reklama

Uzależnienia behawioralne: pracoholizm, zakupoholizm i fonoholizm. Sprawdź, jakie leczenie uzależnień behawioralnych jest najskuteczniejsze!

Ewa Zwolak
Ewa Zwolak
Zaktualizowano 
Jednym z częstych uzależnień behawioralnych jest uzależnienie od Facebooka.
Jednym z częstych uzależnień behawioralnych jest uzależnienie od Facebooka. Mediamodifier [pixabay.com]
Uzależnienia behawioralne, nazywane również zaburzeniami nałogowymi, są grupą uzależnień od konkretnych czynności. Ich wykonywanie przynosi nie tylko przyjemność, ale również ulgę w cierpieniu wewnętrznym. Jednym z podstawowych kryteriów, pozwalających rozpoznać uzależnienie czynnościowe, jest systematyczna i powtarzająca się utrata kontroli nad pewnym zachowaniem. Osoba, która jest uzależniona mimo negatywnych konsekwencji, nadal kontynuuje tę samą czynność. Wśród najczęściej rozpoznawanych uzależnień behawioralnych można wymienić: pracoholizm, zakupoholizm, kompulsywne objadanie się, uzależnienie od telefonu, uzależnienie od gier i patologiczny hazard.

Leczenie uzależnień behawioralnych polega na psychoterapii, która niekiedy wspomagana jest przez farmakoterapię.

Uzależnienia behawioralne – definicja

Twórcą pojęcia „uzależnienia behawioralne” jest Otto Fenichel, który użył go po raz pierwszy w latach 40. ubiegłego w wieku. Natomiast za popularyzatora tej idei można uznać Stantona Peele, a także Aviela Goodmana (twórcę kryteriów pomocnych przy diagnozie uzależnień behawioralnych). W niektórych opracowaniach naukowych terminu „uzależnienia behawioralne” używa się wymiennie z terminem „zaburzeń nałogowych”. Pod tymi pojęciami kryje się proces, polegającym na nieustannym odtwarzaniu tej samej czynności nie w celu przyjemności, a raczej w celu ukojenia cierpienia wewnętrznego. Osoba, która jest uzależniona, powtarza określone zachowania, mimo że mają one negatywny wpływ na jej życie. Przy diagnozowaniu uzależnień behawioralnych, lekarze posiłkują się określonymi kryteriami:

  • Niemożność oparcia się pokusie do określonej czynności.
  • Odczuwanie napięcia przed rozpoczęciem określonego zachowania.
  • Poczuciu przyjemności i ulgi przy wykonywaniu konkretnej czynności.
  • Nieudolnej próby ograniczenia, kontrolowania lub zaprzestania wykonywania czynności.
  • Zatracanie się i utrata kontroli nad określonym zachowaniem.
  • Zaniedbywanie obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych z powodu wykonywania określonej czynności.
  • Kontynuowanie czynności mimo negatywnych konsekwencji.
  • Odczuwanie silnego niepokoju w przypadku, gdy niemożliwe jest podjęcie zachowania.

Pomocne są także kryteria opracowane w 1997 r. przez Marca Griffithsa, który wyłożył je podczas spotkania Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Mowa tu o:

  • Dominacji: dla osób uzależnionych określona czynność zajmuje najważniejsze miejsce w życiu. Spycha na dalszy plan obowiązku rodzinne, społeczne i zawodowe.
  • Zmianie nastroju: osoby uzależnione są podekscytowanie i oderwane od reszty rzeczywistości podczas wykonywania określonej czynności.
  • Tolerancja: osoby uzależnione poświęcają coraz więcej czasu na wykonywanie określonej czynności.
  • Objawy abstynencyjne: osoby, które są uzależnione od konkretnej czynności, podczas chwilowej niemożności jej wykonywania są zirytowane i popadają w stan depresyjny.
  • Konflikty – osoby uzależnione łatwo popadają w konflikty interpersonalne i intrapsychiczne.
  • Nawrót – osoby uzależnione mają tendencję do nieustannego podejmowania określonego zachowania, mimo podjętych prób zrezygnowania z danej czynności.

Dowiedz się

Leczenie uzależnień behawioralnych

Uzależnienia behawioralne są grupą bardzo różnorodnych zaburzeń psychicznych, co poniekąd wymusza tworzenie indywidualnych mechanizmów pomocowych. Wówczas, gdy zauważymy u siebie konkretny problem, to pierwsze kroki powinniśmy skierować do psychologa i psychiatry. Po postawieniu diagnozy zazwyczaj konieczne jest podjęcie psychoterapii uzależnień, ukierunkowanej na uświadomienie pacjenta o mechanizmach chorobowych. Oprócz tego bardzo ważne jest nauczenie osoby uzależnionej alternatywnych metod radzenia sobie z sytuacjami stresogennymi. Pomocne w leczeniu uzależnień behawioralnych mogą być także grupy samopomocowe np. Anonimowych Pracoholików czy Anonimowych Zakupoholików. Środkiem wspomagającym leczenie psychoterapeutyczne może być farmakoterapia, która powinna być ukierunkowana na uśmierzenie objawów fizycznych.

