Te groźne substancje jemy codziennie. Choć są normy, związki te kumulują się w organizmie. O pestycydach w diecie wiemy o wiele za mało

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Wideo
od 16 lat
Przeciętne warzywo lub owoc w handlu zawiera pozostałości kilkunastu do dwudziestu kilku różnych pestycydów. Bezpieczny poziom w poszczególnych produktach nie sprawia jednak, że nie gromadzą się w organizmie, szkodząc zdrowiu. Niektóre mogą nawet powodować raka. W jakich produktach w Polsce jest najwięcej pestycydów? Dlaczego warto ich unikać i jak to robić? Wyjaśniamy.

Spis treści

Czy pestycydy są groźne dla zdrowia?

Pestycydy są groźne dla zdrowia człowieka, a część z tych związków już lata temu zaklasyfikowano jako substancje potencjalnie rakotwórcze. Intensywne stosowanie pestycydów w rolnictwie przemysłowym jest też szkodliwe dla środowiska, powoduje wymieranie zwierząt i niszczenie ekosystemów, a to zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu.

Pryskanie sałaty środkami ochrony roślin
Prawidłowe stosowanie pestycydów to ich zawartość w produktach, która mieści się w normach. Łączne spożycie tych pozostałości może być jednak za duże. aluxum/Getty Images

Tymczasem organizacje skupiające producentów i importerów środków ochrony roślin, podają na inne informacje. „Poprawnie stosowane środki ochrony roślin nie stanowią zagrożenia dla zdrowia człowieka ani zwierząt” – czytamy na stronie Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin (PSOR). Problem w tym, że pestycydy i podobne środki często nie są stosowane w poprawny sposób. Co więcej, pozostałości tych substancji spożywamy z tak wielu produktów, że sumują się do pokaźnych dawek, które kumulują się w organizmie i mają realny wpływ na zdrowie.

Sprawdź: Trujące związki w herbatach. GIS wycofuje aż trzy produkty

I choć na podstawie danych z 2019 r. eksperci z NIZP PZH – PIB podają, że „można ogólnie ocenić, że pozostałości pestycydów w owocach i warzywach dostępnych na krajowym rynku nie stwarzają zagrożenia dla zdrowia”, to jednak tylko dwie z wielu różnych grup produktów w naszej diecie. Mamy też głównie stare dane, więc obecna sytuacja nie jest znana, możemy jednak spodziewać się jej pogorszenia zgodnie z trendami światowymi.

Czytaj też: Pestycydy w truskawkach. Te z bazaru wcale nie są zdrowsze od truskawek z Lidla czy Biedronki? Zobacz wyniki testu

Jak możemy przeczytać na stronie PSOR, „najbardziej monitorowana i uregulowana prawnie gałąź przemysłu chemicznego” – ale z żywnością w obrocie i naszej diecie już tak nie jest. Nie da się śledzić wszystkich produktów i substancji, z jakimi mają kontakt na drodze od pola do stołu.

Jak szkodzą nam pestycydy i czy są rakotwórcze?

Pestycydy to syntetyczne związki chemiczne, które w organizmie zwiększają stres oksydacyjny i stan zapalny leżące u podstaw rozwoju chorób cywilizacyjnych. Działają niekorzystnie m.in. na mikroflorę jelita, która ma dobitny wpływ na zdrowie.

Zwiększone spożycie pestycydów powiązano ze zwiększoną zachorowalnością na nowotwory (m.in. prostaty i płuc), a także choroby autoimmunologiczne: reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenie jelit (w tym chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego), toczeń rumieniowaty układowy (SLE), twardzina układowa czy autoimmunologiczne zapalenie wątroby.

Z powodu neurotoksycznego działania pestycydy sprzyjają także chorobom określanym jako demencja, takim jak alzheimer i parkinson.

Ekspozycja płodu na pestycydy spożywane przez matkę może natomiast powodować wady wrodzone i opóźniać rozwój dziecka, a także powodować zaburzenia behawioralne. Powiązano ją ponadto z rozwojem białaczki u dzieci. Pestycydy mogą być także antygenem pokarmowym, tj. wywoływać reakcje alergiczne i nietolerancji u wrażliwych osób.

Co więcej, w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) uznała 5 popularnych pestycydów i herbicydów zawierających glifosat i stosowanych w przemysłowych uprawach za prawdopodobne lub możliwe czynniki rakotwórcze. Jak podaje ta agenda WHO, glifosat stosowany jest w ponad 750 popularnych herbicydach.

