reklama

Luteina na oczy – właściwości, dawkowanie, występowanie w żywności oraz skutki uboczne. Znacznie w kontekście chorób oczu

Martyna Jaros
Martyna Jaros
Zaktualizowano 
Jarmuż to warzywo liściaste, które jest najbogatszym źródłem luteiny.
Jarmuż to warzywo liściaste, które jest najbogatszym źródłem luteiny. pixabay.com
Luteina jest związkiem zaliczanym do grupy karotenoidów. Posiada silne właściwości przeciwutleniające i zdolność filtrowania promieniowania świetlnego. Luteina pełni istotną rolę w kontekście występowania i łagodzenia objawów chorób oczu, takich jak zwyrodnienie plamki żółtej. Poznaj właściwości luteiny, jej źródła pokarmowe oraz skuteczne dawki tego składnika!

Luteina – co to jest?

Luteina jest związkiem produkowanym przez rośliny i zaliczanym do grupy karotenoidów. Wspomniane karotenoidy stanowią jedną z największych grup naturalnych związków, które w roślinach pełnią rolę barwników. W żywności pochodzenia roślinnego, czyli m.in. warzywach, owocach, zbożach i nasionach roślin strączkowych, dotychczas zidentyfikowano, aż 50 różnych żółto-pomarańczowych karotenoidów.

Karotenoidy to bardzo rozbudowana grupa związków, dlatego została podzielona na:

  • karoteny,
  • ksantofile.

Luteina, wraz z zeaksantyną i kryptoksantyną, jest przedstawicielem ksantofili. Ma żółto-pomarańczową barwę. Dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego pokarmy bogate w luteinę, warto spożywać w towarzystwie olejów roślinnych, orzechów lub awokado. Potrzebna ilość tłuszczu do efektywnego wchłaniania luteiny w jelicie cienkim jest niewielka – wynosi ok 3-5 g (łyżeczka oleju, 10 g orzechów).

Ponadto, korzystnie na jej biodostępność, czyli wykorzystanie przed organizm wpływają: rozdrabnianie (krojenie, miksowanie, ale także dokładne żucie) i mrożenie produktów.

Wchłanianie i jednocześnie wykorzystanie przez organizm, ograniczają natomiast:

  • alkohol,
  • palenie tytoniu,
  • pektyna – zawarta np. w dżemach, konfiturach, jabłkach, gruszkach,
  • guma guar – zagęstnik znajdujący się w wieku produktach spożywczych
  • alginiany – zagęstniki w budyniach, galaretkach.

Przepisy na soki warzywne i owocowe – pomysły na smaczniejsz...

Luteina – występowanie

Luteina występuje wyłącznie w produktach pochodzenia roślinnego. Mimo że luteina ma żółto-pomarańczową barwę, najwięcej tego związku znajduje się w intensywnie zielonych liściach różnych warzyw, w których jej barwę maskuje zielony barwnik – chlorofil. W mniejszych ilościach, adekwatnie do nadawanej barwy, występuje w żółtych i pomarańczowych owocach i warzywach.

Luteina koncentruje się w skórce i miąższu, stąd obieranie warzyw i owoców, których skórka jest jadalna (np. cukinia, nektarynka) jest niekorzystne.

W największych ilościach luteina występuje w świeżych liściach jarmużu, a czterokrotnie mniej, znajduje się jej w świeżych liściach szpinaku. W wyniku obróbki kulinarnej, ilość luteiny w umiarkowanym stopniu zmniejsza się. W jarmużu surowym zawartych jest 39 mg luteiny na 100 g, a w ugotowanym już 16 mg na 100 g liści. Podobnie w przypadku szpinaku: świeży dostarcza 11,9 mg / 100 g, a gotowany – 7,04 mg. Jednak nie ulega całkowitej degradacji, jak kwas askorbinowy (witamina C).

Sałata, brokuły, cukinia i dynia dostarczają ok 2 mg luteiny na 100 g świeżych, surowych produktów. Natomiast w brukselce i zielonym konserwowym groszku, znajduje się jej ok 1,5 mg / 100 g. W nasionach kukurydzy, fasolce szparagowej, marchewce, kapuście, melonie, brzoskwiniach i jeżynach zawartość luteiny jest mniejsza niż 1 mg / 100 g produktu.

Zaskoczeniem może okazać się występowanie luteiny w żółtkach jaj. Jej obecność jest konsekwencją karmienia kur paszą z jej dodatkiem lub wypuszczaniem niosek na pola, gdzie mają dostęp do roślin niejadalnych dla człowieka, a dostarczających luteiny. W zależności od sposobu hodowli oraz podawanej kurom paszy, zawartość luteiny w żółtku jaja jest bardzo różna i mieści się w przedziale od 1 do 2,4 mg (średnio 1,7 mg / 100g).

Czytaj także

Luteina – jaka dawka?

W krajach europejskich, przeciętne spożycie luteiny wraz z dietą wynosi 2,2 mg na dobę, natomiast w USA – 1,7 mg.

Nie opracowano dotąd norm, które wskazywały by, jaka dzienna podaż tego składnika jest wystarczająca dla odniesienia korzyści zdrowotnych.

W badaniach naukowych, z udziałem osób chorujących na zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) korzystne działanie obserwuje się już przy spożyciu 4 miligramów na dobę. Natomiast wśród ludzi zdrowych, ilość luteiny niezbędna do zminimalizowania ryzyka wystąpienia AMD, zgodnie z obecnym stanem wiedzy, określana jest na poziomie 6-14 mg na dobę.

W preparatach farmaceutycznych dostępnych w aptekach, luteina dostępna jest w dawkach 10-20 mg. Warto dodać, że przyswajalność luteiny z suplementów jest lepsza, niż ze źródeł pokarmowych, co wynika z formy związku.

Czytaj także

Luteina – na oczy, czyli właściwości

Luteina w pewnych ilościach, ulega w organizmie człowieka przekształceniu do mezo-zeaksantyny. Oba te karotenoidy, w największych stężeniach występują w plamce żółtej, która zlokalizowana jest w centralnej części siatkówki oka. Plamka żółta jest skupiskiem fotoreceptorów, dzięki czemu odpowiada za ostrość widzenia, umożliwia precyzyjne widzenie, czytanie, rozpoznawanie kolorów i twarzy.

Luteina i zeaksantyna są pigmentami nadającymi barwę plamce żółtej. Jednocześnie ochraniają tę drobną strukturę przed nadmiarem energii świetlnej oraz szkodliwym działaniem wolnych rodników.

Luteina i zeaksantyna są silnymi substancjami o działaniu przeciwutleniającym. Posiadają bardzo ważną właściwość: filtrują wysokoenergetyczne światło niebieskie, dzięki czemu obniżają jego intensywność od 40 do 90 proc. W wyniku niedostatecznego napigmentowania plamki żółtej, brakuje substancji, które filtrowałyby wysokoenergetyczne promienie świetlne docierające do oka, przez co uszkodzeniu ulega siatkówka oka, co objawia się w postaci bruzd.

Drugą funkcją obu ksantofili jest neutralizowanie wolnych rodników w oku, które powstają w obrębie siatkówki w bardzo dużych ilościach. Siatkówka oka cechuje się bardzo wysokim metabolizmem, a przemianom tym towarzyszy powstawanie wolnych rodników. Odpowiednia dawka antyoksydantów, neutralizuje je, zapobiegając chorobom narządu wzroku m.in. zwyrodnieniu plamki żółtej, zwyrodnieniu barwnikowemu siatkówki oraz katarakcie.

Czytaj także

Dieta bogata w luteinę i zeaksantynę, czyli dostarczająca ich minimum 6 mg na dobę, a także inne karotenoidy (beta-karoten, likopen itp.), witaminy E i C oraz cynk, działa ochronnie przeciwko zachorowaniu na AMD i łagodzi jego przebieg.

Wyższe spożycie karotenoidów, skutkuje wyższym stężeniem ich w surowicy krwi, a tym samym zwiększa się ich akumulacja w plamce żółtej oka. Zarówno luteina jak i zeaksantyna, nie są produkowana w organizmie człowieka, stąd istnieje konieczność dostarczania ich wraz z pożywieniem lub za pomocą suplementów diety.

AMD jest schorzeniem bardzo rozpowszechnionym u osób po 60. rokiem życia. Osoby z AMD widzą obraz w zupełnie inny sposób, niż osoby zdrowe. Kontury przedmiotów są rozmyte, pofalowane – zupełnie jak na niektórych obrazach Salvadora Dali. AMD może doprowadzić do trwałej utraty wzroku!

Stężenie luteiny i zeaksantyny maleje wraz z wiekiem, a szczególnie niskie stężenie wymienionych ksantofili obserwuje się u osób z AMD. Niższe stężenie ksantofili w plamce żółtej, mają także aktualni oraz byli palacze oraz osoby, u których w rodzinie występowało zwyrodnienie plamki żółtej.

Do czynników ryzyka AMD należą:

  • płeć – częściej chorują kobiety,
  • wiek – częściej AMD występuje po 50-60 r. ż.
  • kolor oczu – predysponowane są osoby o niebieskich tęczówkach,
  • cukrzyca,
  • otyłość – luteina może gromadzić się w tkance tłuszczowej i nie dostawać do oka mimo wyższego spożycia,
  • zaburzenia lipidowe,
  • rodzinne występowanie AMD,
  • niskie spożycie luteiny i zeaksantyny wraz z dietą,
  • nadużywanie alkoholu,
  • palenie tytoniu.

Czytaj także

Luteina – skutki uboczne

Dotychczas nie zaobserwowano skutków ubocznych spożywania luteiny w dawkach, wykazujących korzystny wpływ na funkcjonowanie narządu wzroku. Z dietą bardzo trudno dostarczyć jest taką ilość luteiny, jaka zalecana jest w kontekście profilaktyki lub wspomagania leczenia chorób oczu, dlatego nie ma obaw, co do zbyt wysokiego spożycia tego składnika.

Luteina – w ciąży

Pod pojęciem luteiny, kryje się jeszcze jeden związek – lek zawierający syntetyczną postać progesteronu – hormonu, którego rolą jest podtrzymanie ciąży. Progesteron wydzielany jest w drugiej połowie cyklu menstruacyjnego, po owulacji w fazie luteinizującej, stąd nazwa „luteina” stosowana w kontekście hormonu.

Produkowany przez jajniki, korę nadnerczy oraz ciałko żółte, a w ciąży również przez łożysko.

Funkcje progesteronu są następujące:

  • przygotowanie błony śluzowej macicy, na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej,
  • podtrzymanie ciąży,
  • przygotowanie gruczołów piersiowych do produkcji mleka.

Spadek stężenia progesteronu we krwi u kobiety, skutkuje miesiączką i jest jednoznaczny z brakiem zapłodnienia. To tłumaczy brak, comiesięcznego krwawienia menstruacyjnego podczas 9-ciu miesięcy trwania ciąży.

Zobacz: Jak wykonać chipsy i sałatkę z jarmużu?

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3