Czy sromotnik bezwstydny jest jadalny? Ten leczniczy grzyb ma wiele cennych właściwości. Nie jest trujący, ale dorosły osobnik śmierdzi

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Dojrzały osobnik sromotnika bezwstydnego.
Dojrzały osobnik sromotnika bezwstydnego. fot. Laura Fokkema/Getty Images
Sromotnik bezwstydny, nazywany też wstydliwym i smrodliwym, to grzyb o fallicznym kształcie, który w dorosłej postaci jest pokryty śmierdzącym śluzem. Niedojrzały stanowi jednak przysmak o nazwie czarcie jajo i bywa spożywany nawet na surowo. Choć nie jest trujący, nie zalicza się do grzybów jadalnych, tylko do leczniczych. Wyjaśniamy, jak wygląda sromotnik bezwstydny i gdzie rośnie, a także czym wyróżniają się inne gatunki sromotnika. Nie chodzi przy tym o zabójcze muchomory, z którymi nie może być mylony! Sprawdź, jakie właściwości ma sromotnik bezwstydny i wytwarzane z niego przetwory, takie jak nalewka.

Spis treści

Jak wygląda sromotnik bezwstydny i gdzie rośnie?

Sromotnik bezwstydny, inaczej wstydliwy lub smrodliwy (Phallus impudicus), to grzyb niejadalny, który owocuje od lipca do listopada. Początkowo owocnik ma białawy kolor oraz kształt i wielkość kurzego jaja, przez co bywa nazywany m.in. jajami wiedźmy. Przypomina tym niedojrzałą purchawicę olbrzymią, zwaną też czasznicą (tak zwana purchawka to przy tym grzyb częściowo jadalny, co dotyczy owocników odpowiednio młodych).

Gdy wewnątrz młodego sromotnika dojrzeją zarodniki, „czarcie jajo” pęka i wyrasta z nich podłużny owocnik właściwy (receptakl), który osiąga wielkość 10-20 cm, a nawet więcej.

Dorosły osobnik sromotnika bezwstydnego składa się z białego, pustego w środku trzonu o porowatej powierzchni oraz kapelusza w kształcie dzwonu lub naparstka, który ma żebrowaną powierzchnię w oliwkowozielonym kolorze. Stanowi ją masa zarodnikowa, która z czasem skapuje, przyciągając zapachem padliny i gazu głównie muchy.

W Polsce sromotnik smrodliwy występuje pospolicie zarówno w lasach iglastych, jak i liściastych. Rośnie głównie w klimacie umiarkowanym w tempie rekordowym wśród grzybów.

Zobacz: Gdzie w Polsce rosną grzyby?

Sromotniki to także grzyby lecznicze

Sromotnik bezwstydny ma też wiele nazw tradycyjnych, które różnią się w zależności od regionu – to m.in. słupiak cuchnący, śmierdziak, sromnik, panna-bedłka czy bedłka pańska, świeczka, węże jajo, czarcie jajo czy jajczak – również dlatego, że tak jak jaja kurze zawiera charakterystycznie pachnące siarczki.

Sromotnik ma też inne gatunki, jak np. sromotnik fiołkowy (Phallus hadriani) o zgodnym z nazwą odcieniu i słabszym zapachu. Ten niejadalny grzyb spotkać można nad Bałtykiem, zwłaszcza na wydmach, choć jest bardzo rzadki. Wydziela zapach odchodów, a nie śmierdzi tylko jako „jajo”.

Natomiast Phallus indusiatus to podobny grzyb rosnący w klimacie tropikalnym, który tworzy wokół siebie charakterystyczną białą siatkę. Jest w pełni jadalny, a nawet ceniony jako smaczny grzyb kulinarny afrodyzjak. W Chinach nosi nazwę zhu sun lub zhu sheng i rośnie w zagajnikach bambusowych.

Do sromotników należy ponadto okratek australijski, który jest nazywany „palcami diabła”.

Zobacz zdjęcia opisanych sromotników:

Sromotnik, czyli sromotnik smrodliwy, a muchomor sromotnikowy

Sromotnik smrodliwy często jest potocznie nazywany sromotnikiem. Niestety, nazwa ta jest myląca, bo może dotyczyć dwóch różnych grzybów:

  • niejadalnego i opisywanego tutaj sromotnika smrodliwego, czyli sromotnika bezwstydnego,
  • śmiertelnie trującego muchomora sromotnikowego, czyli muchomora zielonawego (Amanita phalloides).

W artykule piszemy wyłącznie o właściwościach i zastosowaniu sromotnika smrodliwego (oraz blisko z nim spokrewnionych gatunków z rodziny sromotnikowatych). Podanych informacji nie można odnosić do muchomora sromotnikowego, który jest niezwykle niebezpiecznym grzybem – aż 90 procent zatruć nim kończy się śmiercią.

Czy sromotnik bezwstydny jest trujący?

Sromotnik bezwstydny nie jest trujący, ale uważa się go za grzyb niejadalny ze względu na cuchnący zapach. Często nie dotyczy to jednak młodych, niedojrzałych owocników, które są spożywane przez smakoszy nawet na surowo. Ich zapach ma przypominać ponoć rzodkiewki. Do przygotowania np. na patelni nadaje się jednak tylko część jaja po usunięciu skóry i galaretowatej zarodni i jej skórki.

W niektórych krajach, takich jak Francja czy Niemcy, jedzone są też dojrzałe owocniki sromotnika wstydliwego po usunięciu lepkiego śluzu. Bywają nawet stosowane jako przyprawa.

Należy jednak pamiętać, że zawarte w sromotniku związki mają silne działanie, m.in. stosuje się je do wytwarzania leków przeciwzakrzepowych, może więc mieć potencjalne działanie wywołujące krwotok.

Właściwości i zastosowanie sromotnika bezwstydnego. Jak działa nalewka z grzyba?

Właściwości sromotnika bezwstydnego są porównywane do działania azjatyckiego grzyba shiitake, m.in. w zakresie poprawy lipidogramu i ciśnienia krwi.

Uważa się, że sromotnik bezwstydny ma najsilniejsze właściwości lecznicze pośród europejskich grzybów.

Nalewka z młodych owocników była stosowana tradycyjni na bóle brzucha, zapalenie i wrzody żołądka, choroby nerek, dnę moczanową, astmę oskrzelową i gruźlicę do okładów na bóle stawów i reumatyzm oraz przemywania ran, w tym odleżyn, ukąszeń, poparzeń, wysypki zakaźnej.

Zobacz również:

Związki aktywne sromotnika bezwstydnego wykazują ponadto właściwości przeciwwirusowe, antybakteryjne, antyoksydacyjne, przeciwzapalne i immunostymulujące. Działanie to wynika z obecności cennych związków aktywnych, m.in. polisacharydów, glukanów, polifenoli, fosfolipidów i peptydów, a także nienasyconych kwasów tłuszczowych i błonnika w formie chityny.

Grzybowe polisacharydy znane są ponadto z działania osłaniającego wątrobę, a także chroniącego organizm przed działaniem toksyn i szkodliwego promieniowania.

Sromotnik bezwstydny uważany jest ponadto za środek antynowotworowy, przy czym często stosuje się go wraz z innymi grzybami leczniczymi, takimi hak shiitake, reishi czy maitake. Jego właściwości zostały potwierdzone w badaniach, wykazano też jednak możliwy niekorzystny wpływ związków grzyba na męską płodność, a dokładniej – produkcję spermy. Działania uboczne i przeciwwskazania do przyjmowania grzyba muszą jeszcze zostać ustalone.

Dopóki kwestia ta nie zostanie wyjaśniona, bezpieczniej korzystać z nalewek z grzyba jedynie zewnętrznie, a także stosować go w formie maści, w której ma udowodnione działanie wspomagające regenerację uszkodzonej skóry.

Polecamy też:

Uzupełnij domową apteczkę

miejsce #1

Vitammy

VITAMMY ZOOM TERMOMETR BEZDOTYKOWY

289,00 zł63,90 zł-78%
miejsce #3

Contec

Contec CMS50F Pulsoksymetr nadgarstkowy CMS50F (TOW016099)

1 070,81 zł349,95 zł-67%
miejsce #4

Omron

Omron Nami Cat inhalator dla dzieci

339,00 zł139,00 zł-59%
miejsce #5

Intec

Pulsoksymetr Intec A310

221,00 zł96,03 zł-57%
miejsce #6

Microlife

Microlife NEB 400

239,99 zł120,00 zł-50%
miejsce #7

Boiron

Stodal 200ml

26,69 zł14,49 zł-46%
miejsce #8

Nurofen Reckitt Benckiser

Nurofen dla dzieci Forte zawiesina ibuprofen 200 mg/5ml o smaku ...

37,39 zł21,98 zł-41%
miejsce #9

Merck

Vigantol 20 000IU, krople doustne 10ml

21,69 zł12,85 zł-41%
miejsce #10

Salvequick

SALVEQUICK PLASTER WODOODPORNY 100 SZT.

47,24 zł28,87 zł-39%
miejsce #11

Verco

Sutricon silikonowe plastry na blizny 5x30cm 5 szt

133,15 zł88,94 zł-33%
miejsce #13

Pani Teresa

PANI TERESA® PT 0307 Opaska elastyczna stawu kolanowego, ...

25,37 zł17,89 zł-29%
miejsce #16

Berrcom

Berrcom JXB-182

52,00 zł39,90 zł-23%
miejsce #17

Pani Teresa

PANI TERESA® PT 0307 Opaska elastyczna stawu kolanowego, ...

26,09 zł20,80 zł-20%
miejsce #21

Pani Teresa

Opaska Elastyczna Pani Teresa Staw łokciowy M

21,59 zł18,13 zł-16%
miejsce #23

EWOPHARMA

Exaller Spray 150ml

89,99 zł89,19 zł
Materiały promocyjne partnera

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Ostrzał Kijowa. W trakcie operacji na sercu dziecka zabrakło prądu

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie