Piwonia to roślina ozdobna, ale też lecznicza. Jakie właściwości ma peonia lekarska? Tak przygotujesz napar, odwar i nalewkę z piwonii

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Piękne i pożyteczne – peonie warto wykorzystać także jako surowiec kosmetyczny i leczniczy
Piękne i pożyteczne – peonie warto wykorzystać także jako surowiec kosmetyczny i leczniczy obakuri21/pixabay.com
Piwonie lub inaczej peonie to piękne i bardzo popularne kwiaty, które zdobią ogrody i wazony. Mało kto wie jednak, że główny gatunek obecny w Polsce, peonia lecznicza, ma zgodnie z nazwą cenne właściwości prozdrowotne. Nie tylko ona jednak, bo takie zastosowanie dotyczą także innych gatunków rośliny. Wyjaśniamy, co zawierają kwiaty piwonii oraz jej korzenie, jakie mają działanie oraz jak przygotować z nich napar, odwar i nalewkę. Podpowiadamy, na co pomaga piwonia i kto może ją stosować, a kto powinien jej unikać.

Spis treści

Jak rosną peonie? Które gatunki piwonii są lecznicze?

Piwonia (Paeonia) to roślina ozdobna, która jest jedynym przedstawicielem rodziny piwoniowatych. Ma około 30 gatunków zielnych i około ośmiu tworzących zdrewniałe łodygi. Występują w Europie, Azji i wschodniej części Ameryki Północnej.

W naszym kraju typowe są dwa gatunki piwonii:

  • Piwonia lekarska (Paeonia officinalis) – osiąga 60-90 cm wysokości, ma ciemnozielone, błyszczące, trójdzielne liście o spiczastym pokroju i grube, bulwiaste korzenie spichrzowe. Tworzy dekoracyjne, pełne kwiaty w jaskrawym czerwonym lub głęboko purpurowym kolorze.
  • Piwonia chińska, inaczej biała (Paeonia lactiflora) – dorasta podobnej wysokości, ale jest krzewem o łodydze drewniejącej od podstawy (w lecznictwie bywa wykorzystywana jej kora), lecz właściwym surowcem są korzenie – w medycynie chińskiej nosi on nazwę bai shao. Ma silne, pierzastosieczne liście. Gatunek jest używany tak obok Paeonia suffruticosa (peonia drzewiasta). Piwonia chińska tworzy białe lub kremowe w kolorze kwiaty, które u rdzennych roślin są puste, natomiast hybrydy mają pełne kwiatostany i przybierają też inne barwy, np. odcienie różu.

Jako gatunek leczniczy wymieniano także Paeonia communis (inaczej też P. foemina), jednak został w końcu sklasyfikowany jako podgatunek piwonii lekarskiej (P. officinalis subsp. officinalis). Warto jednak wiedzieć, że lecznicze związki wykryto jednak w surowcu z różnych gatunków tej rośliny, a należy do nich m.in. barwniki peonidyna i cyjanina w kwiatach, a w korzeniu – m.in. peonifloryna. Jednocześnie jednak peonię traktuje się jak roślinę trującą, dlatego należy stosować ją zgodnie z wytycznymi.

Dowiedz się także na temat:

Co zawierają piwonie i jakie mają właściwości?

Surowcem leczniczym są kwiaty piwonii, jej korzenie i nasiona zamknięte w mięsistym mieszku, a także kora z odmian krzewiastych i drzewiastych pozyskiwana przy ich ścinaniu. Najczęściej stosuje się jednak kwiaty oraz znacznie silniej działający korzeń.

Barwne płatki piwonii zawierają antyoksydanty w postaci barwników antocyjaninowych (peonidyna, cyjanidyna) i inne flawonoidy, a także karotenoidy i garbniki.

Natomiast w korzeniu piwonii znajduje się m.in. związki zapasowe (skrobia, dekstryna, sacharoza), a ze składników czynnych – związki terpenowe takie jak peonifloryna i peoniferyna, alkaloidy (peregrynina), kwasy fenolowe, garbniki, a także fitoestrogeny. Są to cenne związki o działaniu żeńskich hormonów, które pomagają regulować gospodarkę tymi związkami w organizmie i zwiększają ochronę przed niektórymi nowotworami.

Przy zastosowaniu wewnętrznym przetworów z piwonii mają one właściwości:

  • przeciwskurczowe, w tym rozszerzające oskrzela, tchawicę i naczynia krwionośne,
  • przeciwwymiotne,
  • przeciwdrgawkowe,
  • uspokajające (zwłaszcza korzeń),
  • przeciwzapalne,
  • przeciwbólowe,
  • antydepresyjne,
  • stymulujące wydzielanie soków trawiennych,
  • pobudzające perystaltykę jelit,
  • wspomagające krążenie krwi i stan naczyń krwionośnych.

Natomiast wyciągi z korzenia piwonii stosowane zewnętrznie działają łagodząco na stany zapalne tkanek, stąd znajduje zastosowanie zwłaszcza w leczeniu problemów związanych ze skórą i błonami śluzowymi. Są szczególnie polecane w atopowym zapaleniu skóry, hemoroidach czy reumatycznym bólach stawów i mięśni.

Przeciwreumatycznie działają też glikozydy peonii przyjmowane doustnie, które zostały zarejestrowane w Chinach jako środek przeciw reumatoidalnemu zapaleniu stawów (RZS). Istnieją także dowody na skuteczność w hamowaniu procesów zapalnych w chorobach autoimmunologicznych, oprócz AZS to również łuszczyca, zespół Sjörgena, Liszaj płaski Wilsona czy nieswoiste zapalenia jelit.

Okłady można wykonać z wykorzystaniem odwaru z korzeni, przykładając je do chorych miejsc na 20 minut 2-3 razy dziennie. Z naparu z kwiatów peonii można natomiast robić okłady na powieki w przypadku ich opuchlizny, a także podrażnienia i zmęczenia oczu. Kompresy z gazy przykłada się na 30-40 minut, można też przemywać nimi twarz w przypadku wysypki czy wyprysków.

Co ciekawe, peonifloryna zawarta w roślinie ma udowodnione właściwości przeciwzmarszczkowe. Związki peonii przeciwdziałają też powstawaniu zmian barwnikowych skóry, które wynikają z nadprodukcji melaniny i prowadzą do tworzenia się ciemnych przebarwień.

Sprawdź także:

Jak przygotować przetwory z piwonii? Przepis na herbatkę, odwar i nalewkę

Kwiaty piwonii zbiera się w pogodne dni okresie kwitnienia, tj. w maju i czerwcu, przed ich przekwitnięciem, po czym szybko suszy w naturalnych warunkach, w przewiewnym miejscu i cieniu, ew. w temperaturze do 30 stopni C.

Kuliste nasiona można pozyskać, gdy owoce dojrzeją, natomiast korzenie boczne rośliny wykopuje się wiosną w drugim roku po posadzeniu rośliny, pozostawiając te główne. Po oczyszczeniu należy je rozdrobnić, np. pokroić na plasterki i suszyć na słońcu lub w suszarni jak wyżej.

Przepisy na przetwory z peonii:

  • Napar z kwiatów piwonii – zalej dużą szczyptę rozdrobnionych, suszonych kwiatów 1-2 szkl. wrzątku i parz pod przykryciem 30 min, po czym odcedź i pij małymi porcjami przez cały dzień.
  • Odwar z korzenia piwonii – zalej 2 łyżki rozdrobnionych korzeni 2 szkl. wody, gotuj 15 min pod przykryciem – a jeszcze lepiej ogrzewaj przez 5 min i odstaw na 30 min – i odcedź. Dawkowanie: 1/2 do 1/3 porcji przed posiłkami głównymi w przypadku niestrawności, nieżytu dróg oddechowych i nadmiernym pobudzeniu nerwowym.
  • Nalewka piwoniowa – zalej 100 g świeżych albo suszonych korzeni lub suchych 0,5 l ciepłego alkoholu o mocy 40-60 proc. obj. i odstaw w zamkniętym naczyniu na 2 tygodnie, przefiltruj i wlej do butelki. Dawkowanie: 5 ml 2-3 razy dziennie.

Sprawdź również:

Zastosowanie piwonii, środki ostrożności i przeciwwskazania

Historycznie lecznicze receptury z piwonii stosowano w leczeniu epilepsji (zwłaszcza w połączeniu z zielem piołunu) oraz dny moczanowej. A także jako środek przeciwastmatyczny, moczopędny, wspomagający oczyszczanie organizmu, wzmacniający serce i pobudzający miesiączkowanie.

Do dziś popularne są takie zastosowania zwłaszcza korzenia peonii, takie jak leczenie chorób arterii, wątroby i nerek, a u kobiet także zespołu policystycznych jajników, PMS i bolesnych miesiączek. Działania te nie zostały jednak w pełni potwierdzone.

Napary, odwary i nalewki z kwiatów (a także nasion) są pomocne w przypadku chorób układu pokarmowego i górnych dróg oddechowych, a także na uspokojenie. W medycynie Azji znajdują też zastosowanie w leczeniu nowotworów.

Ze względu na silne działanie preparaty zwłaszcza z korzenia peonii można przedawkować, czego konsekwencją są zaburzenia pracy żołądka i jelit. Nie wolno przyjmować ich kobietom w ciąży ze względu na działanie poronne, a także kobietom karmiącym i dzieciom. Ze względu na działanie zmniejszające krzepliwość krwi nie są wskazane dla osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, ew. trzeba stosować je w porozumieniu z hematologiem. Przyjmowanie preparatów z rośliny trzeba też przerwać na 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.

Kurację peoniową warto stosować maksymalnie przez 4 tygodnie, ew. skonsultować się z lekarzem. Jest to konieczne jeszcze przed jej rozpoczęciem w przypadku chorób przewlekłych oraz chronicznego przyjmowania leków. U osób nadwrażliwych i skłonnych do alergii możliwe jest też działanie uczulające preparatów piwoniowych.

Polecamy ponadto:

Kosmetyki z apteki

Materiały promocyjne partnera
emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Jak kupić dobry miód? 7 kroków

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia