Immunoglobuliny, czyli przeciwciała – rodzaje i rola w odporności. Wskazania i normy dla badania IgA, IgE, IgG oraz IgM

Artur Białek
Immunoglobuliny (przeciwciała) to cząsteczki uniszkodliwiające patogeny takie jak koronawirus dzięki zdolności ich wiązania
Immunoglobuliny (przeciwciała) to cząsteczki uniszkodliwiające patogeny takie jak koronawirus dzięki zdolności ich wiązania Igor Zakharevich/123RF
Immunoglobulina, inaczej przeciwciało, to swoiste białko odpowiedzi odpornościowej najczęściej wytwarzane pod wpływem kontaktu z patogenem. Jest skierowane do walki z tym konkretnym antygenem, a jego obecność we krwi świadczy o niedawnym kontakcie tych substancji. Oznaczanie przeciwciał może więc stanowić podstawę badań diagnostycznych chorób na tle immunologicznym, w tym chorób autoimmunologicznych raka, jak również podstawę ich leczenia. Sprawdź, za co odpowiadają przeciwciała IgA, IgE, IgG, IgM, kiedy oznacza się ich poziom, jakie są normy w badaniu i o czym mogą świadczyć odstępstwa od prawidłowych wyników.

Co to jest immunoglobulina? Rodzaje przeciwciał

Immunoglobulina to inaczej przeciwciało, czyli cząsteczka białka produkowana przez układ immunologiczny jako odpowiedź odpornościowa najczęściej na działalność drobnoustrojów chorobotwórczych – bakterii, wirusów czy pasożytów. Zadaniem przeciwciał jest wiązanie tych patogenów, umożliwianie ich niszczenia i usuwania z ustroju.

Immunoglobuliny są wytwarzane przez komórki plazmatyczne, będące rodzajem limfocytów B – komórek układu odpornościowego zwanych też białymi ciałkami krwi.

Czynnikiem wyzwalającym produkcję danego przeciwciała jest kontakt komórki plazmatycznej z antygenem w postaci struktury czy też substancji chemicznej (czyli generatorem przeciwciał – antygen to skrót od antibody generator). W niektórych przypadkach czynnikiem wyzwalającym jest kontakt z tkankami własnymi. Mamy wówczas do czynienia z produkcją autoprzeciwciał i reakcją autoimmunologiczną.

W budowie immunoglobuliny, która najczęściej przypomina literę „Y”, wyróżnia się 4 cząsteczki białkowe w postaci łańcuchów polipeptydowych – 2 ciężkich i 2 lekkich, połączonych wiązaniami dwusiarczkowymi.

Na podstawie różnic występujących w budowie łańcuchów ciężkich wyróżnia się 5 klas immunoglobulin:

  • typu A – immunoglobulina IgA wytwarzana przede wszystkim przez błony śluzowe i wydzieliny, odpowiada za zapewnienie odporności miejscowej,
  • typu D – immunoglobulina IgD stanowi ok 1 proc. wszystkich przeciwciał i jest najmniej poznanym rodzajem immunoglobuliny, jednak ostatnio wykazano, że aktywuje bazofile i komórki tuczne do produkcji czynników antymikrobiologicznej w obronie immunologicznej układu oddechowego,
  • typu E – immunoglobulina IgE ma zdolność do aktywowania funkcji bazofili i komórek tucznych, co prowadzi do uwolnienia przez nie substancji takich jak histamina, czyli związek uruchamiający stan zapalny. Jej stężenie we krwi jest niewielkie i stanowi zaledwie 0,002 proc. wszystkich immunoglobulin,
  • typu G – immunoglobulina IgG to najliczniejsza klasa immunoglobulin, stanowi ok. 80 proc. wszystkich przeciwciał w ustroju. Ta grupa immunoglobulin jest także najtrwalsza ze wszystkich - czas utrzymywania się tych przeciwciał we krwi, po kontakcie z antygenem, to nawet kilkadziesiąt lat,
  • typu M – immunoglobulina IgM jest elementem pierwotnej odpowiedzi immunologicznej, zatem stanowią pierwszą linię obrony organizmu. Ta grupa przeciwciał jest stosunkowo nietrwała – utrzymuje się we krwi przede wszystkim we wczesnej fazie infekcji. W miarę postępu zakażenia przeciwciała IgM są zastępowane przez przeciwciała IgG.

Czytaj także

Kiedy oznacza się przeciwciała?

Badanie polegające na oznaczaniu poziomu immunoglobulin we krwi pozwala zidentyfikować zbyt wysoki lub zbyt niski ich poziom, co może wskazywać na różne jednostki chorobowe.

Wykrywanie przeciwciał jest celem szybkiego testu na koronawirusa SARS-CoV-2, który jest w opracowaniu przez wiele firm farmaceutycznych. Podawanie takich przeciwciał wyizolowanych od pacjentów, którzy wyzdrowieli z COVID-19, jest natomiast doraźną metodą terapii, stosowaną w niektórych szpitalach. Jeżeli w leczeniu zakażenia koronawirusem na szeroką skalę zaczną być wykorzystywane przeciwciała, najprawdopodobniej będą to cząsteczki pochodzące z laboratorium.

Sprawdź też:

Oznaczenie poziomu immunoglobulin przeprowadza się w sposób standardowy w przypadku chorób takich jak:

  • sarkoidoza,
  • marskość wątroby,
  • HIV/AIDS,
  • choroby autoimmunologiczne, m.in. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów i inne,
  • schorzenia alergiczne,
  • schorzenia pasożytnicze,
  • podejrzenie szpiczaka mnogiego i nowotworów układu limfatycznego,
  • procesy zapalne o przebiegu ostrym i przewlekłym.

Określenie poziomu konkretnych przeciwciał pozwala na różnicowanie poszczególnych faz zakażenia. Przykładowo, o wstępnej fazie zakażenia (tzw. pierwotnej odpowiedzi immunologicznej) informuje podwyższony poziom IgM. Wzrost poziomu IgG wskazuje na późną fazę (czyli na tzw. wtórną odpowiedź immunologiczną), charakteryzującą przebieg ostry lub przewlekły.

Sprawdź także:

Immunoglobulina – badanie

Oznaczanie poziomu poszczególnych frakcji immunoglobulin należy do podstawowych badań klinicznych w przypadku zaburzeń funkcji układu odpornościowego, nadmiernej reakcji alergicznej oraz podejrzenia rozwoju zakażenia bakteryjnego, wirusowego czy pasożytniczego.

Oznaczenie immunoglobulin wykonuje się w próbce krwi żylnej pobranej ze zgięcia łokciowego, a a przypadku IgA może to być też próbka śliny lub kału. W niektórych sytuacjach, materiałem do przeprowadzenia badania może być płyn mózgowo-rdzeniowy.

Badanie nie wymaga wielu specjalnych przygotowań. Należy pamiętać, że przed pobraniem próbki pacjent powinien być na czczo, czyli przez minimum 8 godzin nei przyjmować żadnych pokarmów.

Do oznaczenia całkowitego stężenia Immunoglobulin IgG, IgA i IgM, jak i łańcuchów lekkich przeciwciał najczęściej wykorzystywana jest metoda immunonefelometryczna i immunoturbidymetryczna.

Do oznaczenia całkowitego stężenia przeciwciał IgE wykorzystuje się metodę immunochemiluminescencyjną. Stężenie IgD można oznaczyć metodą immunonefelometryczną lub immunodyfuzji radialnej.

W ramach metody immunonefelometrycznej i immunoturbidymetrycznej wykorzystywana jest zdolność tworzących się kompleksów (antygen-przeciwciało) do zmętnienia roztworów i rozproszenia światła.

Metoda immunonefelometryczna przewiduje pomiar natężenia światła rozproszonego przez roztwór, a immunoturbidymetryczna – pomiar natężenia światła, które przechodzi przez roztwór. Immunodyfuzja radialna przewiduje natomiast pomiar promienia, który tworzy się w następstwie reakcji kompleksu antygen-przeciwciało w nośniku żelowym.

Przeczytaj na temat:

Immunoglobulina IgA, IgE, IgG, IgM – normy we krwi

W zależności od klasy przeciwciała poziom immunoglobuliny we krwi osiąga różne stężenie właściwe dla wieku i płci pacjenta.

Immunoglobuliny IgA – normy dla całkowitego stężenia IgA wynoszą:

  • poniżej 0,06 g/l w wieku 1-7 dni,
  • poniżej 0,06-0,07 g/l w wieku 8-60 dni,
  • poniżej 0,06-0,77 g/l w wieku 3-5 miesięcy,
  • 0,065-0,52 g/l w wieku 6-9 miesięcy,
  • 0,07-0,45 g/l w wieku 10-15 miesięcy,
  • 0,13-0,93 g/l w wieku 16-24 miesięcy,
  • 01-1,33 g/l w wieku 2-5 lat,
  • 038-2,35 g/l w wieku 5-10 lat,
  • 0,62,2,3 g/l w wieku 10-14 lat,
  • 0,85-1,94 g/l w wieku 14-18 lat,
  • 0,52-3,44 g/l w wieku powyżej 18 lat.

Immunoglobuliny IgD – ze względu na zróżnicowany rozkład w populacji, trudno jest ustalić dokładne normy dla przeciwciała klasy IgD. Z tego względu norma jest szeroka i obejmuje przedział 1,3-152,7 mg/l.

Immunoglobuliny IgE – całkowite stężenie IgE we krwi zależy nie tylko od wieku, ale i od płci pacjenta – u mężczyzn stężenie jest wyższe. Normy dla całkowitego IgE wynoszą:

  • 5-10 j./ml dla noworodków,
  • 30 j./ml dla dzieci poniżej 12 miesięcy,
  • ok. 300 j./ml dla dzieci w przedziale wiekowym 7-10 lat,
  • poniżej 100 j./ml dla osób dorosłych.

Należy wspomnieć, że podwyższone stężenie IgE może wystąpić u nałogowych palaczy tytoniu.

Sprawdź również:

Immunoglobuliny IgG – także w przypadku przeciwciał IgG stężenie całkowite zależy od wieku:

  • 5,83-12,7 g/l w wieku 1-7 dni,
  • 3,36-10,5 g/l w wieku 8-60 dni,
  • 1,93-5,32 g/l w wieku 3-5 miesięcy,
  • 1,97-6,71 g/l w wieku 6-9 miesięcy,
  • 2,19-7,56 g/l w wieku 10-15 miesięcy,
  • 3,62-12,2 g/l w wieku 16-24 miesięcy,
  • 4,38-12,3 g/l w wieku 2-5 lat,
  • 8,53-14,4 g/l w wieku 5-10 lat,
  • 7,08-14,4 g/l w wieku 10-14 lat,
  • 7,06-14,4 g/l w wieku 14-18 lat,
  • 6,62-15,8 g/l w wieku powyżej 18 lat.

Immunoglobuliny IgM – prawidłowe całkowite stężenie IgM jest uzależnione od wieku:

  • 0,04-0,21 g/l w wieku 1-7 dni,
  • 0,045-0,21 g/l w wieku 8-30 dni,
  • 0,21-0,51 g/l w wieku 3-5 miesięcy,
  • 0,21-0,89 g/l w wieku 6-9 miesięcy,
  • 0,21-1,04 g/l w wieku 10-15 miesięcy,
  • 0,39-1,54 g/l w wieku 16-24 miesięcy,
  • 0,3-1,12 g/l w wieku 2-5 lat,
  • 0,36-198 g/l w wieku 5-10 lat,
  • 0,5-2,13 g/l w wieku 10-14 lat,
  • 0,44-1,13 g/l w wieku 14-18 lat,
  • 0,53-3,44 g/l w wieku powyżej 18 lat.

Dowiedz się więcej

Immunoglobulina – interpretacja wyników badania

Immunoglobulina może wykazywać podwyższony lub obniżony poziom. W pierwszym przypadku mówi się o hiperglobulinemii, natomiast w drugim – o hipoglobulinemii. Zbyt wysokie lub zbyt niskie stężenie może dotyczyć tylko niektórych frakcji lub wszystkich immunoglobulin.

W diagnostyce klinicznej duże znaczenie ma także oznaczenie występowania swoistych przeciwciał, wytworzonych w odpowiedzi immunologicznej na konkretny drobnoustrój lub przeciwko tkankom własnym organizmu.

W przypadku, gdy dochodzi do nadmiernej produkcji kilku frakcji immunoglobulin przez różne komórki plazmocytów, należy mówić o hiperglobulinemii poliklonalnej. Ten stan może wskazywać na schorzenia takie jak:

  • stany zapalne o przebiegu ostrym i przewlekłym,
  • schorzenia wywołane przez bakterie, wirusy, grzyby i przez pasożyty,
  • schorzenia autoimmunologiczne,
  • AIDS,
  • sarkoidoza,
  • marskość wątroby.

W sytuacji, w której stwierdza się nadmierną produkcję przeciwciał przez pojedynczy klon limfocytu B, mówi się o hiperglobulinemii monoklonalnej. Przyczyną takiego stanu może być:

  • szpiczak mnogi,
  • chłoniak,
  • makroglobulinemia Waldenströma,
  • MGUS, czyli gammapatia o nieznanej etiologii.

Zbyt niski poziom immunoglobulin, czyli hipogammaglobulinemia, może z kolei wskazywać na:

  • zakażenie wirusem HIV,
  • zakażenie wirusem EBV,
  • zespół nerczycowy,
  • nowotwory (taki objaw dają m.in. chłoniaki i białaczka),
  • wrodzone, uwarunkowane genetycznie niedobory odporności (m.in. SCID, czyli ciężki złożony niedobór odporności).

Zbyt niskie stężenie przeciwciał może też być wynikiem przyjmowania niektórych leków (m.in. cytostatycznych i przeciwmalarycznych), oparzeń na znacznej powierzchni ciała, niedoboru mikro- i makroelementów (będącego rezultatem niedożywienia) i biegunki o ciężkim przebiegu.

Czy szczepić dziecko? 10 popularnych mitów na temat szczepień

ZOBACZ: Probiotyki właściwości lecznicze i wpływ na odporność.

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

C
Czesław

Tu znajdziecie odpowiedzi na różne pytania https://cov-2.pl/faq/

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3