Kleszczowe zapalenie mózgu: objawy, przyczyny, powikłania i leczenie. Dlaczego warto zaszczepić się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Ewa ZwolakZaktualizowano 
Kleszcze są rezerwuarem różnych drobnoustrojów w tym m.in. wirusa odpowiadającego za kleszczowe zapalenie mózgu.
Kleszcze są rezerwuarem różnych drobnoustrojów w tym m.in. wirusa odpowiadającego za kleszczowe zapalenie mózgu. 123rf.com
Kleszczowe zapalenie mózgu to ostra choroba zakaźna, którą można zarazić się przez ukąszenie zainfekowanego kleszcza. W początkowej fazie rozwoju daje ona niespecyficzne objawy, które można pomylić z grypą lub przeziębieniem. Skuteczną formą ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu są szczepionki, które zalecane są osobom często przebywającym na terenach leśnych.

Pierwszy odnotowany przypadek zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu miał miejsce w 1932 r. Kilka lat później odkryto, że za tę chorobę odpowiadają przede wszystkim kleszcze, które są głównym rezerwuarem wirusa TBEV. Co ważne, kleszczowe zapalenie mózgu na początku występowało wyłącznie na terenie ZSRR (głównie na Syberii). Jednakże już w latach 50. ubiegłego wieku przypadki tej choroby odnotowano m.in. w Czechosłowacji.

Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny

Kleszczowe zapalenie mózgu jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusy TBVE (Tickborne encephalitis virus). Wyodrębnia się ich trzy podtypy: europejski, dalekowschodni i syberyjski. Co ważne, zasięg geograficzny tych podtypów wirusa jest ściśle związany z gatunkiem kleszcza. Głównym rezerwuarem wirusa kleszczowego zapalenia mózgu są dwa gatunki kleszcza: Ixodes ricinus i Persulcatus. Pierwszy z nich rozpowszechniony jest na całym kontynencie europejskim (w tym również w Polsce), a także w azjatyckiej części Turcji i Iranie. Natomiast drugi z nich występuje w głównej mierze w Azji – na Syberii, w Chinach i w Japonii.

Pierwszy przypadek kleszczowego zapalenia mózgu w Polsce został odnotowany w latach 40. minionego wieku w południowo-wschodniej części kraju. Obecnie istnieje obowiązek rejestrowania wszystkich przypadków tej choroby. Do tej pory najwięcej zgłoszeń pochodzi z północno-wschodniej części Polski (woj. podlaskie i warmińsko-mazurskie). W Polsce odnotowuje się średnio ok. 300-400 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu rocznie. Przy czym sezonowa aktywność kleszczy, rozpoczynająca się w marcu i trwająca nawet do listopada, sprawia, że w tych miesiącach występuje największa liczba zachorowań. Co ciekawe, obserwowany wzrost przypadków kleszczowego zapalenia mózgu może mieć związek z globalnym ociepleniem.

Kleszcze już atakują! Jak się przed nimi uchronić?

Jak już wspomniano kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą zakaźną przenoszoną w głównej mierze przez kleszcze, które są rezerwuarem wirusa TBVE. Kleszcze, które są zainfekowane tym drobnoustrojem mogą przenosić go na ludzi i zwierzęta. Co ważne, same kleszcze i większość zakażonych wirusem kleszczowego zapalenia mózgu zwierząt nie choruje, a jedynie przez całe życie stanowi rezerwuar tych drobnoustrojów.

Główną przyczyną kleszczowego zapalenia mózgu jest ukąszenie przez zainfekowanego kleszcza. Wirus TBVE dostaje się do organizmu człowieka za pośrednictwem kleszcza – przez ślinę przy wysysaniu krwi. Oprócz tego do zakażenia tym drobnoustrojem może dojść również przez spożycie surowego, niepasteryzowanego mleka i przetworów mlecznych, które pochodzą od zainfekowanych zwierząt hodowlanych.

Jak objawia się kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu charakteryzuje się przebiegiem dwufazowym. Okres wylęgania się choroby trwa zwykle 7-14 dni od momentu ukąszenia przez zainfekowanego kleszcza i 3-4 dni po wypiciu zakażonego mleka (lub zjedzeniu przetworu mlecznego). Początkowo wirus namnaża się w skórze lub w ścianie jelit. W pierwszej fazie rozwoju kleszczowego zapalenia mózgu pojawiają się objawy grypopodobne.
Początkowe objawy kleszczowego zapalenia mózgu to:

  • Osłabienie organizmu.
  • Uciążliwy ból głowy.
  • Złe samopoczucie.
  • Bóle mięśniowo-stawowe.
  • Nudności i wymioty.
  • Ból brzucha.
  • Nieznacznie podwyższona temperatura ciała (poniżej 38 stopni Celsjusza).

Po pierwszej fazie choroby następuje okres bezobjawowy, który trwa ok. tygodnia. U przeważającej większości osób zakażonych wirusem kleszczowego zapalenia mózgu następuje druga faza. Jedynie u ok. 13-26% pacjentów po pierwszych objawach choroba całkowicie ustępuje. Przy czym warto podkreślić, że istnieje również spora grupa zainfekowanych osób (ok. 40%), u których od razu pojawia się druga faza kleszczowego zapalenia mózgu, która objawia się:

  • Nagłą i wysoką gorączką (ok. 40 stopni Celsjusza).
  • Złym samopoczuciem.
  • Nudnościami i wymiotami.
  • Światłowstrętem.
  • Zaburzeniami widzenia: podwójnym widzeniem i oczopląsem.
  • Spadkiem ciśnienia krwi.
  • Zaburzeniami świadomości (w skrajnych przypadkach jej utratą).
  • Sztywnością karku.

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu może zająć ośrodkowy układ nerwowy, co może skutkować zapaleniem rdzenia kręgowego lub zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych.

Powikłania po kleszczowym zapaleniu mózgu
Objawów kleszczowego zapalenia mózgu nie należy bagatelizować, ponieważ choroba ta może nieść za sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Mowa tu przede wszystkim o:

  • Trwałych niedowładach kończyn górnych lub dolnych.
  • Uszkodzeniu nerwów.
  • Uszkodzeniu słuchu.
  • Zaburzenia psychiczne (nerwica, depresja).
  • Zaburzenia pamięci i koncentracji.
  • Nadmierna drażliwość i nieuzasadniona agresja.

Dr Ernest Kuchar o możliwych konsekwencjach ukąszenia kleszcza:

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepienie. Warto się zaszczepić przeciw drobnoustrojom wywołującym tę chorobę, ponieważ do tej pory nie wynaleziono na nią skutecznego lekarstwa. Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega jedynie na podawaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które łagodzą dotkliwość objawów tej choroby. W Polsce dostępne są dwa typy szczepionek na kleszczowe zapalenie mózgu. Zawierają one wirusa TBVE odmiany centralnoeuropejskiej. Cena jednej dawki wynosi ok. 100 zł. Szczepionki te polecane są przede wszystkim osobom, które w szczególności narażone są na ukąszenie kleszczy, w tym szczególności:

  • Pracowników leśnych.
  • Wojskowych na poligonach.
  • Turystów pieszych.
  • Harcerzy.
  • Dzieci i młodzieży uczęszczających na kolonie.

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu chroni przed tą chorobą przez ok. 3 lata. Należy zaszczepić się zimą lub wczesną wiosną.

Szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu obejmuje trzy dawki szczepienia podawane w odstępach czasowych. Druga dawka podawana jest ok. 1-3 miesiące po pierwszej, a trzecia – 5-12 miesięcy po drugiej. Szczepionki te charakteryzują się wysoką skutecznością, w szczególności u osób po 65. roku życia. Przy czym nie należy je podawać wszystkim. Wśród przeciwwskazań można wymienić m.in. reakcję anafilaktyczną występującą po szczepieniu, chorobę z towarzyszącą gorączką, nasiloną reakcję alergiczną na substancje, które wchodzą w skład szczepionki.

Rozpoznawanie i leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Podejrzenie kleszczowego zapalenia mózgu wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem i ze względu na wysoki stopień zaraźliwości choroby – izolacji. Osobie z objawami mogącymi wskazywać na tę chorobę, wykonuje się badanie na obecność krążących przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowy i analizę płynu mózgowo-rdzeniowego. Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu jest wyłącznie objawowe i polega ono na stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, zbijaniu gorączki, zmniejszaniu obrzęku mózgu i stałym uzupełnianiu niedoborów wody.

Borelioza a kleszczowe zapalenie mózgu

Zarówno borelioza, jak i kleszczowe zapalenie mózgu to choroby, którymi można zarazić się przez ukąszenie kleszczy. Pierwsza z tych chorób w początkowej fazie rozwoju manifestuje się przede wszystkim objawami skórnymi w tym m.in. rumieniem wędrującym. Inne, mniej powszechne choroby odkleszczowe to:

  • Tularemia, której głównym objawem jest obrzęk węzłów chłonnych.
  • Erlichiozy, które są grupą ostrych, zakaźnych chorób odzwierzęcych.
  • Babeszjoza, która zazwyczaj ma charakter bezobjawowy. Niekiedy mogą pojawić się objawy grypopodobne.
  • Dur powrotny, który przenoszony jest nie tylko przez kleszcze, ale również przez wszy odzieżowe.
  • Gorączka plamista, nazywana również durem kleszczowym, która charakteryzuje się wysoką gorączką i różnopostaciową wysypką skórną.

Źródła:

  1. Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu: http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/
  2. Drelich A., Kruszyński P., Wąsik J.T., Etiopatogeneza kleszczowego zapalenia mózgu (KZM): http://annales.sum.edu.pl/archiwum_publikacje/2012_65_4_3_5.pdf

Zobacz też:

Wideo

Materiał oryginalny: Kleszczowe zapalenie mózgu: objawy, przyczyny, powikłania i leczenie. Dlaczego warto zaszczepić się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu? - Strona Zdrowia

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 1

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

g
gość

Nie wypalajcie traw! Będzie tego dziadostwa więcej!

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3