Pracoholizm

Pracoholizm (uzależnienie od pracy) to jedno z najpopularniejszych uzależnień behawioralnych. Objawia się on obsesyjną i niemożliwą do opanowania potrzebą pracowania, mimo że konsekwencją takiego zachowania jest: brak snu i odpoczynku, a także zaniedbywanie rodziny. Pojęcie pracoholizmu zostało zaproponowane w 1971 r. przez Wayne'a Oatesa, który specjalizował się w psychologii religii. Pracoholizm może być wyrazem: ucieczki od problemów osobistych i chęcią bycia najlepszym. Na to zjawisko najbardziej narażone są osoby z kompulsywną osobowością. Pracoholik to osoba, która nie potrafi oddzielić pracy od życia prywatnego. Charakterystyczne cechy pracoholizmu to:

  • Systematyczne zabieranie części pracy do domu lub chętne zostawanie po godzinach.
  • Ciągłe myślenie o pracy (nawet w czasie wolnym).
  • Zaniedbywanie rodziny i przyjaciół.
  • Brak hobby.
  • Zatracanie się w pracy (nieodczuwanie upływu czasu).
  • Stawianie pracy na pierwszym miejscu.
  • Perfekcjonizm połączony z ciągłym niezadowoleniem z pracy.
  • Rezygnowanie z urlopu.
  • Poczucie dyskomfortu podczas dni wolnych od pracy.

Konsekwencje pracoholizmu mogą być bardzo poważne, najczęstszą z nich jest wyczerpanie psychiczne, a zaraz po nim plasuje się zachwianie równowagi psychicznej. Oprócz tego pracoholicy mogą cierpieć na bezsenność, wrzody żołądka, zaburzenia nerwicowe, zaburzenia seksualne, a także choroby układu krążenia.

Sprawdź:

Zakupoholizm

Zakupoholizm, nazywany również shopoholizmem, jest częstym uzależnieniem behawioralnym. Polega on na obsesyjnym dokonywaniu niepotrzebnych zakupów w celu uśmierzenia cierpienia wewnętrznego. Problem ten dotyczy w głównej mierze kobiet. Zakupoholik to osoba, dla której zakupy są sposobem na poprawę nastroju i redukcję stresu. U takich osób w trakcie zakupów pojawia się euforia, a po nich – wstyd i poczucie winy. Jedną z konsekwencji zakupoholizmu jest nadszarpnięcie relacji rodzinnych oraz problemy finansowe z powodu zadłużania się. Zakupoholizm można zdiagnozować wówczas, gdy wystąpią takie objawy, jak:

  • Przymus dokonywania zakupów.
  • Utrata kontroli na zakupach.
  • Poczucie euforii podczas dokonywania zakupów.
  • Problemy finansowe z powodu niekontrolowanych zakupów.

Kompulsywne objadanie się

Jedzenie kompulsywne jest uzależnieniem behawioralnym, polegającym na występowaniu napadów niekontrolowanej konieczności zjedzenia obfitego posiłku. Podłożem tego zaburzenia nawykowego są problemy emocjonalne, a nie, jakby mogło się wydawać, poczucie głodu. Charakterystyczne objawy kompulsywnego objadania się to:

  • Tymczasowa i często powtarzalna utrata kontroli nad spożywaniem.
  • Jednorazowe spożywanie bardzo obfitych posiłków mimo braku poczucia głodu.
  • Jedzenie w samotności, w celu zamaskowania swojego problemu.

Problem jedzenia kompulsywnego jest złożony i ma podłoże emocjonalne. Osoba, która zmaga się z tym problemem zazwyczaj podczas sytuacji stresogennej lub trudnej pod względem emocjonalnym, sięga po jedzenie i w ten sposób radzi sobie ze stresem.

Czytaj także

Uzależnienie od telefonu komórkowego

Uzależnienie od telefonu komórkowego, nazywane w skrócie fonoholizmem, jest powszechnym i często bagatelizowanym zjawiskiem. Objawia się ono nadmiernym i niekontrolowanym korzystaniem z telefonu komórkowego. Jedną z konsekwencji takiego zachowania są problemy ze wzrokiem. Oprócz tego osoby uzależnione mogą uskarżać się na: bóle mięśniowe, a także problemy psychiczne i emocjonalne.

Zobacz również:

Źródła:

  1. Leonek-Kuleta B., Uzależnienie od czynności – zdefiniowanie pojęcia, specyfika problemu oraz kierunki diagnozy. Narkomania. 2017; 57:13-18.
  2. Jarczyńska J., Uzależnienia behawioralne i zachowania problemowe młodzieży. Bydgoszcz 2014. ss. 197.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 1

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

D
Daniel - brat Marleny

Najlepszą formą pomocy jest wysłanie osoby uzależnionej na terapię. Ja wspólnie z rodzicami zdecydowałem, że moja siostra odbędzie terapię w

Stacjonarnym Ośrodku Leczenia Uzależnień Behawioralnych w Bielsku-Białej. Co okazało się być najlepszym wyborem jaki tylko mogliśmy dokonać. Świetni terapeuci dali jej wsparcie i dali do zrozumienia, jak postępować z nałogiem.. Efekty oczywiście były zauważalne. Już po 4 tygodniach widziałem przed sobą zupełnie inną osoba... Mam nadzieje że pozostanie taka już na zawsze. Cały zespół to prawdziwi profesjonaliści, którzy chcą pomóc drugiemu człowiekowi. Wszyscy jesteśmy ogromnie zadowoleni i z całego serca polecamy.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3