Napoje energetyczne – wpływ na organizm, wskazania i przeciwwskazania. Czy napoje energetyczne są zdrowe?

Martyna Jaros, Robert Sonek
Częste korzystanie z napojów energetycznych nie wpływa pozytywnie na stan zdrowia.
Częste korzystanie z napojów energetycznych nie wpływa pozytywnie na stan zdrowia. pixabay
Napoje energetyczne to grupa produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego, których celem jest zwiększenie efektywności oraz możliwości umysłowych. Z substancji o działaniu pobudzającym w największych dawkach występują w napojach energetycznych kofeina i tauryna. Poza nimi skład takiego produktu jest bogaty w witaminy z grupy B i glukozę. Rozważne i mądre korzystanie z napojów energetycznych przez osoby dorosłe (dzieci i młodzież nie powinna po nie sięgać!) może dać wiele korzyści psychofizycznych.

Napoje energetyczne różnych firm wbrew pozorom niewiele różnią się od siebie pod względem składu i działania na organizm. Odmienność dotyczy natomiast smaku, pojemności opakowania oraz ceny. W większości jednak produkty te są bardzo podobne do siebie, a największa różnica między poszczególnymi markami wynika przede wszystkim z zastosowanych substancji dodatkowych i renomy marki.

Czym są napoje energetyczne i jakie mają działanie?

Napoje energetyczne to produkty bezalkoholowe, najczęściej gazowane, o słodkim smaku i wyraźnym aromacie zamknięte przeważnie z niedużych puszkach lub butelkach. Przeznaczone są dla osób pracujących umysłowo lub fizycznie: osób pełniących nocne dyżury, kierowców ciężarówek lub taksówkarzy, studentów w czasie sesji egzaminacyjnej. Napoje energetyczne stosowane zgodnie ze swoim przeznaczeniem przynoszą wiele korzyści. Ich największą zaletą jest pobudzający wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, dzięki czemu:

  • skracają czas reakcji,
  • usprawniają funkcje poznawcze,
  • zwiększają koncentrację,
  • zmniejszają zmęczenie,
  • mobilizują organizm do dłuższego wysiłku psychicznego i fizycznego.

Napoje energetyczne należą do żywności funkcjonalnej. Zgodnie z definicją FUFOSE żywność tego typu ma mieć działanie odżywcze oraz wykazywać dodatkowo minimum jeden inny korzystny wpływ na działanie organizmu np. poprawiać stan zdrowia, obniżać ryzyko chorób.

Co zawiera napój energetyczny?

W napoju energetycznym zawarte są substancje o działaniu pobudzającym i stymulującym układ nerwowy do wzmożonej pracy umysłowej lub fizycznej. Do związków o takim działaniu należy przede wszystkim kofeina i tauryna. Dodatkowo skład napoju energetycznego jest wzbogacony o guaranę, witaminy z grupy B, które korzystnie oddziałują na układ nerwowy, cukier, który dodaje energii, a także składniki mineralne zmniejszające podatność na stres. W składzie mogą znaleźć się także l-karnityna i inozytol.

Kofeina to najważniejszy składniki napojów energetycznych, a zawarta jest w ilości 32-48 mg na 100 ml napoju. Standardowa puszka o pojemności 250 ml zapewnia jej ok. 80-120 mg. Kofeina naturalnie występuje w roślinach takich jak herbata, kawa, kakao, yerba mate czy guarana. Jest też otrzymywana syntetycznie i to właśnie w tej formie najczęściej znajduje się w napojach energetycznych. Kofeina pobudza układ nerwowy i przyspiesza procesy metaboliczne w organizmie. Łagodzi ból, niweluje senność i zwiększa zdolności umysłowe. Z tego względu zaliczamy ją do substancji psychoaktywnych z grupy stymulantów.

Czytaj także

Niektóre napoje energetyczne zawierają dodatkowo również guaranę bogatą w kofeinę (1 g guarany zawiera ok. 40 mg kofeiny). Guarana stanowi również źródło teobrominy i teofiliny, czyli dwóch innych substancji o działaniu podobnym do kofeiny. Działanie guarany na organizm jest długotrwałe. Przyspiesza zapamiętywanie, redukuje zmęczenie, poprawia czujność i koncentrację.

Kolejnym ważnym składnikiem jest tauryna, zawarta w dawkach ok. 200-400 mg na 100 ml napoju. To aminokwas, który bierze udział w wielu procesach metabolicznych, czego efektem jest wpływ na wydolność organizmu. Tauryna zwiększa wydolność mięśni i usprawnia proces trawienia tłuszczów w układzie pokarmowym. Oddziałuje także na układ nerwowy, wpływając pozytywnie na funkcje poznawcze i intelektualne mózgu. Występuje naturalnie w wielu produktach spożywczych, głównie w mięsie oraz kiełkach. Podobnie jak kofeina, najczęściej dodaje się ją do produktów takich jak napoje energetyczne w postaci syntetycznej.

Skład napojów energetycznych jest wzbogacany o witaminy z grupy B, przede wszystkim: B2, B3, B6, i B12, które wpływają na funkcje poznawcze i metabolizm energii w organizmie. Ich zawartości w porcji napoju są bardzo wysokie. Również dużo napoje energetyczne zawierają cukru lub syropów glukozowo-fruktozowych Stąd wynika ich wysoka kaloryczność ok. 40-50 kcal na 100 ml. Cukier ma przede wszystkim poprawiać smak, zwiększać działanie kofeiny, oraz dodaje energii. Dla konsumentów ograniczających w diecie udział cukru lub dbających o linię dostępne są bezkaloryczne napoje energetyczne słodzone syntetycznymi substancjami słodzącymi takie jak aspartam, acesulfam K, czy sukraloza.

Czytaj także

Do napojów energetycznych dodaje się także różne substancje dodatkowe jak:

  • barwniki np. antocyjany, karmel,
  • kwasy np. jabłkowy, cytrynowy,
  • przeciwutleniacze: np. kwas askorbinowy,
  • regulator kwasowości np. cytrynian sodu, mleczan wapnia,
  • konserwanty np. kwas sorbowy, kwas benzoesowy, sorbinian potasu, fosforan potasu,
  • aromaty.

Czy napoje energetyczne są zdrowe?

Częste sięganie po napoje energetyczne wpływa niekorzystnie na szkliwo i stan zębów, predysponując do rozwoju próchnicy. Takie działanie to zasługa nie tylko wysokie zawartości cukru, ale i kwasów, które niszczą strukturę mineralną zębów. Ponadto dieta zasobna w cukry proste sprzyja otyłości, insulinooporności i cukrzycy. Szybki zastrzyk energii, a następnie gwałtowny spadek poziomu cukru we krwi może spowodować nagłą senność, osłabienie, znużenie i apatię.

Senność, zmęczenie i tycie bez powodu? Poznaj objawy insulin...

Za szkodliwością napojów energetycznych stoją też wysokie dawki kofeiny, spożywane jednorazowo. Do skutków jej przedawkowania należą nadpobudliwość, zawroty i bóle głowy, bezsenności, problemy z przewodem pokarmowym. Według Światowej Organizacji Zdrowia nadmierne spożycie kofeiny może powodować zaburzenia umysłowe i zmiany w zachowaniu.

Wadą spożywania napojów energetycznych jest też pogorszenie jakości snu i skrócenia czasu jego trwania, co odczują z pewnością osoby z bezsennością. Niewysypianie się prowadzi to uczucia przemęczenia w ciągu dnia i osłabia organizm, który podczas nocnego spoczynku powinien się zregenerować. Bezsenność zwiększa ryzyko otyłości i wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne.

Z uwagi na długi, chemiczny skład napojów energetycznych ich udział w zdrowiej diecie nie jest mile widziany. Spożywanie tego typu substancji może powodować mdłości, bóle brzucha, wymioty i bóle głowy.

Kto nie powinien pić napojów energetycznych?

Oczywiście idealnie by było, gdyby nikt nie pił energy-drinków. Nie da się jednak ukryć, że mogą one pomóc w wyjątkowych sytuacjach: studentom podczas nauki, kierowcom zmuszonym do pokonywania długich tras czy osobom o nienormowanym czasie pracy. Kluczem jest tu umiar i sporadyczne stosowanie. Niektóre grupy osób nie powinny jednak w ogóle pić napojów energetycznych. Zaliczamy do nich:

  • Osoby z chorobami układu sercowo-naczyniowego m.in. nadciśnieniem, miażdżycą, niewydolnością serca, a także osoby po zawale lub udarze mózgu.
  • Osoby z wrzodami, refluksem żołądkowym, gdyż gaz zawarty w napoju dodatkowo podrażnia błonę śluzową przewodu pokarmowego i nasila odbijanie.
  • Dzieci i młodzież. W badaniach naukowych zaobserwowano, że napoje energetyczne zwiększają agresję i nadpobudliwość u dzieci.
  • Kobiety w ciąży.

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

g
gość

Oczywiście, że nie są, nawet te bez cukru. Wolę wypić na pobudzenie cisowiankę z lodem lub małą czarną na podwójnym espresso. Dużo zdrowsza opcja :)

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3