Beta-karoten – właściwości i działanie na organizm. Najlepsze źródła beta-karotenu

Agata Orzełowska
Bogatym źródłem beta-karotenu (β-Karotenu, inaczej prowitaminy A) jest nie tylko marchew. Są nimi również słodkie ziemniaki, papryka czerwona, pomidor, szpinak, arbuz, morele, dynia, papaja i brzoskwinie.
Bogatym źródłem beta-karotenu (β-Karotenu, inaczej prowitaminy A) jest nie tylko marchew. Są nimi również słodkie ziemniaki, papryka czerwona, pomidor, szpinak, arbuz, morele, dynia, papaja i brzoskwinie. norgal23/Pixabay.com
Beta-karoten, czyli prowitamina A (retinol) to związek chemiczny występujący naturalnie w wielu warzywach i owocach o pomarańczowym kolorze. Beta-karoten m.in. chroni skórę przed szkodliwym promieniowaniem UV i ma działanie przeciwzmarszczkowe. W jakich produktach naturalnie występuje i czy tabletki z β-karotenem to dobre rozwiązanie, by dostarczyć ten związek do organizmu? Odpowiadamy na te i inne często zadawane pytania.

Czym jest beta-karoten?

Beta-karoten to związek chemiczny naturalnie wstępujący w produkatach roślinnych. To przedstawiciel karotenoidów, a więc grupy substancji barwnikowych, które nadają tkankom roślinnym żółtą, pomarańczową i czerwoną barwę. Zagłębiając się bardziej w szczegóły, beta-karoten należy karotenoidów o charakterze prowitaminy A, podobnie jak alfa-karoten i beta-krypoksantyna. Wymienione związki są dla organizmu zapasowym źródłem tej witaminy, przy czym beta-karoten ma najsilniejsze działanie. Za sprawą enzymów wątrobowych i nienasyconych kwasów tłuszczowych zostaje przekształcony do witaminy A, która jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania ustroju. Jej funkcje to m.in. wzmacnianie odporności, narządu wzroku oraz dbanie o prawidłowe funkcjonowanie naskórka.

Beta-karoten to najbardziej aktywny izomer prowitaminy A i związek o silnym działaniu przeciwutleniającym. Słynie z właściwości wspomagających opalanie się i zachowanie skóry muśniętej słońcem. Warto wiedzieć, że dba o dobrą kondycję skóry, wspomaga narząd wzroku, a także funkcjonowanie układu odpornościowego.

Gdzie występuje beta-karoten?

Beta-karoten można dostarczyć do organizmu uwzględniając w diecie produkty, które są naturalnym jego źródłem. Zapewniają go produkty roślinne o żółtej, pomarańczowej oraz czerwonej barwie skórki i miąższu, a także zielone warzywa. Te wbrew pozorom również zawierają beta-karoten, lecz jego barwę maskuje chlorofil, czyli barwnik zielony.

Najbogatszym naturalnym źródłem beta-karotenu są:

  • sok z marchwi,
  • brzoskwinie,
  • nektarynki,
  • grejpfruty,
  • morele świeże,
  • morele suszone,
  • słodkie ziemniaki (bataty),
  • arbuz,
  • owoce kaki (persymona),
  • pomarańcze,
  • melony,
  • dynia,
  • czerwona papryka,
  • natka pietruszki,
  • koperek,
  • pomidory,
  • cykoria,
  • szpinak,
  • fasolka szparagowa,
  • sałata,
  • jarmuż.

WAŻNE! Przyswajalność beta-karotenu umożliwia tłuszcz. Dlatego produkty zapewniające ten związek należy spożywać w towarzystwie oleju, orzechów, pestek lub nasion. Sok z marchewki warto więc zagryźć kilkoma orzechami.

Przeczytaj również:

Beta-karoten w tabletkach zawiera syntetyczną formę tego związku. W przeciwieństwie do produktów roślinnych, w których występują także inne związki zaliczane do karotenoidów oraz witaminy i składniki mineralne, beta-karoten w tabletkach zawiera czysty związek. Ze zdrowotnego punktu widzenia, korzystniejsze jest spożywanie pokarmów, niż tabletek.

Właściwości prozdrowotne i sposób działania beta-karotenu

Najważniejszą zdrowotną właściwością beta-karotenu jest działanie przeciwutleniające. Polega ono na ochronie komórek i tkanek organimu przed szkodliwym wpływem wolnych rodników. To bardzo reaktywne cząstki, które negatywnie wpływają na funkcjonowanie organizmu, przyczyniając się do wielu chorób. Ich przykładami są choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby neurodegeneracyjne, a także choroby nowotworowe.

Beta-karoten a choroby serca
Beta-karoten działa prewencyjnie, przeciwko miażdżycy naczyń krwionośnych, bowiem spożywanie produktów bogatych w ten związek pomaga obniżyć poziom "złego" cholesterolu LDL, natomiast zwiększyć stężenie cholesterolu frakcji HDL. Tym samym chroni przed powikłaniami miażdżycy, a więc zakrzepicą, udarem mózgu i zawałem serca.

Polecamy również poradniki:

Beta-karoten na mocny wzrok
Beta-karoten ma korzystny wpływ na narząd wzroku. W organizmie zostaje przemieniony do witaminy A, która buduje rodopsynę. To światłoczuły barwnik obecny w pręcikach zlokalizowanych na siatkówce oczka, który warunkuje prawidłowe widzenie w ciemności. Ponadto badania naukowe wykazały, że dieta bogata w beta-karoten zmniejsza częstość występowania niektórych chorób oczu, m.in zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej.

Beta-karoten na piękną skórę
Beta-karoten jest pomocny w leczeniu trądziku pospolitego (terapia retinoidami, czyli pochodnymi witaminy A). Chroni skórę przed niekorzystnym wpływem promieniowania UV podczas słonecznych dni działając jak naturalny filtr ochronny. Dzięki witaminie A oraz witaminie D skóra podczas opalania nabiera pięknego brązowego odcienia, co zapobiega powstawaniu plam i nieestetycznych przebarwień. Ten związek chroni komórki przed starzeniem się i opóźnia występowania zmarszczek.

Tych ziół unikaj latem, zwłaszcza gdy chcesz się opalać. 11 ...

Beta-karoten na odporność ze stali
Beta-karoten stymuluje układ odpornościowy i przyczynia się do ochrony go przed drobnoustrojami. Składnik ten ma również działanie wspomagające skórę, bowiem uczestniczy w syntezie pod wpływem promieniowania słonecznego, ochronnej melaniny oraz nasila procesy regeneracyjne tkanek. Działa wzmacniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego i dróg oddechowych, co chroni przed infekcjami i zapobiega rozedmie płuc.

Beta-karoten na nowotwory
Badania naukowe potwierdziły, że spożywanie produktów bogatych w beta-karoten i suplementacja prowitaminy A może mieć duże znaczenie w profilaktyce zmian nowotworowych w przypadku raka krtani, przełyku, jamy ustnej i pęcherza moczowego. Nie jest natomiast korzystna suplementacja prowitaminy A w przypadku osób palących papierosy – może to zwiększać ryzyko rozwoju nowotworu płuc.

Wskazania do suplementacji prowitaminy A

Beta-karoten jest związkiem szeroko rozpowszechnionym w produktach spożywczych, które powinny stanowić bazę codziennej zdrowej diety. Zamiast sięgać po tabletki z beta-karotenem, warto najpierw postawić na jego naturalne źródła, a więc warzywa i owoce! Ich wyższość polega również na tym, że zapewniają błonnik pokarmowy, potas i witaminę C, oraz szereg substancji biologicznie czynnych, które mają korzystny wpływ na zachowanie zdrowia.

Żywność bogata w beta-karoten powinna być obecna w diecie każdego, a szczególnie osób zmagających się z fotodermatozami, czyli chorobami skóry spowodowanymi ekspozycją na światło słoneczne i pokrzywkami świetlnymi.

Beta-karoten wskazany jest także dla poprawienia kondycji skóry, ponieważ stymuluje produkcję włókien kolagenowych i regeneruje zniszczone włókna, chroniąc skórę przed powstawaniem zmarszczek, w tym przed fotostarzeniem na skutek promieniowania UV. Przed planowanym urlopem w słonecznym miejscu warto jest na dwa tygodnie wcześniej rozpocząć suplementację beta-karotenu (najlepiej w postaci naturalnej, pijąc każdego dnia szklankę sok z marchewki). W ten sposób przygotujemy skórę na zwiększoną dawkę promieniowania słonecznego.

Należy jednak pamiętać, że stosowanie prowitaminy A nie zastąpi kremu z filtrem. Ochrona zapewniania przez beta-karoten to tylko SPF=2.

Wskazany jest na diecie osób z zaburzeniami widzenia o zmierzchu, bowiem witamina A, do której przekształcany jest w organizmie beta-karoten, wchodzi w skład barwnika wzrokowego w siatkówce oka, który pozwala widzieć w półmroku. Powinien stanowić element profilaktyki zwyrodnienia plamki żółtej, która u osób w podeszłym wieku może prowadzić do utraty wzroku. Chroni również przed rozwojem zespołu suchego oka, który prowadzi do uszkodzenia soczewki i zaćmy.

Warto przeczytać również:

Beta-karoten pomaga obniżyż poziom cholesterolu LDL, dlatego zalecany jest w profilaktyce antymiażdżycowej. Zmniejsza ryzyko udaru i zawału serca.

Dawkowanie beta-karotenu

Beta-karoten to związek, co do którego nie ma określonych zaleceń dotyczących minimalnych zalecanych dawek, oraz przestróg w odniesieniu do nadmiernych ilości, które mogłyby być niebezpieczne dla zdrowia. Beta-karotenu w zasadzie nie można przedawkować, ponieważ organizm przetwarza do witaminy A tylko taką jego ilość, jakiej potrzebuje. Z tego wynika jego bezpieczeństwo dla kobiet w ciąży.

Witamina A ma działanie teratogenne (czyli szkodliwe na rozwijający się w łonie matki płód), natomiast beta-karoten nie.

Spożywanie każdego dnia soku z marchwi, jedzenie marchewki, a także innych warzyw i owoców o pomarańczowym zabarwieniu można doprowadzić do tzw. żółtaczki marchwiowej. W takiej styuacji skóra, zwłaszcza na wewnatrznych częściej dłoni, nabiera żółtego odcienia. Ten stan nie zagraża zdrowiu i mija po ograniczeniu ilości beta-karotenu w diecie.

Beta-karoten w tabletkach należy przyjmować zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza, choć znacznie lepiej czerpać go ze źródeł naturalnych. Porlaty zawierają one obok beta-karotenu także inne substancje biologicznie czynne.

Przeciwwskazania i środki ostrożności odnośnie konsumpcji beta-karotenu

Przeciwwskazaniem do przyjmowania tabletek z beta-karotenem jest nadwrażliwość na tę substancję, a także ciężka niewydolność wątroby i nerek. Przy poważnym przedawkowaniu beta-karotenu może pojawić się biegunka i ból brzucha. Taka sytuacja jest możliwa wyłącznie po spożyciu zdecydowanie wyższych dawek niż zalecenia producenta, odnośnie zażywania tabletek z beta-karotenem. Beta-karotenu z naturalnych źródeł nie można go przedawkować.

Beta-karoten w ciąży jest całkowicie bezpieczny – przedawkowanie beta-karotenu nie powoduje przedawkowania witaminy A, co może być w ciąży niebezpieczne. W przypadku wątpliwości przyszła mama powinna skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Ostrożnie do suplementacji beta-karotenu powinni podchodzić palacze tytoniu. Suplementacja beta-karotenu w dawce 20 mg/dobę nie tylko nie chroni w ich przypadku przed rakiem płuc, ale wręcz może zwiększać ryzyko rozwoju tego nowotworu. Nie zaleca się zatem suplementacji beta-karotenu osobom palącym papierosy. Natomiast spożywanie warzyw i owoców zasobnych w karotenoidy, w tym w beta-karoten, zmniejsza ryzyko rozwoju raka, w tym raka płuc.

Źródło:

Odmładzająca maseczka z marchewki

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3