Krztusiec (koklusz) - przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie. Sprawdź, czy szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe!

Ewa Zwolak
Ewa Zwolak
Zaktualizowano 
Krztusiec charakteryzuje się przewlekłym kaszlem i wysoką temperaturą ciała. Jest to choroba charakterystyczna dla wieku dziecięcego.
Krztusiec charakteryzuje się przewlekłym kaszlem i wysoką temperaturą ciała. Jest to choroba charakterystyczna dla wieku dziecięcego. istockphoto.com
Krztusiec (koklusz) to choroba zakaźna o ostrym przebiegu, która wywoływana jest przez bakterię Bordetella pertussis (pałeczkę krztuśca). Do transmisji tego drobnoustroju dochodzi drogą kropelkową (przez kaszel lub kichanie) lub, rzadziej, drogą kontaktową. Krztusiec jest chorobą bardzo zaraźliwą – prawdopodobieństwo zakażenia po kontakcie z osobą chorą wynosi aż 80%. W klasycznej postaci krztusiec przebiega w kilku fazach: nieżytowej, napadowej i zdrowienia. Charakterystyczne objawy krztuśca to: nieżyt nosa, łzawienie, łagodny suchy kaszel, wysoka gorączka, złe samopoczucie. Objawy koklusza są na tyle niespecyficzne, że z łatwością można utożsamić je z grypą lub z przeziębieniem. Krztusiec u dzieci jest zdecydowanie częściej diagnozowany niż krztusiec u dorosłych, co związane jest bezpośrednio z funkcjonowaniem układu odpornościowego. W Polsce szczepionka przeciw krztuścowi jest wpisana w obowiązkowy kalendarz szczepień.

Krztusiec - przyczyny

Krztusiec, nazywany również kokluszem, jest ostrą chorobą zakaźną. Czynnikiem ją wywołującym jest bakteria Bordetella pertussis (pałeczka krztuśca), którą można się zarazić wyłącznie za pośrednictwem człowieka. Do transmisji tego drobnoustroju najczęściej dochodzi drogą kropelkową – przez kichanie lub kasłanie. Znacznie rzadsze są przypadki zakażenia drogą kontaktową np. przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami: klamkami, pościelami i sprzętem. Koklusz jest chorobą bardzo zaraźliwą dotyczącą w głównej mierze dzieci w wieku przedszkolnym, co związane jest bezpośrednio z nie w pełni rozwiniętym systemem odpornościowym. Szacuje się, że prawdopodobieństwo wystąpienia zakażenia bakterią wywołującą krztusiec przez osobę nieuodpornioną wynosi aż 80%. Okres wylęgania się choroby trwa od 5 do 21 dni (zwykle jest to 7-10 dni).

Obecnie stosunkowo rzadko odnotowuje się ogniska epidemiologiczne krztuśca, a to za sprawą obowiązkowych szczepień przeciwko tej chorobie. Stosunkowo dużo zachorowań na krztusiec odnotowano w latach 50. ubiegłego wieku, kiedy to choroba ta dotknęła w głównej mierze dzieci poniżej roku życia. Wówczas, najpoważniejszym powikłaniem krztuśca u dzieci była podwyższona śmiertelność.


Krztusiec w ciążyKrztusiec jest chorobą wywoływaną pałeczką krztuśca, która przenoszona jest niemal wyłącznie drogą kropelkową. Oznacza to, że nie zachodzi ryzyko wewnątrzmacicznego zakażenia dziecka przez matkę. Niemniej jednak krztusiec jest chorobą groźną i wiążę się z ryzykiem wystąpienia powikłań, które mogą być groźne zarówno dla matki, jak i dla płodu.

Krztusiec – objawy

Przebieg krztuśca u dzieci nieco różni się od przebiegu krztuśca u osób dorosłych, co związane jest z poziomem odporności na chorobę i funkcjonowaniem układu odpornościowego. W postaci klasycznej krztusiec charakteryzuje się przebiegiem trójfazowym, obejmującym fazę:

  • Nieżytową, która trwa przez pierwszy tydzień choroby. Charakteryzuje się ona nieżytem nosa, łzawieniem, suchym kaszlem, niewysoką gorączką i złym samopoczuciem. Te objawy krztuśca są na tle niespecyficzne, że bardzo łatwo można pomylić je z grypą lub przeziębieniem.
  • Napadową, która trwa przez sześć tygodni. Charakteryzuje się ona silnym napadowym kaszlem, wymiotami po napadzie kaszlu, sinicą i napadami bezdechu.
  • Zdrowienia, która trwa maksymalnie 12 tygodni i charakteryzuje się systematycznym zmniejszaniem uciążliwości objawów choroby.

Zobacz też:

W przypadku krztuśca u osób dorosłych choroba może mieć bardzo zróżnicowany przebieg – począwszy od skąpoobjawowego, przez umiarkowany, aż po ostry, zakończony zgonem. W przypadku zakażenia pałeczką krztuśca osób dorosłych, zazwyczaj występują takie objawy koklusza jak:

  • Silne napady kaszlu, zwłaszcza w nocy.
  • Kaszel przewlekły, który może utrzymywać się nawet 90 dni!
  • Zaburzenia snu.
  • Ból gardła.
  • Utrata masy ciała.
  • Napady kichania.
  • Chrypka.
  • Nadmierne pocenie się.
  • Nawracające bóle głowy.

W większości przypadków krztusiec u dorosłych charakteryzuje się stosunkowo łagodnym, ale za to długotrwałym przebiegiem. Jak pokazują badania u ok. 25% pacjentów dorosłych dochodzi do powikłań. Wśród najczęstszych i najpoważniejszych można wymienić:

  • Nietrzymanie moczu.
  • Odma opłucnowa.
  • Przepuklina pachwinowa.
  • Utrata słuchu.
  • Krwawienia z nosa.
  • Złamania żeber.
  • Rozwarstwienie aorty.
  • Zapalenie płuc.

Zobacz też:

Krztusiec – diagnostyka

Diagnostyka krztuśca jest trudna, ponieważ głównym objawem tej choroby jest przewlekły i uciążliwy kaszel, który może towarzyszyć anginie, grypie, przeziębieniu i wielu innym dolegliwościom. W diagnostyce krztuśca wykonywane są pomocne badania takie jak:

  • Badanie mikrobiologiczne, które polega na pobraniu wymazu z nosogardła za pomocą specjalnej wymazówki z alginianem wapnia. Na wynik tego badania należy poczekać 7-12 dni. Przy czym jest on wiarygodny wyłącznie wówczas, gdy badanie zostało przeprowadzone w pierwszych dwóch tygodniach od pojawienia się objawów krztuśca.
  • Test ELISA, który zaliczany jest do badań serologicznych. Polega on na wykrywaniu przeciwciał IgG, IgA, IgM przeciw toksynie krztuśca. Tego typu test wykonuje się w 3-4 tygodniu po wystąpieniu objawów choroby.
  • Odczyn hemaglutynacji biernej, który wykrywa przeciwciała przeciw toksynie lipopolisacharydów. Wynik tego badania jest najbardziej wiarygodny po 4 tygodniach od pojawienia się objawów krztuśca.
  • Badanie metodą PCR, który polega na wykrywaniu DNA pałeczki krztuścowej. Zaletą tego badania jest szybki wynik, a wadą - stosunkowo trudna dostępność i wysoki koszt.

Zobacz też:

Krztusiec – leczenie

Leczenie krztuśca polega na zastosowaniu leczenia antybakteryjnego, które jest szczególnie skuteczne w pierwszym stadium zakażenia, ponieważ pozwala wyeliminować bakterie, skrócić czas objawów, a także zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów. Lekami pierwszego rzutu przy krztuścu są makrolidy.
Leczenie krztuśca w zależności od wieku pacjenta:

  • Noworodki: azytromycyna 10 mg/kg na dzień przez 5 dni.
  • Niemowlęta 1-5 miesięcy: azytromycyna 10 mg/kg na dzień przez 5 dni.
  • Dzieci powyżej 6 miesięcy: azytromycyna 10 mg/km na dzień maksymalnie przez 14 dni.
  • Dorośli: azytromycyna 500 mg pierwszego dnia, 250 mg w dwóch dawkach na dzień przez 14 dni.

Szczepionka przeciw krztuścowi

Szczepionka przeciw krztuścowi podawana jest w szczepionce skojarzonej przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. W ramach programu szczepień obowiązkowych, finansowanych przez Ministerstwo Zdrowia, podaje się szczepionkę DTwP, która zawiera pełnokomórkowy składnik krztuścowy.

  • Pierwsza dawka: 2 miesiąc życia dziecka.
  • Druga dawka: 3-4 miesiąc życia dziecka.
  • Trzecia dawka: 5-6 miesiąc życia dziecka.
  • Czwarta dawka: 16-18 miesiąc życia dziecka.

Wcześniakom urodzonym przed 37. tygodniem ciąży z niską masą urodzeniową należy podać szczepionkę DTaP.

Bezwzględne przeciwwskazania do podania szczepionki przeciw krztuścowi to:

  • Reakcja anafilaktyczna po poprzedniej dawce szczepionki.
  • Uczulenie na któryś ze składników szczepionki.
  • Uszkodzenie mózgowia po poprzednim szczepieniu.
  • Ostra choroba z gorączką.
  • Zaburzenia neurologiczne (przemijające).

Źródła:

  1. Nitzch-Osuch A., Krztusiec u młodzieży i dorosłych. Medycyna po Dyplomie. 2010; 19: 93-102.
  2. Informacje ze strony głównej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego.

Dlaczego krztusiec powraca?

Warto wiedzieć:

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3