Czym grozi pracoholizm? Zobacz, jak rozpoznać objawy tego uzależnienia i jak je leczyć. Wyjaśniamy, jakie są przyczyny i skutki pracoholizmu

Monika Żurawska, Anna Rokicka-Żuk
Bezpłatne nadgodziny wyrabia aż 1 na 4 pracujących Polaków i grupa ta rośnie. Wynoszą one średnio prawie 8,5 godziny tygodniowo!
Bezpłatne nadgodziny wyrabia aż 1 na 4 pracujących Polaków i grupa ta rośnie. Wynoszą one średnio prawie 8,5 godziny tygodniowo! rido/123RF
Udostępnij:
Pracoholizm jest uzależnieniem od pracy, które może rozwinąć się niezależnie od tego, czy sprawia nam ona przyjemność, a więc inaczej niż przy podobnych zaburzeniach. Do tego problemu może prowadzić nadmiar obowiązków w pracy, których nie da się wykonać w ciągu ośmiu godzin. Niestety, zjawisko przepracowywania się dotyczy rosnącej liczby Polaków, a sprzyja mu praca zdalna. Według niedawnego raportu przecięty Polak spędza w pracy nadprogramowo od 6 do 10 godzin tygodniowo! Wyjaśniamy, czym tak naprawdę jest pracoholizm i jak rozpoznać jego objawy, a także jakie są jego konsekwencje oraz jak leczyć to zaburzenie.

Spis treści

Czym jest pracoholizm?

Pracoholizm jest stałym wewnętrznym przymusem do wykonywania pracy, który prowadzi do zaniedbania innych sfer życia, w tym potrzeb odpoczynku czy jedzenia, a także własnego zdrowia i relacji z innymi ludźmi. Problem ten cały czas się nasila, co obecnie ma związek z wprowadzeniem w wielu firmach pracy zdalnej podczas pandemii, a także rosnącą potrzebą zarobkowania z powodu kryzysu gospodarczego.

Dane na temat naszego kraju są alarmujące, co pokazują wyniki raportu ADP „People at Work 2022: A Global Workforce View”. W publikacji tej wykazano, że 1 na 4 pracujących Polaków robi to całkiem za darmo przez 6-10 h tygodniowo. Grupa ta zwiększyła się tylko przez rok aż o 6 procent. Takie nadgodziny w naszym kraju to średnio prawie ponad 8,5 h w tygodniu.

– Żyjemy w ciągłym pośpiechu, a obecna presja na wspinanie się po szczeblach kariery oraz rywalizacja sprawiają, coraz więcej czasu poświęcamy pracy – mówi Sylwia Wysocka-Sollich, psycholog Mind Health Centrum Zdrowia Psychicznego. – Decydując się na częste nadgodziny, możemy wpaść w pracoholizm. Zaczynamy odczuwać wewnętrzną potrzebę pracy, która przeobraża się w główny element naszego życia. Dzieje się to kosztem sfery prywatnej – zaniedbujemy naszych bliskich, hobby czy własne zdrowie, kładąc w centrum uwagi obowiązki służbowe. Cierpimy na pracoholizm.

Pracoholizm to problem szczególnie nasilony w Japonii, gdzie dotyczy nawet pracowników najniższego szczebla. Jakiekolwiek niepowodzenia firmy odczuwają oni jako swoje własne. Dochodzi tam nawet do samobójstw spowodowanych poczuciem niespełnienia zawodowego czy zawodu pracodawcy. Innym zjawiskiem jest karoshi, czyli śmierć z przepracowania.

Badacze w większości zgadzają się, że pracoholizm jest kompulsywnym zaburzeniem zachowania wskazującym na istnienie nałogu, czyli uzależnienia się od pracy. W uzależnieniu tym wyróżniają różne typy. Są to zwłaszcza:

  • przywiązanie do pracy (work involvement),
  • poczucie przymusu pracy (feeling driven to work),
  • zadowolenie z pracy (work enjoyment).

Przeczytaj również:

Jakie rozpoznać objawy pracoholizmu? Zrób test i sprawdź, czy masz predyspozycje do bycia pracoholikiem

Tak, jak w przypadku każdego typu uzależnienia, w pracoholizmie ciężko wyodrębnić objawy, które np. występują u wszystkich osób z tym problemem. Jest to spowodowane chociażby występowaniem różnych rodzajów tego zaburzenia.

Jeśli jednak przynajmniej na połowę pytań odpowiesz twierdząco, powinno to być dla ciebie wyraźnym sygnałem, że masz problem z rozgraniczeniem życia zawodowego od prywatnego.

Pamiętaj, że konsultacja ze specjalistą to pierwszy krok, aby pomóc sobie, a często także swoim najbliższym. Podczas odpowiedzi postaraj się zachować maksymalny obiektywizm względem samej/samego siebie.

  1. Czy pracując w określonym wymiarze godzin często zdarza ci się zostawać po godzinach, za które nikt ci nie płaci?
  2. Czy masz wrażenie, że jesteś najlepszą z możliwych osób, jakie mógł wybrać twój pracodawca na stanowisko, na którym pracujesz?
  3. Czy po powrocie do domu i zrealizowaniu nałożonych na ciebie przez pracodawcę obowiązków na konkretny dzień powracasz do wykonywania zadań zlecanych ci w pracy?
  4. Czy twoja rodzina podziwia twoje zaangażowanie w pracę, czy raczej zwraca uwagę, że nastał idealny moment, aby odpuścić?
  5. Czy odczuwając w pracy silny ból, słabość, omdlenia, pomimo tego uważasz, że wykonanie obowiązków zawodowych jest priorytetowe i najważniejsze?
  6. Czy myślisz czasami, że w innym miejscu pracy i na innym stanowisku byś się nie odnalazł, a taka zmiana byłaby jedną z najgorszych chwil w twoim życiu?
  7. Zdarzyło ci się zlekceważyć ważne uroczystości rodzinne, obowiązki małżeńskie lub rodzicielskiej na w celu zrealizowania obowiązków zawodowych?
  8. Czy kłócisz się z najbliższymi i znajomymi na tematy zawodowe, i macie w tej kwestii odmienne zdania?

Przeczytaj także:

Jakie są przyczyny uzależnienia od pracy?

Pracoholizm jest ściśle związany z podejściem do wykonywanych obowiązków, dlatego do opisania jego przyczyn powstała specjalna typologia ludzi, którzy w swoim życiu zmagali lub wciąż zmagają z uzależnieniem od pracy.

Wśród nich można wyodrębnić typy takie jak:

  • pracoholik „do szpiku kości” (dyed-in-the-wool) – taka osoba to perfekcjonista maksymalnie zaangażowany w wykonywanie swoich obowiązków, nie lubi mało kompetentnych współpracowników;
  • pracoholik nawrócony (converted workaholics) – osoba, która borykała się z tym zaburzeniem i w momencie, w którym udało jej się od niego uwolnić, na każdym kroku sprawdza, czy sfera zawodowa nie przenika się z prywatną. Dba o każdą wolną chwilę, nie myśląc wtedy o pracy;
  • pracoholik sytuacyjny (situational workaholics) – pochłania ich praca bez wytchnienia wyłącznie w określonym momencie życia, np. gdy mają ważne wydatki i wiedzą, że zwiększenie wydajności pracy wpłynie na zwiększenie z niej przychodów;
  • pseudopracooholik (pseudoworkaholic) – to osoba, która z perspektywy osób trzecich może wyglądać jak typowy człowiek uzależniony od pracy, jednak przyczyny, dla których daje ona z siebie ponad sto procent w pracy są inne niż w przypadku klasycznego pracoholizmu. Taki człowiek zazwyczaj pragnie władzy, a forma i jakość wykonywanych przez niego obowiązków nie są istotne w momencie wizji osiągnięcia przez nie głównego celu;
  • pracoholik eskapista (escapist workaholizm) – pracoholik, który traktuje obowiązki zawodowe jako najważniejsze w życiu nie w związku z tym, że kocha to, co robi, ale pomaga mu to nie myśleć o kłopotach osobistych. Ta forma pracoholizmu jest klasyczną ucieczką od własnych problemów;
  • pracoholik nieugięty (relentless workaholic) – osoba bardzo ceniona przez pracodawcę, ponieważ zawsze można na nią liczyć. Pracuje w ciągu dnia, ale także w nocy. Nic w zestawieniu z pracą nie jest ważniejsze, nawet rodzina. Jest to jeden z typów pracoholika, który po pewnym czasie zostaje zupełnie sam;
  • pracoholik bulimiczny (bulimic workaholic) – to osoba, która nie ma kontroli nad tym, jak wykonuje swoją pracę. Może bardzo długo nie pracować (tzw. prokrastynacja), a w sytuacji zbliżającego się terminu rozliczenia z wykonanej pracy jest w stanie pracować bez przerw: bez jedzenia, picia, czy spania;
  • pracoholik z deficytem uwagi (attention deficit workaholic) – to osoba, której ciężko jest skoncentrować się na jednym zadaniu. Zwłaszcza, gdy nie jest ono ciekawe. Takie osoby stale szukają bodźców, które by ich pobudzały do pracy. Poszukują urozmaicenia, aby poczuć adrenalinę, która napędza ich w działaniach zawodowych;
  • pracoholik delektujących się pracą (savoring workaholic) – to typ człowieka powolnego, melancholijnego, metodycznego. Zanim zaprezentuje on efekt końcowy swojej pracy, potrafi sprawdzić kilkanaście razy, czy aby na pewno wszystko się zgadza. Nadmiar jego pracy wynika z tego, że poprzez zwracanie uwagi na szczegóły poświęcają na to zbyt wiele czasu, często prywatnego.

Sprawdź ponadto:

Jakie są skutki pracoholizmu?

Konsekwencją pracoholizmu jest zmęczenie, a nawet wyczerpanie psychiczne i fizyczne, a co za tym idzie – mniej efektywna praca i codzienne funkcjonowanie. A także brak czasu na rozwój osobisty i relację, a nawet posiłki czy higienę osobistą. Skutki to także chroniczny stres i związane z napięciem zaburzenia trawienne, rozwój chorób sercowo-naczyniowych, a także, zaburzeń lękowych, nerwicowych i depresyjnych.

Destrukcyjny wpływ pracoholizmu uwidacznia się głównie w:

  • spójności relacji rodzinnych – pracoholik może rozmawiać o formie spędzania swoich roboczo-godzin cały dzień. Nie odróżnia przestrzeni domu od biura, więc zarówno rozwiązuje problemy zawodowe, jak i dodatkowe obowiązki wykonuje w dwóch tych miejscach. Często prowadzi to do rozluźnienia relacji małżeńskich i rodzicielskich. U pracoholika w prywatnej hierarchii spraw niecierpiących zwłoki to zawsze obowiązki zawodowe zajmują pierwsze miejsce, nie najbliżsi.
  • relacje interpersonalne w miejscu pracy – pracoholicy w związku z ogromem energii, jaki wkładają w efekt końcowy pracy, nie chcą się dzielić splendorem pochwał, które otrzymują. Prowadzi to do tego, że najczęściej nie są oni pomocni względem swoich kolegów z pracy. Mogą nawet złościć się na nich, widząc różnicę w podejściu do obowiązków. Taka osoba poza grupą formalną, do której automatycznie przynależy w miejscu pracy nie angażuje się w tworzenie grup nieformalnych ze współpracownikami.
  • znaczne pogorszenie się stanu zdrowia – pracoholicy mają tendencję do lekceważenia nawet widocznych symptomów przeciążenia organizmu. U pracoholików zazwyczaj nie wchodzi też w grę jakakolwiek profilaktyka zdrowotna. Co więcej, nawet gdy zostanie im zdiagnozowana choroba, mogą ją wypierać ze świadomości, bądź odkładać leczenie na okres mniej obfitujący w obowiązki zawodowe. Niestety, w ich przypadku praktycznie nigdy taki nie występuje.

Co więc robić? Leczenie pracoholizmu przebiega pod opieką psychologa, choć w łagodniejszych przypadkach można wspomóc się aplikacjami na smartfon, takimi jak np. Nałogometr, który w wersji podstawowej jest bezpłatny. Należy jednak pamiętać, że taka pomoc polega głównie na zwiększaniu świadomości czynników, które kierują naszymi zachowaniami, oraz unikania bodźców, które wyzwalają określone reakcje.

A jak postępować w pracy? Według rad psychologa:
– Kiedy obserwujemy u siebie bądź u naszych współpracowników pogorszenie samopoczucia, skutkujące lękiem czy depresją związaną z pracą, powinien być to dla nas zawsze sygnał. Pamiętajmy, aby nie przekraczać 40 godzinowego tygodnia pracy oraz stawiać jasne granice, oddzielając swoje życie prywatne od zawodowego. Mając do dyspozycji zespół, warto nauczyć się delegowania zadań, które odciążą naszą listę czynności do wykonania – przekonuje dr Wysocka-Sollich z Mind Health Centrum Zdrowia Psychicznego.

Źródło: Bohdan Dudek, ,,Pracoholizm - szkodliwy skutek nadmiernego zaangażowania w pracę”

To też warto przeczytać:

Soczewki kontaktowe w okazyjnych cenach

miejsce #1

Alcon

Dailies Total1 Multifocal 30 szt.

159,00 zł92,90 zł-42%
miejsce #2

Alcon

Alcon Air Optix plus HydraGlyde 1 szt.

17,00 zł9,99 zł-41%
miejsce #3

Cooper Vision

Cooper Vision Biofinity multifocal 3 szt.

120,00 zł85,89 zł-28%
miejsce #4

Cooper Vision

Cooper Vision Biofinity 6 szt

66,96 zł
miejsce #5

Johnson & Johnson

Acuvue 1-Day Oasys HydraLuxe 30 szt

69,09 zł
miejsce #6

Johnson & Johnson

Johnson & Johnson Acuvue Oasys Hydraclear Plus 6 szt

56,90 zł
Materiały promocyjne partnera

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Duże śniadanie nie pomaga schudnąć

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie