Piwonia to roślina ozdobna, ale też lecznicza. Jakie właściwości ma peonia lekarska? Tak przygotujesz napar, odwar i nalewkę z piwonii

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Piękne i pożyteczne – peonie warto wykorzystać także jako surowiec kosmetyczny i leczniczy
Piękne i pożyteczne – peonie warto wykorzystać także jako surowiec kosmetyczny i leczniczy obakuri21/pixabay.com
Udostępnij:
Piwonie lub inaczej peonie to piękne i bardzo popularne kwiaty, które zdobią ogrody i wazony. Mało kto wie jednak, że główny gatunek obecny w Polsce, peonia lecznicza, ma zgodnie z nazwą cenne właściwości prozdrowotne. Nie tylko ona jednak, bo takie zastosowanie dotyczą także innych gatunków rośliny. Wyjaśniamy, co zawierają kwiaty piwonii oraz jej korzenie, jakie mają działanie oraz jak przygotować z nich napar, odwar i nalewkę. Podpowiadamy, na co pomaga piwonia i kto może ją stosować, a kto powinien jej unikać.

Spis treści

Jak rosną peonie? Które gatunki piwonii są lecznicze?

Piwonia (Paeonia) to roślina ozdobna, która jest jedynym przedstawicielem rodziny piwoniowatych. Ma około 30 gatunków zielnych i około ośmiu tworzących zdrewniałe łodygi. Występują w Europie, Azji i wschodniej części Ameryki Północnej.

W naszym kraju typowe są dwa gatunki piwonii:

  • Piwonia lekarska (Paeonia officinalis) – osiąga 60-90 cm wysokości, ma ciemnozielone, błyszczące, trójdzielne liście o spiczastym pokroju i grube, bulwiaste korzenie spichrzowe. Tworzy dekoracyjne, pełne kwiaty w jaskrawym czerwonym lub głęboko purpurowym kolorze.
  • Piwonia chińska, inaczej biała (Paeonia lactiflora) – dorasta podobnej wysokości, ale jest krzewem o łodydze drewniejącej od podstawy (w lecznictwie bywa wykorzystywana jej kora), lecz właściwym surowcem są korzenie – w medycynie chińskiej nosi on nazwę bai shao. Ma silne, pierzastosieczne liście. Gatunek jest używany tak obok Paeonia suffruticosa (peonia drzewiasta). Piwonia chińska tworzy białe lub kremowe w kolorze kwiaty, które u rdzennych roślin są puste, natomiast hybrydy mają pełne kwiatostany i przybierają też inne barwy, np. odcienie różu.

Jako gatunek leczniczy wymieniano także Paeonia communis (inaczej też P. foemina), jednak został w końcu sklasyfikowany jako podgatunek piwonii lekarskiej (P. officinalis subsp. officinalis). Warto jednak wiedzieć, że lecznicze związki wykryto jednak w surowcu z różnych gatunków tej rośliny, a należy do nich m.in. barwniki peonidyna i cyjanina w kwiatach, a w korzeniu – m.in. peonifloryna. Jednocześnie jednak peonię traktuje się jak roślinę trującą, dlatego należy stosować ją zgodnie z wytycznymi.

Dowiedz się także na temat:

Co zawierają piwonie i jakie mają właściwości?

Surowcem leczniczym są kwiaty piwonii, jej korzenie i nasiona zamknięte w mięsistym mieszku, a także kora z odmian krzewiastych i drzewiastych pozyskiwana przy ich ścinaniu. Najczęściej stosuje się jednak kwiaty oraz znacznie silniej działający korzeń.

Barwne płatki piwonii zawierają antyoksydanty w postaci barwników antocyjaninowych (peonidyna, cyjanidyna) i inne flawonoidy, a także karotenoidy i garbniki.

Natomiast w korzeniu piwonii znajduje się m.in. związki zapasowe (skrobia, dekstryna, sacharoza), a ze składników czynnych – związki terpenowe takie jak peonifloryna i peoniferyna, alkaloidy (peregrynina), kwasy fenolowe, garbniki, a także fitoestrogeny. Są to cenne związki o działaniu żeńskich hormonów, które pomagają regulować gospodarkę tymi związkami w organizmie i zwiększają ochronę przed niektórymi nowotworami.

Przy zastosowaniu wewnętrznym przetworów z piwonii mają one właściwości:

  • przeciwskurczowe, w tym rozszerzające oskrzela, tchawicę i naczynia krwionośne,
  • przeciwwymiotne,
  • przeciwdrgawkowe,
  • uspokajające (zwłaszcza korzeń),
  • przeciwzapalne,
  • przeciwbólowe,
  • antydepresyjne,
  • stymulujące wydzielanie soków trawiennych,
  • pobudzające perystaltykę jelit,
  • wspomagające krążenie krwi i stan naczyń krwionośnych.

Natomiast wyciągi z korzenia piwonii stosowane zewnętrznie działają łagodząco na stany zapalne tkanek, stąd znajduje zastosowanie zwłaszcza w leczeniu problemów związanych ze skórą i błonami śluzowymi. Są szczególnie polecane w atopowym zapaleniu skóry, hemoroidach czy reumatycznym bólach stawów i mięśni.

Przeciwreumatycznie działają też glikozydy peonii przyjmowane doustnie, które zostały zarejestrowane w Chinach jako środek przeciw reumatoidalnemu zapaleniu stawów (RZS). Istnieją także dowody na skuteczność w hamowaniu procesów zapalnych w chorobach autoimmunologicznych, oprócz AZS to również łuszczyca, zespół Sjörgena, Liszaj płaski Wilsona czy nieswoiste zapalenia jelit.

Okłady można wykonać z wykorzystaniem odwaru z korzeni, przykładając je do chorych miejsc na 20 minut 2-3 razy dziennie. Z naparu z kwiatów peonii można natomiast robić okłady na powieki w przypadku ich opuchlizny, a także podrażnienia i zmęczenia oczu. Kompresy z gazy przykłada się na 30-40 minut, można też przemywać nimi twarz w przypadku wysypki czy wyprysków.

Co ciekawe, peonifloryna zawarta w roślinie ma udowodnione właściwości przeciwzmarszczkowe. Związki peonii przeciwdziałają też powstawaniu zmian barwnikowych skóry, które wynikają z nadprodukcji melaniny i prowadzą do tworzenia się ciemnych przebarwień.

Sprawdź także:

Jak przygotować przetwory z piwonii? Przepis na herbatkę, odwar i nalewkę

Kwiaty piwonii zbiera się w pogodne dni okresie kwitnienia, tj. w maju i czerwcu, przed ich przekwitnięciem, po czym szybko suszy w naturalnych warunkach, w przewiewnym miejscu i cieniu, ew. w temperaturze do 30 stopni C.

Kuliste nasiona można pozyskać, gdy owoce dojrzeją, natomiast korzenie boczne rośliny wykopuje się wiosną w drugim roku po posadzeniu rośliny, pozostawiając te główne. Po oczyszczeniu należy je rozdrobnić, np. pokroić na plasterki i suszyć na słońcu lub w suszarni jak wyżej.

Przepisy na przetwory z peonii:

  • Napar z kwiatów piwonii – zalej dużą szczyptę rozdrobnionych, suszonych kwiatów 1-2 szkl. wrzątku i parz pod przykryciem 30 min, po czym odcedź i pij małymi porcjami przez cały dzień.
  • Odwar z korzenia piwonii – zalej 2 łyżki rozdrobnionych korzeni 2 szkl. wody, gotuj 15 min pod przykryciem – a jeszcze lepiej ogrzewaj przez 5 min i odstaw na 30 min – i odcedź. Dawkowanie: 1/2 do 1/3 porcji przed posiłkami głównymi w przypadku niestrawności, nieżytu dróg oddechowych i nadmiernym pobudzeniu nerwowym.
  • Nalewka piwoniowa – zalej 100 g świeżych albo suszonych korzeni lub suchych 0,5 l ciepłego alkoholu o mocy 40-60 proc. obj. i odstaw w zamkniętym naczyniu na 2 tygodnie, przefiltruj i wlej do butelki. Dawkowanie: 5 ml 2-3 razy dziennie.

Sprawdź również:

Zastosowanie piwonii, środki ostrożności i przeciwwskazania

Historycznie lecznicze receptury z piwonii stosowano w leczeniu epilepsji (zwłaszcza w połączeniu z zielem piołunu) oraz dny moczanowej. A także jako środek przeciwastmatyczny, moczopędny, wspomagający oczyszczanie organizmu, wzmacniający serce i pobudzający miesiączkowanie.

Do dziś popularne są takie zastosowania zwłaszcza korzenia peonii, takie jak leczenie chorób arterii, wątroby i nerek, a u kobiet także zespołu policystycznych jajników, PMS i bolesnych miesiączek. Działania te nie zostały jednak w pełni potwierdzone.

Napary, odwary i nalewki z kwiatów (a także nasion) są pomocne w przypadku chorób układu pokarmowego i górnych dróg oddechowych, a także na uspokojenie. W medycynie Azji znajdują też zastosowanie w leczeniu nowotworów.

Ze względu na silne działanie preparaty zwłaszcza z korzenia peonii można przedawkować, czego konsekwencją są zaburzenia pracy żołądka i jelit. Nie wolno przyjmować ich kobietom w ciąży ze względu na działanie poronne, a także kobietom karmiącym i dzieciom. Ze względu na działanie zmniejszające krzepliwość krwi nie są wskazane dla osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, ew. trzeba stosować je w porozumieniu z hematologiem. Przyjmowanie preparatów z rośliny trzeba też przerwać na 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.

Kurację peoniową warto stosować maksymalnie przez 4 tygodnie, ew. skonsultować się z lekarzem. Jest to konieczne jeszcze przed jej rozpoczęciem w przypadku chorób przewlekłych oraz chronicznego przyjmowania leków. U osób nadwrażliwych i skłonnych do alergii możliwe jest też działanie uczulające preparatów piwoniowych.

Polecamy ponadto:

Materiały promocyjne partnera

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polska coraz bardziej rowerowa

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie