Jakie objawy wywołuje kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowych? Przyczyny, powikłania i leczenie. Dlaczego szczepionka KZM to jedyny lek?

Ewa Zwolak
Kleszcze są rezerwuarem różnych drobnoustrojów w tym m.in. wirusa TBVE wywołującego zapalenie mózgu
Kleszcze są rezerwuarem różnych drobnoustrojów w tym m.in. wirusa TBVE wywołującego zapalenie mózgu Erik Karits/123RF
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to ostra choroba zakaźna, którą można zarazić się przez ukąszenie kleszcza zainfekowanego wirusem TBVE. W początkowej fazie rozwoju infekcja wywołuje dość niespecyficzne objawy, które można pomylić z grypą lub przeziębieniem. Skuteczną formą ochrony przed zakażeniem nazywanym też odkleszczowym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu są szczepienia. Sprawdź, jakie objawy wywołuje kleszczowe zapalenie mózgu, jak się je diagnozuje i leczy dostępnymi metodami, oraz dlaczego tylko szczepionka KZM pomaga chronić się przed groźnymi powikłaniami ze stronu układu nerwowego.

Czym jest kleszczowe zapalenie mózgu i jak często występuje?

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba odkryta niespełna wiek temu. Pierwszy odnotowany przypadek zachorowania na KZM miał miejsce w 1932 r. Kilka lat później odkryto, że za tę chorobę odpowiadają przede wszystkim kleszcze, które są głównym rezerwuarem wirusa TBEV.

Co ważne, kleszczowe zapalenie mózgu na początku występowało wyłącznie na terenie ZSRR (głównie na Syberii). Jednakże już w latach 50. ubiegłego wieku przypadki tej choroby zostały odnotowane m.in. w Czechosłowacji.

Pierwszy przypadek kleszczowego zapalenia mózgu w Polsce odnotowano w latach 40. minionego wieku w południowo-wschodniej części kraju. Obecnie istnieje obowiązek rejestrowania wszystkich przypadków tej choroby.

Najwięcej zgłoszeń kleszczowego zapalenia mózgu pochodzi z północno-wschodniej części Polski (woj. podlaskie i warmińsko-mazurskie). W Polsce odnotowuje się średnio ok. 150-250 przypadków KZM rocznie.

Sezonowa aktywność kleszczy, która rozpoczyna się w marcu i trwa nawet do listopada, sprawia przy tym, że w miesiącach tych dochodzi do największej liczba zachorowań. Obserwowany wzrost przypadków kleszczowego zapalenia mózgu ma związek z ocieplaniem się klimatu.

Sezon na kleszcze już trwa! Sprawdź, jak skutecznie chronić ...

Przyczyny kleszczowego zapalenia mózgu (KZM)

Przyczyną kleszczowego zapalenia mózgu jest ukąszenie przez kleszcza będącego nosicielem wirusa TBVE (ang. tick-borne encephalitis virus). Patogen dostaje się do organizmu przez ślinę pasożyta podczas wysysania krwi.

Oprócz tego do zakażenia tym drobnoustrojem może dojść również przez spożycie surowego, niepasteryzowanego mleka i przetworów mlecznych, które pochodzą od zainfekowanych zwierząt hodowlanych.

Głównym rezerwuarem wirusa kleszczowego zapalenia mózgu są dwa gatunki kleszcza: Ixodes ricinus i Ixodes persulcatus. Pierwszy z nich rozpowszechniony jest na całym kontynencie europejskim (w tym również w Polsce), a także w azjatyckiej części Turcji i Iranie. Natomiast drugi z nich występuje w głównej mierze w Azji – na Syberii, w Chinach i w Japonii.

Co ważne, same kleszcze i większość zakażonych wirusem kleszczowego zapalenia mózgu zwierząt nie choruje, a jedynie przez całe życie stanowi rezerwuar tych drobnoustrojów.

Dowiedz się więcej na temat:

Jakie objawy wywołuje kleszczowe zapalenie mózgu (odkleszczowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu)?

Kleszczowe zapalenie mózgu charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem. Okres wylęgania się choroby trwa zwykle 7-14 dni od momentu ukąszenia przez zainfekowanego kleszcza lub 3-4 dni po wypiciu zakażonego mleka (lub zjedzeniu przetworu mlecznego).

Początkowo wirus namnaża się w skórze lub w ścianie jelit. W pierwszej fazie rozwoju kleszczowego zapalenia mózgu pojawiają się objawy grypopodobne.

Początkowe objawy kleszczowego zapalenia mózgu to przede wszystkim:

  • osłabienie organizmu,
  • uciążliwy ból głowy,
  • złe samopoczucie,
  • bóle mięśniowo-stawowe,
  • nudności i wymioty,
  • bóle brzucha.
  • nieznacznie podwyższona temperatura ciała (poniżej 38 stopni Celsjusza).

Po pierwszej fazie choroby następuje okres bezobjawowy, który trwa ok. tygodnia. U przeważającej większości osób zakażonych wirusem kleszczowego zapalenia mózgu następuje druga faza.

Jedynie u ok. 13-26 procent pacjentów po pierwszych objawach choroba całkowicie ustępuje. Istnieje również spora grupa zainfekowanych osób (ok. 40 proc.), u których od razu pojawia się druga faza KZM.

Objawy drugiego stadium kleszczowego zapalenia opon mózgowych to zwłaszcza:

  • nagła i wysoka gorączka (ok. 40 stopni Celsjusza),
  • złe samopoczucie,
  • nudności i wymioty,
  • światłowstręt,
  • zaburzenia widzenia: podwójne widzenie i oczopląs,
  • sztywność karku
  • spadek ciśnienia krwi,
  • zaburzenia świadomości (w skrajnych przypadkach jej utrata)..

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu może zająć ośrodkowy układ nerwowy, co może skutkować zapaleniem rdzenia kręgowego, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, a także opon oraz mózgu.

Przeczytaj także:

Powikłania po kleszczowym zapaleniu mózgu

Objawów kleszczowego zapalenia mózgu nie należy bagatelizować, ponieważ choroba ta może nieść za sobą poważne konsekwencje zdrowotne.

Do powikłań KZM należą przede wszystkim:

  • trwałe niedowłady kończyn górnych lub dolnych,
  • uszkodzenie nerwów,
  • uszkodzenie słuchu,
  • zaburzenia psychiczne (nerwica, depresja),
  • zaburzenia pamięci i koncentracji,
  • nadmierna drażliwość i nieuzasadniona agresja.

Polecamy także:

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepienie. Warto się zaszczepić przeciw drobnoustrojom wywołującym tę chorobę, ponieważ do tej pory nie wynaleziono na nią skutecznego lekarstwa.

[ct]Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega jedynie na podawaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które łagodzą dotkliwość objawów tej choroby. [/cyt]

W Polsce dostępne są dwa typy szczepionek przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Zawierają one wirusa TBVE odmiany centralnoeuropejskiej. Cena jednej dawki wynosi ok. 100 zł.

Szczepionki te polecane są przede wszystkim osobom, które w szczególności narażone są na ukąszenie kleszczy, do których należą w szczególności:

  • pracownikcy leśni,
  • wojskowi na poligonach,
  • turyści pieszy,
  • harcerze,
  • dzieci i młodzieży uczęszczający na kolonie.

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu chroni przed tą chorobą przez ok. 3 lata. Należy wykonać je zimą albo wczesną wiosną.

Szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu obejmuje podanie 3 dawek szczepionki w określonych odstępach czasowych. Druga dawka podawana jest ok. 1-3 miesiące po pierwszej, a trzecia – 5-12 miesięcy po drugiej.

Szczepionki te charakteryzują się wysoką skutecznością, w szczególności u osób po 65. roku życia. Przy czym nie należy je podawać wszystkim. Wśród przeciwwskazań można wymienić m.in. reakcję anafilaktyczną występującą po szczepieniu, chorobę z towarzyszącą gorączką, nasiloną reakcję alergiczną na substancje, które wchodzą w skład szczepionki.

Sprawdź również:

Diagnoza i leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Podejrzenie kleszczowego zapalenia mózgu wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem, a ze względu na wysoki stopień zaraźliwości choroby konieczna jest izolacja chorego.

Osobie z objawami mogącymi wskazywać na KZM wykonuje się badanie na obecność przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowi TBVE i analizę płynu mózgowo-rdzeniowego.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu jest wyłącznie objawowe i polega ono na stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, zbijaniu gorączki, zmniejszaniu obrzęku mózgu i stałym uzupełnianiu niedoborów wody.

Sprawdź także:

Borelioza a kleszczowe zapalenie mózgu

Zarówno borelioza, jak i kleszczowe zapalenie mózgu to choroby, którymi można zarazić się przez ukąszenie kleszczy. Pierwsza z tych chorób w początkowej fazie rozwoju manifestuje się przede wszystkim objawami skórnymi, w tym m.in. rumieniem wędrującym. Inne, mniej powszechne choroby odkleszczowe to:

  • tularemia, której głównym objawem jest obrzęk węzłów chłonnych,
  • erlichiozy, które są grupą ostrych, zakaźnych chorób odzwierzęcych,
  • babeszjoza, która zazwyczaj ma charakter bezobjawowy; niekiedy mogą pojawić się symptomy grypopodobne,
  • dur powrotny, który przenoszony jest nie tylko przez kleszcze, ale również przez wszy odzieżowe,
  • gorączka plamista, nazywana również durem kleszczowym, która charakteryzuje się wysoką gorączką i różnopostaciową wysypką skórną.
Źródła:

Zobacz też:

ZOBACZ: Lekarze zachęcają do szczepienia się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

g
gość

Nie wypalajcie traw! Będzie tego dziadostwa więcej!

Dodaj ogłoszenie