Niestety, plany zmniejszenia zużycia pestycydów do upraw spotykają się niesłabnącym sprzeciwem stosujących je rolników. Jak pisze Strefa Agro w artykule: Pestycydy – co to takiego i dlaczego rolnicy je stosują?:

Ursula von der Leyen ogłosiła we wtorek 6 lutego 2024 r., że KE wycofuje projekt zakładający ograniczenie stosowania pestycydów w rolnictwie w UE.

W jakich produktach są pestycydy?

Pestycydy to związki stosowane w celu ochrony roślin przed niebezpiecznymi organizmami przy ich uprawie i po zbiorze. Substancje te występują w praktycznie wszystkich produktach spożywczych. Ich obecność stwierdza się również w żywności ekologicznej m.in. jako pozostałość z gleb i wód gruntowych. Choć organiczne jedzenie to ustawowo „czysta” produkcja, tu również stosuje się pewne rodzaje dopuszczonych pestycydów, choć nie tak groźnych jak niektóre z tych klasycznych.

W Polsce dopuszczono do stosowania ponad 2,5 tys. różnych pestycydów. Należą do nich rozmaite środki, np. zwalczające organizmy niebezpieczne, takie jak owady, chwasty czy choroby grzybowe (insektycydy, herbicydy czy fungicydy), a także m.in. regulatory wzrostu.

Przeciętne dostępne w sprzedaży warzywo lub owoc zawiera pozostałości kilkunastu do dwudziestu kilku różnych pestycydów. Są przy tym rekordziści, czyli produkty z tej grupy zaliczane do tzw. brudnej dwunastki. W tych produktach wykrywa się pozostałości coraz większej liczby różnych pestycydów, która doszła już do 210. W innych stwierdza się natomiast niższe poziomy tych środków chemicznych – listę tę (tzw. czysta piętnastka) również publikuje co roku amerykańska Environmental Working Group (EWG).

Według raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB w 2021 r. pozostałości pestycydów najczęściej wykrywano w Polsce w produktach takich, jak grejpfruty, pomelo, herbata winogrona, truskawki, banany i rukola. Najwięcej rodzajów zawierały winogrona, pomidory, truskawki, herbata, ogórki i papryka.

Ważnym źródłem pestycydów są też produkty odzwierzęce, gdzie szkodliwe związki pochodzą z pasz stosowanych w hodowli zwierząt.

Jak usunąć pestycydy z organizmu?

Aby usunąć pestycydy z organizmu, trzeba maksymalnie zmniejszyć ich spożycie. Jak wykazano w badaniu, zaledwie tydzień z ograniczeniem do 20 proc. diety ilości konwencjonalnych warzyw, owoców, produktów mlecznych i mięsnych, przyczynia się do usunięcia z organizmu aż 90 procent szkodliwych związków. Dobrze by było wybierać ekologiczne wersje produktów wymienionych wcześniej jako „najbrudniejsze” w Polsce.

Choć w polskich realiach trudno jest o świeżą żywność ekologiczną, sklepów jest mało, a towaru w działach „eko” supermarketów jeszcze mniej. O produkty organiczne łatwiej natomiast w sprzedaży internetowej. Warto też jednak poszukać takiego miejsce albo targ, albo rolnika, który sprzedaje zieleninę uprawianą również dla swojej rodziny. To bezpieczniejsze rozwiązanie niż kupowanie świeżej żywności w dyskoncie czy supermarkecie. Naukowcy pocieszyli nas też w 2022 roku informacją, że dostępne w Polsce jabłka i cytrusy mają mniej pestycydów niż dekadę wcześniej.

Jest jeszcze jeden sposób, by zmniejszyć poziom pestycydów w organizmie. To dokładne mycie warzyw i owoców, płukanie kasz i nasion roślin strączkowych przed gotowaniem, a także ich obieranie czy pozbawianie zewnętrznych liści. Jak jednak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, skuteczne jest mycie pod bieżącą wodą, które trwa co najmniej 2 minuty, natomiast ilość równa 1,5 litra wody na sztukę nie jest wystarczająca. Można też zastosować kąpiele warzyw i owoców w roztworze octu i/lub sody, jednak skuteczność tych zabiegów bywa różna.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia