Dieta przy endometriozie. Co jeść, by łagodzić objawy, a czego unikać? Sprawdź zalecenia dietetyczne w leczeniu i profilaktyce endometriozy

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Uporczywe dolegliwości towarzyszące endometriozie można łagodzić za pomocą modyfikacji z diecie.
Uporczywe dolegliwości towarzyszące endometriozie można łagodzić za pomocą modyfikacji z diecie. fizkes/123RF
Endometrioza to nieuleczalna choroba kobieca o znamionach raka, które wiąże się z uporczywym bólem. Niestety, należy do najtrudniejszych w diagnozowaniu i leczeniu – wciąż nie ma jednoznacznych wytycznych. W Polsce dotyka około 2 milionów pacjentek, ale może być ich znacznie więcej. Nie wiadomo nawet, co ją powoduje, znamy jednak pewne czynniki ryzyka. Są to kwestie związane z dietą, stąd za pomocą jej zmian można też zmniejszać prawdopodobieństwo zachorowania, jak i łagodzić dolegliwości. Sprawdź, co jeść, a czego unikać przy endometriozie.

Spis treści

Czym jest endometrioza?

Endometrioza jest chroniczną chorobą zapalną, którą charakteryzuje występowanie poza macicą gruczołów i tkanki podścieliskowej, które są podobne, jak w endometrium. Lokalizacja tych ognisk często dotyczy narządów miednicy i doprowadza do jej zniekształceń anatomicznych.

Endometrioza jest nieuleczalna, a choruje na nią nawet 10-15 proc. kobiet w wieku rozrodczym, przy czym liczba ta może być znacznie niedoszacowana ze względu na brak jednoznacznych metod diagnostycznych problemu. Obecnie mówi się o tym, że endometrioza dotyka co najmniej 2 miliony Polek, choć według innych danych ma ją aż 1/3 pań, które odczuwają ostre bóle miednicy – a tych może być znacznie więcej.

Główne objawy endometriozy to przewlekły i nasilający się ból w miednicy, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność i bolesne współżycie, choć nie wszystkie z nich manifestują się naraz. Nie istnieją standardy leczenia tych problemów, a choroba może nawracać nawet po prawidłowym leczeniu chirurgicznym lub farmakologicznym.

Istnieje kilka hipotez odnośnie przyczyn rozwoju endometriozy, a najszerzej akceptowana ma związek ze wstecznymi miesiączkami. Tym terminem określa się cofanie się krwi miesięcznej przez jajowody, skąd złuszczona tkanka endometrium może docierać do jajników i otrzewnej. Dokładny mechanizm rozwoju choroby nie jest jednak znany. Niestety, z tego powodu nie istnieje definitywny sposób jej leczenia. Są jednak dane na temat ryzyka jej rozwoju oraz nasilenia w zależności od czynników związanych ze stylem życia – nie jest więc tak, że nie można nic zrobić.

Polecamy przeczytać:

Zalecana dieta w endometriozie

Wzrost ognisk endometriozy ma związek z działaniem estrogenów. Hormony te są produkowane przez jajniki, skórę i tkankę tłuszczową, a lokalnie, wewnątrz jamy brzucha – przez nieprawidłową tkankę endometrium macicy. Podobne mechanizmy związane są z rozwojem chorób estrogenozależnych, takich jak rak piersi czy endometrium. Dlatego wiele modyfikacji stylu życia może mieć znaczny wpływ na nasilenie choroby lub jej progresję.

W rozwoju i leczeniu endometriozy istotna jest nie tylko aktywność estrogenów w organizmie, ale także poziom stanu zapalnego, regularność miesiączek i wydzielanie hormonów wywołujących zapalenie (prostaglandyn). Na wszystkie z tych elementów wpływ ma dieta. Udowodniono m.in. innymi, że kobiety spożywające posiłki o wysokim potencjale zapalnym zdecydowanie częściej mają endometriozę niż te, których dieta ma niski potencjał pod tym względem.

Dowiedz się na temat:

Te produkty sprzyjają endometriozie i nasilają jej objawy

W endometriozie nie poleca się sięgania po mięso, zwłaszcza czerwone. U kobiet, które spożywały więcej niż 2 porcje czerwonego mięsa tygodniowo o 56 proc. częściej diagnozowano endometriozę niż u tych, które zjadały w tym czasie poniżej jednej porcji – dowiodły analizy bazujące na danych z badania „Nurses’ Health Study II”. Jedna porcja to przy tym ok. 85 g produktu.

Przy tej chorobie zalecane bywa jednak wręcz dieta wegańska, czyli złożona wyłącznie z produktów roślinnych. Odradzane bywa też spożywanie produktów mlecznych, ponieważ zawierają hormony zwierzęce. Niektóre zalecenia dopuszczają jednak jedzenie jaj kurzych. Sięgając po te produkty, na pewno dobrze jest zadbać o ich naturalny skład i jakość.

Według badań polskich czynnikami mogącymi zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju choroby było spożywanie szynki, czerwonego mięsa i kwasów tłuszczowych typu trans. Te ostatnie powstają m.in. przy ogrzewaniu tłuszczów, a także ich utwardzaniu (w procesie tym powstają tłuszcze roślinne stosowane szeroko w przemyśle spożywczym).

Z przetworzonej żywności pochodzą także kwasy tłuszczowe omega-6. Należy pamiętać, że nie wszystkie „omegi” są korzystne dla zdrowia, a kluczowe znaczenie mają ich proporcje w diecie. Niewiele osób ma prawidłowy poziom omega-3 we krwi, a powodem jest niskie spożycie ich źródeł, czyli tłustych ryb morskich. To, co jemy, obfituje jednak w omega-6. Ten rodzaj kwasów tłuszczowych pochodzi z większości przemysłowych i kulinarnych olejów roślinnych, m.in. tego słonecznikowego. Z kwasów omega-6 powstają w organizmie zapalne hormony prostaglandynowe. To ich nadprodukcja uznawana jest za przyczynę kurczy macicy i innych bolesnych objawów endometriozy.

Niekorzystne jest także wysokie spożycie tłuszczów z dietą. Wiąże się bowiem ze stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym, które w endometriozie wymykają się spod kontroli. Do najbardziej niewskazanych produktów należą dania fast food, przemysłowe słodkie i słone przekąski oraz inne wyroby gotowe do spożycia.

Takiego działania nie będzie jednak mieć wysokotłuszczowa dieta oparta na zdrowych produktach, taka jak menu w stylu śródziemnomorskim – w rzeczywistości to polecany sposób odżywiania.

Niektóre badania wskazują także, że endometriozie i jej objawom sprzyja konsumpcja alkoholu, który zakłóca metabolizm estrogenów w wątrobie. Ma też działanie prozapalne, obniża w organizmie poziom antyoksydantów i zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób.

Składniki, które zwiększają ochronę przed endometriozą i dolegliwościami

W endometriozie zalecana jest dieta przeciwzapalna, czyli z jednej strony ograniczająca związki wywołujące stan zapalny, a z drugiej – bogata w zmniejszające go substancje. Są to przede wszystkim antyoksydanty. Związki te hamują reakcje utleniania, które prowadzą do niszczenia związków biologicznych.

Przegląd badań sugeruje, że w ochronie przed rozwojem endometriozy mogą brać udział antyoksydacyjne witaminy D i E, witaminy z grupy B, a także produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 oraz wapń.

Jak wykazano w jednym z badań z udziałem ponad 70,6 tys. kobiet, z których prawie 1,4 tys. zachorowało na endometriozę, im było większe spożycie produktów bogatych w kwas foliowy, witaminę C i witaminę E, tym mniejsze ryzyko rozwoju schorzenia.

W omówionych badaniach nie wykazano przy tym, by objawy były łagodniejsze pod wpływem przyjmowania wskazanych składników w formie suplementów diety. Dotyczyło to wspomnianych wit. C, B9 i E, ale także witaminy D w połączeniu z omega-3.

W tym drugim przypadku zażywały je kobiety z chirurgicznie rozpoznaną endometriozą, a celem było łagodzenie bólu. Jego odczuwanie zmniejszyło się w podobnym stopniu zarówno w grupie zażywającej wit. D, jak i placebo, a mniejszą poprawę przynosiło łykanie kwasów omega-3. To pokazuje brak ich skuteczności. Na pewno jednak odpowiednie stężenie w organizmie wszystkich wymienionych składników jest niezbędne dla utrzymania stanu zapalnego na niskim poziomie.

W diecie powinny pojawiać się rozmaite grupy antyoksydantów. Szczególnie ważne są polifenole, które regulują reakcje związane z procesem rozwoju raka endometrium i endometriozy. Należy do nich ogromna grupa związków, w tym np. flawonoidy, taniny czy lignany. Podobne działanie ma kwas foliowy (inaczej foliany lub wit. B9).

Możliwe korzystne działanie odnośnie prewencji i leczenia endometriozy ma także kurkumina. Związek aktywny z kurkumy wyróżnia działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe i zapobiegające angiogenezie, czyli powstawaniu nowych naczyń krwionośnych, które zaopatrują w krew nowe ogniska nieprawidłowej tkanki.

Zobacz także:

To może pomóc w przypadku endometriozy

Objawy towarzyszące endometriozie można ponadto łagodzić za pomocą innych modyfikacji diety. Jednym z rozwiązań są lekkie głodówki. Post ma udowodnione działanie wspomagające naprawę tkanek. Wpływa na wydzielanie hormonów, poziom stanu zapalnego i odporność na stresory.

W praktyce klinicznej strategia głodówek może zredukować rzuty choroby i dotkliwość bólu w przypadku objawów endometriozy. Pacjentkom czasem zaleca się wyłącznie bardzo lekkie posiłki lub krótkie głodówki przed miesiączką. To pozwala zredukować aktywność układu trawienia, z którego pochodzi wiele objawów endometriozy. Brak jednak badań nad skutecznością tej metody.

Kobietom z endometriozą pomóc może zwiększenie roślinnych związków o słabym działaniu estrogenowym. Co prawda ich rola w rozwoju czy leczeniu endometriozy nie została ustalona, ale wiadomo, że szczególnie korzystne właściwości mogą mieć fitoestrogeny sojowe.

Zawarte w soi izoflawony, takie jak genisteina i pueraryna, zachowują się w ustroju nieco inaczej niż inne związki o podobnym działaniu. Choć nie zostało to zbadane u ludzi, wykazują one działanie przeciw neoplazji, czyli powstawaniu nieprawidłowych komórek.

Izoflawony sojowe zmniejszają obciążenie chorobą poprzez hamowanie ekspresji receptorów aromatazy i estrogenu, a także zmniejszanie jego stężenia. Pomagają m.in. zmniejszyć przyrost grubości endometrium, który jest powiązany z większym ryzykiem rozwoju endometriozy.

Endometrioza a zdrowie jelit

U kobiet z endometriozą 2-3 razy częściej diagnozowany jest zespół jelita drażliwego (ZJD). W niektórych badaniach stwierdzono też prawie czterokrotny wzrost częstotliwości występowania nietolerancji pokarmowych w porównaniu ze zdrowymi uczestniczkami.

Z drugiej strony zespół jelita drażliwego, który dotyka ponad 11 proc. populacji, znacznie częściej występuje u kobiet. Pacjentki z ZJD często cierpią z powodu objawów endometriozy nawet w sytuacji, gdy ogniska choroby nie dotyczą jelit.

Chociaż nawet 52 proc. kobiet z potwierdzoną endometriozą ma zespół jelita drażliwego, bardziej dotkliwe jego symptomy dotyczą pacjentek z wcześniejszymi fazami rozwoju choroby.

W przypadku objawów takich jak bóle brzucha, skurcze, wzdęcia, wiatry, biegunki i zaparcia, często na przemian, a także nagle pojawiająca się potrzeba wizyty w toalecie, znaczą poprawę objawów może przynieść stosowanie diety FODMAP, czyli o niskiej zawartości łatwo fermentowanych, gazotwórczych związków. Warto przy tym pamiętać, że każdy organizm jest inny, podobnie jak tolerancja różnych związków. Dlatego dietę tę modyfikuje się w zależności od samopoczucia.

W jednym z badań wykazano bardziej znaczną poprawę objawów pod wpływem diety FODMAP u pacjentek z zespołem jelita drażliwego i endometriozą (o 72 proc.) niż u tych z samym ZJD (40 proc.). U części pacjentek lecznicza będzie dieta bezglutenowa.

Istnieją ponadto dowody na to, że objawy endometriozy można łagodzić za pomocą aktywności fizycznej, jednak nie tej doraźnej, ale regularnej.

Sprawdź szczegóły:

Zadbaj o optymalne trawienie

kup najtaniej

Invent Farm

Invent Farm Para-Farm Parafarm oczyszczanie organizmu 100 ml

64,90 zł38,00 zł-41%

kup najtaniej

A-z Medica

Az MEDICA Mastika 60kaps

77,45 zł54,54 zł-30%

kup najtaniej

Daiwa Pharmaceutical

Daiwa BioBran 1000 105 sasz

1 490,09 zł1 480,00 zł

kup najtaniej

Biocodex

Symbiosys Alflorex 30 kapsułek

40,62 zł

kup najtaniej

Aflofarm

HepaSlimin 30 tabl.

8,48 zł
Materiały promocyjne partnera
Dodaj firmę
Logo firmy Ministerstwo Zdrowia
Warszawa, ul. Miodowa 15
Autopromocja

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Ostrzał Kijowa. W trakcie operacji na sercu dziecka zabrakło prądu

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

e
ela
lekarze ze szpitala medicover zachęcają do diety przy endometriozie, podobno ona też jest niezwykle ważna przy leczeniu tej choroby i przede wszystkim zapobiega nawrotom choroby po zabiegu
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie