RF (czynnik reumatoidalny): badanie, normy, wskazania i interpretacja wyników. Diagnostyka czynnika reumatoidalnego – odczyn Waalera-Rosego

Aneta Redzik
Lekarz może zlecić wykonanie badania czynnika RF na podstawie występujących objawów i zdiagnozowanych wcześniej schorzeń.
Lekarz może zlecić wykonanie badania czynnika RF na podstawie występujących objawów i zdiagnozowanych wcześniej schorzeń. 123rf.com
Czynnik reumatoidalny (RF) wykorzystywany jest w diagnostyce reumatoidalnego zapalenia stawów, układowych chorób tkanki łącznej, zakażeń bakteryjnych i wirusowych. RF można wykryć w surowicy krwi, płynie stawowym oraz płynie z jamy opłucnej i osierdziowej. Na czym polega badanie poziomu RF? Jakimi metodami oznaczany jest czynnik reumatoidalny? O czym świadczy jego obecność w organizmie? Wyjaśniamy.

Czym jest RF (czynnik reumatoidalny)?

RF (ang. rheumatoid factor) to czynnik reumatoidalny, który stanowią przeciwciała skierowane przeciwko białkom organizmu. Wiąże się z obecnymi w organizmie człowieka przeciwciałami IgG (immoglobulin klasy G) prowadząc do aktywacji układu dopełniacza i wytworzenia kompleksów immunologicznych, które w wyniku aktywnego procesu zapalnego prowadzą do zmian degeneracyjnych. Najczęściej występuje w klasie IgM (immoglobulin klasy M, czyli globulin produkowanych przez plazmocyty).

Czynnik reumatoidalny można wykryć w:

  • surowicy krwi,
  • płynie stawowym,
  • płynie pobranym z jamy opłucnej,
  • płynie pobranym z jamy osierdziowej.

RF jest obecny u pacjentów z układowymi chorobami tkanki łącznej, zakażeniami wirusowymi i bakteryjnymi oraz chorobami nowotworowymi.

Może występować również u osób zdrowych, u których nie pojawiają się objawy związane z jego obecnością – częstość występowania czynnika reumatoidalnego rośnie wraz z wiekiem pacjenta (do 60. roku życia – występuje średnio u 2-4% osób, w 60-70. roku życia – występuje średnio u 5% osób, po 70. roku życia – występuje średnio u 10-25% osób).

Badanie poziomu czynnika reumatoidalnego należy do kategorii markerów odczynów zapalnych i badań reumatologicznych.

Skierowanie na badanie wydawane jest przez lekarza prowadzącego lub reumatologa. Koszt badania prywatnego wynosi średnio 10-60 zł i zależy od zleconej metody badania oraz cennika danej placówki.

Czynnik reumatoidalny – diagnostyka

Diagnostyka czynnika reumatoidalnego w płynach ustrojowych w zależności od jego klasy przeprowadzana jest różnymi metodami:

  • odczyn Waalera-Rosego (klasa IgM),
  • odczyn lateksowy (klasa IgM),
  • nefelometria laserowa (klasa IgM),
  • ELISA (klasa IgM, IgG, IgE, IgA).

Odczyn Waalera-Rosego (OWR) to odczyn serologiczny, który opiera się na mechanizmie hemaglutynacji biernej (pośredniej), czyli zlepiania się krwinek czerwonych. Hemaglutynacja pośrednia umożliwia oznaczenie przeciwciał odpornościowych skierowanych przeciwko antygenom nieupostaciowionym. Badanie polega na inkubacji płynu ustrojowego i erytrocytów w temperaturze 37 ℃.

OWR służy do potwierdzenia bądź wykluczenia obecności czynnika reumatoidalnego. Badanie ma charakter jakościowy, a wynik podawany jest jako dodatni – obecność czynnika reumatoidalnego lub ujemny – nieobecność czynnika reumatoidalnego. Badanie przeprowadzane jest w celu potwierdzenia diagnozy choroby autoimmunologicznej, najczęściej o charakterze reumatycznym. Materiałem do badania jest surowica krwi pacjenta (2-3 ml) pobierana z żyły łokciowej, grzbietu dłoni lub stopy, rzadziej płyn stawowy lub płyn z jamy osierdzia i jamy płucnej.

Koszt badania odczynu Waalera-Rosego wynosi średnio 10-20 zł.

Odczyn lateksowy, czyli aglutynacja lateksowa (LA) to jedna z metod oznaczania antygenów w płynach ustrojowych – przeciwciał typu IgM ludzkich immunoglobulin IgG.

Cząsteczki lateksu stanowią nośnik dla przeciwciał IgG otrzymanych na drodze frakcjonowania (separacji) osocza. Badanie odczynem lateksowym polega na pobraniu płynu ustrojowego pacjenta i inkubowaniu go z cząsteczkami lateksu pokrytego właściwymi przeciwciałami. Obecność czynnika reumatoidalnego powoduje nastąpienie aglutynacji – zlepienia się cząsteczek lateksu.

Koszt badania odczynu lateksowego wynosi średnio 10-20 zł.

Nefelometria laserowa to metoda badania wykorzystująca efekt Tyndalla (zjawisko rozpraszania światła przez koloid powodujące wytworzenie się stożka świetlnego), która stosowana jest w celu określenia stężenia roztworu koloidalnego.
Badanie polega na pomiarze intensywności światła rozproszonego, które umożliwia oznaczenie stężenia substancji rozpraszającej światło.

Koszt badania metodą nefelometrii laserowej wynosi średnio 20 zł.

Czytaj także

Metoda ELISA (ang. enzyme-linked immunosorbent assai, test immunoenzymatyczny/test immunoenzymosorpcyjny) to badanie umożliwiające ilościowe oznaczenie przeciwciał we krwi pacjenta – wykrycie białek z wykorzystaniem przeciwciał poliklonalnych bądź monoklonalnych skoniugowanych z właściwym enzymem – polegające na unieruchomieniu antygenu na powierzchni stałej.

Rodzaje testów ELISA:

  • test bezpośredni – direct ELISA (podłoże spłaszczane jest antygenem, a enzym inkubowany z roztworem przeciwciała, ilość białka mierzona jest po dodaniu specjalnego substratu na podstawie intensywności zabarwienia);
  • test pośredni – indirect ELISA (pierwszorzędne przeciwciało łączy się z białkiem);
  • test podwójnego wiązania, test kanapkowy – sandwich ELISA (umożliwia wykrycie immunoglobulin i ilościowe oznaczenie przeciwciał, antygen łączy się z przeciwciałami na zasadzie powinowactwa);
  • test kompetycyjny, test rywalizacyjny – competitive ELISA (przeciwciała zostają wymieszane konkurując o miejsce na antygenie, dochodzi do reakcji pomiędzy przeciwciałami a surowicą krwi).

Podstawowe normy dla testu metodą ELISA wynoszą:

  • poniżej 9 BBU/ml – wynik ujemny,
  • 9,1-10,9 BBU/ml – wynik wątpliwie dodatni,
  • 11-20 BBU/ml – wynik nisko dodatni,
  • 21-30 BBU/ml – wynik wysoko dodatni,
  • powyżej 30 BBU/ml – wynik bardzo wysoko dodatni.

Wartości prawidłowe uzależnione są od producenta danego testu.

Koszt badania metodą ELISA wynosi średnio 40-60 zł.

Czynnik reumatoidalny – wskazania do badania

Badanie stężenia czynnika reumatoidalnego przeprowadzane jest głównie w diagnostyce RZS – reumatoidalnego zapalenia stawów oraz chorób o podłożu autoimmunizacyjnym.

Wskazaniem do badania jest:

  • przewlekła sztywność stawów,
  • obrzęki skóry,
  • podskórne guzki,
  • ból mięśni i stawów,
  • suchość skóry,
  • suchość gałek ocznych.

Lekarz może zlecić wykonanie badania na podstawie występujących objawów i zdiagnozowanych wcześniej schorzeń.

Znajomość poziomu RF nie potwierdza jednoznacznie obecności schorzenia, ale po zdiagnozowaniu pozwala lekarzowi na oszacowanie aktywności choroby i jest czynnikiem rokowniczym.

Nie stwierdzono żadnych przeciwwskazań do wykonania badania.

Jak się przygotować do badania poziomu RF i jak ono przebiega?

Badanie poziomu stężenia czynnika reumatoidalnego należy wykonywać rano i na czczo – ostatni posiłek powinien zostać spożyty najpóźniej o godzinie 18-tej poprzedniego dnia.

Badanie poziomu RF polega na pobraniu 2-3 ml krwi z żyły łokciowej, grzbietu dłoni lub stopy pacjenta. Przed pobraniem krwi konieczne jest założenie stazy (opaski uciskowej), a niekiedy kilkukrotne zaciśnięcie i rozluźnienie pięści – ucisk na żyły ułatwia wykonanie badania. Miejsce wkłucia zostaje zdezynfekowane, a krew pobierana jest do sterylnej probówki systemu próżniowego.

U dzieci badanie przeprowadzane jest za pomocą specjalnego noża lekarskiego, którym w celu pobrania próbki wykonywane jest nacięcie na skórze.

Jedynym powikłaniem, jakie może wystąpić na skutek badania jest siniak w miejscu wkłucia.

Normy stężenia czynnika reumatoidalnego

Normy RF w zależności od rodzaju testu diagnostycznego:

  • odczyn Waalera-Rosego (odczyn serologiczny związany z mechanizmem hemaglutynacji biernej) – poniżej 1:80,
  • odczyn lateksowy (aglutynacja lateksowa – LA, pozwala na wykrycie antygenów w płynie ustrojowym) – poniżej 1:40,
  • nefelometria laserowa (analiza instrumentalna umożliwiająca ustalenie stężenia roztworu koloidalnego) – poniżej 40 IU/ml,
  • ELISA (test immunoenzymatyczny/test immunoenzymosorpcyjny) – w zależności od norm podanych przez producenta, jednak przyjmuje się, że podstawowa norma wynosi poniżej 9 BBU/ml.

Instrukcja obsługi zdrowego kręgosłupa – jak siedzieć, wstaw...

Interpretacja wyników badania poziomu RF

Poziom czynnika reumatoidalnego stanowi jeden z elementów diagnostyki w kierunku chorób autoimmunizacyjnych – zazwyczaj jest łączony z morfologią krwi w kierunku stwierdzenia ilości krwinek czerwonych, oznaczeniami markerów stanów zapalnych organizmu, badaniem poziomu przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) czy poziomu przeciwciał anty-CCP.

Im wyższe stężenie czynnika reumatoidalnego (RF), tym cięższy jest przebieg choroby.


Wynik dodatni
może świadczyć m.in. o:

  • reumatoidalnym zapaleniu stawów,
  • jednej z układowych chorób tkanki łącznej,
  • zakażeniach wirusowych i bakteryjnych,
  • chorobach nowotworowych.


Ujemny wynik
badania występuje:

  • w okresie remisji choroby,
  • w przypadku nieaktywnej postaci choroby.

Negatywny wynik umożliwia rozpoznanie tzw. seronegatywnych chorób stawów.


Błędny wynik
badania może być spowodowany:

  • nieprawidłowym przeprowadzeniem oznaczenia RF,
  • przyjmowaniem niektórych leków,
  • licznymi szczepieniami,
  • lipemią.

Fałszywy wynik może pojawić się podczas mierzenia poziomu innych białek. W związku ze sporym prawdopodobieństwem wystąpienia zafałszowanego wyniku pacjentom zaleca się powtórzenie badania.

Przyczyną wysokiego stężenia czynnika reumatoidalnego może być:

  • reumatoidalne zapalenie stawów (seropozytywna postać RZS);
  • mieszana choroba tkanki łącznej (mieszana kolagenoza, MCTD, zespół Sharpa – 50-60% pacjentów);
  • zespół Sjögrena (pierwotna lub wtórna autoimmunologiczna egzokrynopatia – 75-95% pacjentów);
  • krioglobulinemia (monoklonalne IgM – obecność krioglobulin we krwi świadcząca m.in. o uszkodzeniach naczyniowych, stanach zapalnych czy chorobach autoimmunologicznych);
  • przewlekłe zapalenie wątroby;
  • autoimmunologiczne zapalenie trzustki;
  • przewlekłe zapalenie płuc;
  • zapalenie wielomięśniowe (5-10% pacjentów);
  • zapalenie skórno-mięśniowe (5-10% pacjentów);
  • zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (obejmuje stawy międzykręgowe, więzadła międzykręgowe oraz stawy krzyżowo-biodrowe);
  • toczeń rumieniowaty układowy (zaburzenia regulacji immunologicznej prowadzące do uszkodzenia tkanek i narządów o zmiennym nasileniu – 15-35% pacjentów);
  • twardzina układowa (uszkodzenia naczyń, zaburzenia immunologiczne – 20-30% pacjentów);
  • zakażenie wirusowe (np. grypa, różyczka, HIV, EBV, CMV, mononukleoza zakaźna);
  • zakażenie bakteryjne (np. gruźlica, kiła, trąd);
  • infekcja pasożytnicza (np. malaria, filarioza, plazmodium, trypanosoma);
  • ostre, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych;
  • sarkoidoza (choroba Besniera-Boecka-Schaumanna);
  • choroba nowotworowa (np. rak jelita grubego, białaczka).

Czytaj także

Czym jest reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna stawów i narządów.

Czynniki wpływające na występowanie reumatoidalnego zapalenia stawów to głównie:

  • czynniki genetyczne (predysponują do występowania choroby u osób blisko spokrewnionych),
  • defekty układu odpornościowego (tkanki własne organizmu są zwalczane przez przeciwciała),
  • zakażenia (niektóre bakterie i wirusy są przyczyną stanów zapalnych),
  • płeć (RZS częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn),
  • stres,
  • palenie papierosów (ryzyko zachorowania wzrasta, a przebieg choroby jest cięższy).


Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów

Objawy ogólne:

  • osłabienie,
  • bóle mięśni,
  • stan podgorączkowy,
  • utrata apetytu,
  • utrata wagi,
  • objawy stawowe:
  • ból i sztywność stawów,
  • ograniczenie ruchomości stawów,
  • obrzęk stawów,
  • deformacje stawów.

Objawy pozastawowe:

  • guzki reumatoidalne (bezbolesne guzki podskórne);
  • miażdżyca (przewlekła choroba zapalna tętnic);
  • zapalenie naczyń krwionośnych;
  • choroby serca (np. choroba niedokrwienna, zawał, kardiomiopatia, zapalenie osierdzia);
  • osteoporoza (choroba szkieletu);
  • choroby płuc (np. zapalenie opłucnej, śródmiąższowe zapalenie płuc);
  • choroby układu nerwowego (np. zespół kanału nadgarstka);
  • choroby nerek (np. niewydolność nerek);
  • choroby oczu (np. zespół suchości, problemy z widzeniem);
  • zaburzenia hematologiczne (np. anemia, powiększenie węzłów chłonnych).

Osoba, u której występuje ból i obrzęk stawów, powinna zgłosić się do lekarza w celu zdiagnozowania ich przyczyny. W przypadku osób, u których podejrzewa się obecność reumatoidalnego zapalenia stawów, konieczna jest wizyta u reumatologa i stała kontrola choroby, ponieważ RZS może prowadzić do wystąpienia niebezpiecznych dla zdrowia i życia chorego powikłań.

Diagnostyka RZS:

  • rezonans magnetyczny,
  • ultrasonografia,
  • zdjęcia radiologiczne (RTG),
  • badanie RF,
  • badanie anty-CCP,
  • podwyższone wskaźniki zapalne,
  • inne badania krwi, moczu, płynu stawowego.

Leczenie RZS:

  • farmakologiczne (glikokortykosteroidy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki modyfikujące przebieg choroby – LMPCh niebiologiczne, np. metotreksat i biologiczne, np. adalimumab);
  • rehabilitacja (fizykoterapia, np. krioterapia, masaże);
  • chirurgiczne (np. punkcja stawu, artrodeza).

O tym, dlaczego dokuczają nam stawy kolanowe i jak w ich leczeniu pomagają komórki macierzyste

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

R
Rafal

U mnie było, najpierw ból w stawach, później doszło strzelanie, kilku roumatologów, wynik roumatoidalny OK, tabletki i zastrzyki przeciwzapalne, podejrzenie łuszczycowego zapalenia stawów wkroczył Metotab, Depomedrol i zastrzyki, coraz większe dawki leków reakcji zero, załamany szukałem pomocy w medycynie naturalnej leki diety (od diety optymalnej która w sumie mi jeszcze bardziej zaszkodziła), po przeczytaniu wielu artykułów to co mi pomogło (nie mówię że każdemu pomoże, jeżeli stawy są już zniszczone ze zmianami i zwyrodnieniami tego już nic nie cofnie) ale chorobę można opanować,a na każdego działa co innego) na mnie akurat zadziałało stosowanie olejków CBD a dokładnie olej CBD 5 % decarbox , koci pazur i maść konopna Themrolka extra kupiłem w sklepie konopnym w Poznaniu Konopna Farmacja podejrzewam że można zamówić z ich strony www.konopiafarmacja.pl także na chwilę obecną ten zestaw spisuje się rewelacyjnie. wcześniej byłem tylko na tabletkach przeciwbólowych a teraz wystarczy mi tylko jedna dziennie

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3