Szkielet człowieka – budowa, funkcje i ciekawostki. Ile kości ma człowiek?

Alicja Hudzik
Budowa szkieletu jest bardzo znana fizjoterapeutom
Budowa szkieletu jest bardzo znana fizjoterapeutom 123rf
Szkielet, czyli kościec lub układ kostny (łac. skeleton) to wszystkie kości, które znajdują się w ciele człowieka. Dowiedz się, ile i jakie kości ma człowiek oraz jak zbudowany jest szkielet.

Funkcje szkieletu człowieka

Kości w ciele człowieka budują szkielet, który pełni kilka głównych funkcji. Szkielet to przede wszystkim:

  • bierny narząd ruchu – szkielet człowieka stanowi wsparcie dla mięśni, dotyczy to w szczególności kości kończyn i obręczy,
  • ochrona narządów – kości czaszki chronią mózg, szkielet klatki piersiowej ochrania płuca i serce, natomiast kości miednicy stanowią osłonę dla narządów rozrodczych,
  • rezerwuar soli mineralnych – kości człowieka stanowią magazyn soli wapniowych i fosforanowych, ludzki szkielet bierze także udział w homeostazie.

Poza wymienionymi powyżej funkcjami, kości człowieka pełnią także pośrednio rolę krwiotwórczą – to właśnie w nich powstaje szpik kostny, czyli miękka i silnie ukrwiona tkanka o gąbczastej konsystencji. Szpik kostny to miejsce, w którym powstają krwinki – erytrocyty, leukocyty i trombocyty.

Rodzaje kości człowieka

Kości człowieka można podzielić na kilka grup:

  • kości długie – należą do nich np. kość udowa, kość piszczelowa, kość ramieniowa oraz paliczki. Kości długie człowieka składają się z trzonu oraz dwóch końców – nasad – bliższej i dalszej. W obrębie kości długiej wyróżnia się także jamę szpikową, istotę zbitą oraz istotę gąbczastą.
  • kości płaskie – kości płaskie w ciele człowieka to np. łopatka, kość ciemieniowa oraz mostek.
  • kości krótkie – kości krótkie to kości nadgarstka oraz kości stępu.
  • kości różnokształtne – kości człowieka różnokształtne to np. kręgi.

Budowa szkieletu człowieka. Ile kości ma człowiek?

Szkielet człowieka dzieli się na kości czaszki, szkielet klatki piersiowej, kości kręgosłupa, obręcz kończyny górnej, obręcz kończyny dolnej, kości kończyny górnej oraz kości kończyny dolnej.

Wg innego podziału szkieletu człowieka wyodrębnia się:

  • część osiową: czaszkę, kręgosłup i klatkę piersiową,
  • część obwodową: kończyny górne i kończyny dolne oraz obręcze – kończyny górnej i dolnej.

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, ile kości ma człowiek, ponieważ liczba kości w szkielecie ludzkim zmienia się z wiekiem. U noworodka wynosi ona 270, u 14-letniego dziecka wskutek obecności tzw. wtórnych punktów kostnienia – 356. Dorosły, po zrośnięciu się nasad kości z trzonami, ma jedynie 206 kości. U starszych osób liczba ta może być mniejsza niż 206, ponieważ wraz z wiekiem zrastają się (łączą się) kości czaszki.

Czytaj także

Jak zbudowany jest kręgosłup?

Ludzki kręgosłup składa się z 33-34 nieparzystych kręgów, przynależących do 5 odcinków. Wyróżniamy odcinki:

  • szyjny – złożony z 7 kręgów, w tym dwóch bardzo charakterystycznych – atlasa (dźwigacza) oraz axisa (obrotnika), kręgi te posiadają trójkątny otwór kręgowy oraz otwory w wyrostkach poprzecznych, są niewielkie i mają niski, płaski trzon,
  • piersiowy– złożony z 12 kręgów, które posiadają okrągły otwór kręgowy, nieco większy niż w przypadku kręgów szyjnych trzon i charakterystyczne dołki żebrowe,
  • lędźwiowy – złożony z 5 kręgów o dużym rozmiarze i masywnych trzonach,
  • krzyżowy – ludzka kość krzyżowa składa się z 5 kręgów, które zrastają się ze sobą do około 25 roku życia,
  • guziczny – kość guziczna, inaczej kość ogonowa, to od 3 do 5 połączonych ze sobą delikatnych kręgów o niewielkim rozmiarze. Są to tzw. kręgi szczątkowe.

Jak zbudowana jest klatka piersiowa?

Szkielet klatki piersiowej człowieka składa się z 12 par żeber, mostka zbudowanego z rękojeści, trzonu i wyrostka mieczykowatego. Z przodku klatki piersiowej żebra łączą się z mostkiem za pomocą elastycznych chrząstek, a z tyłu z kręgosłupem. Taka budowa zapewnia ochronę narządów wewnżtrznych, m.in. serca, płuc, wątroby i żołądka.

W budowie klatki piersiowej wyróżnia się następujące rodzaje żeber:

  • prawdziwe – to licząc od góry pierwszych 7 par. Żebra prawdziwe połączone są z mostkiem za pomocą chrząstek,
  • rzekome – kolejne 4 pary (8-11), które są połączone z mostkiem lecz nie bezpośrednio, a za pomocą chrząstki wspólnej,
  • wolne – to dwie ostatnie pary żeber, które nie są połączone z klatką piersiową.

Zdrowy kręgosłup – 8 kroków w profilaktyce bólu kręgosłupa i...

Budowa szkieletu. Jak zbudowane są kończyny i obręcze?

Szkielet człowieka to także obręcze np. bark. Na obręcz kończyny górnej składa się obojczyk oraz płaska kość – łopatka. Natomiast na obręcz kończyny dolnej składają się kości miednicy, czyli kość biodrowa, kość łonowa i kość kulszowa (w dorosłym wieku są one ze sobą zrośnięte w dwa talerze kości biodrowej),

Jeśli mowa o budowie szkieletu człowieka, nie można nie wspomnieć także o częściach wolnych kończyn, czyli kościach kończyn. Na część wolną kończyny górnej składają się:

  • kość ramienna – to kość długa, złożona z końca bliższego, końca dalszego i trzonu. Jej charakterystyczne elementy to głowa kości ramieniowej, zlokalizowana na końcu bliższym oraz bloczek, czyli miejsce połączenia z kością łokciową,
  • kości przedramienia, czyli kość łokciowa i promieniowa, to dwie smukłe kości, które są zlokalizowane względem siebie równolegle. Kość, która znajduje się od strony kciuka to kość promieniowa, natomiast od strony małego palca znajduje się kość łokciowa.
  • kości ręki, w tym 8 kości nadgarstka (kość łódeczkowata, kość księżycowata, kość grochowata, kość trójgraniasta, kość czworoboczna większa, kość czworoboczna mniejsza, kość główkowata, kość haczykowata), 5 kości śródręcza w każdej ręce oraz kości paliczków (5 paliczków bliższych, 4 paliczki środkowe i 5 paliczków dystalnych w każdej ręce).

Na część wolną kończyny dolnej składają się:

  • kość udowa – to kość długa, złożona z końca bliższego, trzonu i końca dalszego. U człowieka jest ona ustawiona pionowo, a jej charakterystyczne elementy to głowa kości udowej (znajdująca się na końcu bliższym) oraz krętarze – większy i mniejszy.
  • rzepka to spłaszczona kość o trójkątnym kształcie, która chroni staw kolanowy,
  • kości podudzia (inaczej goleń), czyli kość piszczelowa (piszczel) i kość strzałkowa (strzałka) – kości te są ze sobą połączone końcami bliższymi i dalszymi, podobnie jak w przypadku kości przedramienia. Kość piszczelowa jest o wiele bardziej masywna w porównaniu ze smukłą strzałką,
  • kości stopy, w tym 7 kości stępu (kość piętowa, kość skokowa, kość sześcienna, kość łódkowata, kość klinowata boczna, kość klinowata pośrednia, kość przyśrodkowa), 5 kości śródstopia oraz paliczki bliższe i dalsze (2 paluchu, po 3 w pozostałych palcach).

Czytaj także

Budowa szkieletu. Jak zbudowana jest czaszka?

Szkielet człowieka to także kości czaszki. Ludzką czaszkę dzielimy na trzewioczaszkę (czyli twarzoczaszkę) oraz mózgoczaszkę. Twarzoczaszka ochrania narządy zmysłów, nadaje kształt twarzy i to w niej znajdują się zęby. Składa się elementów ruchomych, jak np. żuchwa i nieruchomych. Zadaniem mózgoczaszki jest ochrona mózgu i ludzkich narządów zmysłów (np. słuchu). Składa się ona z części górnej – tzw. sklepienia oraz części dolnej – tzw. podstawy czaszki.

W budowie twarzoczaszki można wyróżnić następujące rodzaje kości:

  • parzyste kości nosowe,
  • parzyste kości jarzmowe (stanowi ubrzuszenie w okolicy policzka),
  • szczęka górna lewa i prawa,
  • podniebienie kostne,
  • kość gnykowa, która nie ma połączenie z czaszką,
  • nieparzysta żuchwa.

Natomiast mózgoczaszka dzieli się na:

  • kość czołową,
  • dwie parzyste kości ciemieniowe – prawą i lewą,
  • 2 kości klinowe,
  • 2 kości skroniowe,
  • kość potyliczną.

Czytaj także

Dodatkowo w czaszce wyróżniamy kość sitową – to nieparzysta kość, która składa się z dwóch blaszek – blaszki poziomej i pionowej oraz dwóch błędników. W czaszce występują także kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko oraz strzemiączko. To najmniejsze kości, które wchodzą w skład szkieletu człowieka i innych ssaków. Odgrywają one istotną rolę w odbieraniu bodźców słuchowych.

[sc[Ciekawostki na temat szkieletu człowieka

  1. Średnia masa szkieletu to od 10 do 12 kilogramów. Męskie kości ważą średnio około 12 kilogramów, natomiast kości kobiet są lżejsze. Aby obliczyć, ile waży szkielet człowieka, wystarczy znać jego masę – kości stanowią 15 procent ciężaru ciała.
  2. Największą i zarazem najdłuższą, a także najcięższą kością człowieka jest kość udowa.
  3. Najmniejsza kość w ludzkim ciele to strzemiączko. Kość ta znajduje się w uchu środkowym i ma około 0,28 cm długości.
  4. Jednym z rodzajów kości człowieka są kości pneumatyczne. To kości, które zawierają przestrzenie wypełnione powietrzem. Należą do nich np. kość klinowa oraz kość sitowa.
  5. Podstawowym materiałem, z którego zbudowany jest szkielet człowieka, jest tkanka kostna. W skład kości człowieka wchodzi istota zbita, która buduje ich warstwę zewnętrzną oraz istota gąbczasta, która buduje wnętrz kości. Na istotę gąbczastą składają się beleczki kostne.
  6. Człowiek posiada ogon, ale jedynie w formie szczątkowej. Pozostałością po ogonie, który został utracony w toku ewolucji, jest kość guziczna.
  7. Nauka, która zajmuje się kośćmi to osteologia. Nazwa tej dziedziny pochodzi od greckiego słowa osteon, które oznacza kość.
  8. Kości człowieka tworzą się już w życiu płodowym. Do ich rozwoju dochodzi w przeciągu życia człowieka, po osiągnięciu dojrzałości osiągają one ostateczną formę.
  9. Szkielet człowieka może nam dostarczyć cennych informacji na temat osobnika, do którego on należy. Z ludzkich kości można wyczytać płeć osobnika oraz jego przyżyciowy wiek. Najbardziej pomocne w tym celu są kości czaszki oraz kości miednicy. Wiek osobnika za życia można odczytać także na podstawie wyglądu jego zębów. Kości człowieka mogą nam powiedzieć także o przebytych chorobach, stanach zapalnych, okresach niedożywienia oraz innych patologiach, które miały miejsce za życia osobnika.
  10. Najwięcej informacji dają kości czaszki. To z nich można wyczytać najwięcej odnośnie płci i przyżyciowego wieku osobnika, do którego należą kości. Jest to możliwe dzięki wykształconym w obrębie czaszki cechom dymorficznym oraz szwom czaszkowym. Do cech dymorficznych czaszki należy między innymi inny kształt kości czołowej oraz stopień wykształcenia wyrostków sutkowatych w obrębie kości skroniowej.

Źródła:

  1. Aleksandrowicz R. Mianownictwo anatomiczne. Wyd. 5. Warszawa: PZWL, 1989. ISBN 83-200-1311-9.
  2. Bochenek A., Reicher M. Anatomia człowieka. Wyd. XIII. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2016, s. 438. ISBN 978-83-200-4733-2.
  3. Herman T. E., Siegel M. J. Human tail – caudal appendage; tethered cord. Journal of Peinatology, 2008, 28, s. 518 – 519.
  4. Reicher M., et al. Anatomia ogólna: kości, stawy i więzadła, mięśnie. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 202. ISBN 83-200-2877-9.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3