny,
  • 300 g cukru,
  • 0,4 l wody,
  • 0,6 l spirytusu 96%,
  • do smaku kilka lasek cynamonu.

Jak przygotować nalewkę z jarzębiny krok po kroku?

  1. Czerwone owoce jarzębiny pozbawić gałązek, dokładnie oczyścić i umyć w wodzie, a następnie sparzyć wrzątkiem.
  2. Owoce umieścić w dużym słoju (co najmniej o pojemności 3 l), a następnie zalać mieszaniną wody i spirytusu.
  3. Zakręcony słój postawić w suchym miejscu o temperaturze pokojowej na ok. 4 tygodnie.
  4. Po tym czasie zlać płyn i zachować na później, a jarzębinę pozostawić w słoju, zasypać cukrem i pozostawić jeszcze na ok. tydzień.
  5. Kiedy cukier się rozpuści, odciśnięty z owoców syrop połączyć ze zlanym wcześniej płynem i pozostawić nalewkę, by się wyklarowała.
  6. Po tym czasie płyn przelać przez gazę i rozlać do szklanych butelek, które trzeba szczelnie zakręcić. Tak przygotowane umieścić na ok. 6 miesięcy w ciemne miejsce, by nalewka smaku i aromatu. Im dłużej leżakuje, tym jest lepsza!

Czym jest nalewka? Nalewka to domowej roboty wyciąg alkoholowy (40-45 procent), przygotowany przez zalanie spirytusem świeżych lub suszonych owoców, korzeni, kwiatów lub ziół, albo mieszanki. Nalewki sporządzane są w procesie maceracji, który polega na zalaniu składników alkoholem, celem wydobycia i utrwalenia smaku, aromatu oraz związków odżywczych. Aby nadać im słodki smak, można wykorzystać cukier lub pszczeli miód.

Jak zbierać owoce jarzębiny na przetwory?

Owoce jarzębiny przeznaczone na domowe przetwory można zbierać już we wrześniu, ścinając całe baldachy, lecz lepsze są te zbierane w połowie października.

W opinii ogrodników mniej goryczy i mniej cierpki smak mają owoce jarzębiny po pierwszych przymrozkach i wówczas, gdy osiągną szkarłatnoczerwoną barwę świadczącą o ich pełnej dojrzałości. Jeżeli pogoda nie zapowiada ochłodzenia, zebrane owoce na przetwory można umieścić na 1-2 dni w zamrażalniku, by złagodzić ich smak, a także zmniejszyć zawartość substancji toksycznych.

Źródło:
Muzykiewicz A., Zielonka-Brzezicka J., Klimowicz A., Florkowska K.: Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia L.) jako źródło składników o potencjalnym działaniu antyoksydacyjnym. Problemy Higieny i Epidemiologii, 2017.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polska coraz bardziej rowerowa

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie