Spis treści
Rząd USA oficjalnie przywrócił piramidę żywieniową — i postawił ją na głowie.
Nowy schemat żywienia podkreśla rolę mięsa, nabiału i tzw. „zdrowych tłuszczów”, a także owoców i warzyw. Towarzyszą mu nowe zalecenia żywieniowe, które z jednej strony utrzymują część dobrze ugruntowanych rekomendacji, z drugiej — wyraźnie zrywają z innymi.
Departament Rolnictwa oraz Departament Zdrowia i Opieki Społecznej opublikowały w środę (7 stycznia 2026) nowe wytyczne żywieniowe, oficjalnie wycofując przy tym program MyPlate — graficzny przewodnik po zdrowym żywieniu, który w 2011 roku zastąpił tradycyjną piramidę.
Tzw. Nowa Piramida ma kształt odwróconego trójkąta, na którego szczycie znajdują się białko, nabiał i „zdrowe tłuszcze”, obok warzyw i owoców. U podstaw odwróconej piramidy umieszczono produkty pełnoziarniste.
Zwięzłe zalecenia towarzyszące Nowej Piramidzie bardzo mocno akcentują konieczność unikania:
wysoko przetworzonej żywności,
rafinowanych węglowodanów
i dodanych cukrów, zaznaczając przy tym, że cukry naturalnie występujące w produktach, takich jak owoce i mleko, nie są traktowane jako „dodane”.
Zdrowie
Wytyczne precyzują też, że zdrowe tłuszcze obejmują te zawarte w mięsie, drobiu, jajach, rybach bogatych w kwasy omega-3, orzechach, nasionach, pełnotłustych produktach mlecznych, oliwkach i awokado.
Jako dobre tłuszcze do smażenia wymieniono oliwę z oliwek (głównie tłuszcze nienasycone) oraz masło i łój wołowy (głównie tłuszcze nasycone). Jednocześnie dokument nie zmienia utrwalonego od lat zalecenia, by ograniczać spożycie tłuszczów nasyconych — nadal nie powinny one przekraczać 10 proc. dziennej podaży kalorii.
Wytyczne znacząco podnoszą zalecaną podaż białka, jak poinformowało NBC. Dotychczasowe rekomendacje wskazywały, że 0,8 grama białka na 2,2 funta (1 kilogram) masy ciała pokrywa dzienne zapotrzebowanie przeciętnej, mało aktywnej osoby dorosłej. Wyższe ilości zalecano osobom aktywnym fizycznie (około 1,1–1,5 g/kg) oraz osobom starszym (około 1–1,2 g/kg).
Nowe wytyczne rekomendują bazowy dzienny poziom spożycia białka na poziomie 1,2–1,6 grama na kilogram masy ciała. Dla osoby ważącej 150 funtów (68 kg) oznacza to wzrost z 54,4 grama białka dziennie do około 81,6–108,8 grama.
Kennedy długo zwlekał
Sekretarz ds. zdrowia Robert F. Kennedy Jr. przez wiele miesięcy wstrzymywał publikację nowych wytycznych po odrzuceniu pracy 20‑osobowego komitetu doradczego ds. naukowych, powołanego jeszcze za prezydentury Joe Bidena, jak podał portal STAT. Komitet był gotów zarekomendować diety głównie roślinne, a nie oparte na mięsie, i uznał, że dostępne badania nad żywnością ultraprzetworzoną są zbyt ograniczone, by na ich podstawie formułować jednoznaczne zalecenia.
Definicja „ultraprzetworzonej” żywności jest trudna do jednoznacznego ustalenia. Choć wielu ekspertów zgadza się, że nadmiar żywności ultraprzetworzonej jest niezdrowy, trudno stwierdzić, czy wszystkie produkty mieszczące się w tej kategorii niosą takie samo ryzyko dla zdrowia.
Eksperci mają wątpliwości
Tymczasem nowe wytyczne wyraźnie podkreślają rolę mięsa i nabiału oraz zalecają unikanie wysoko przetworzonej żywności — nie precyzując przy tym, co dokładnie kryje się pod pojęciem „wysoko przetworzonej”. Dokument zaleca natomiast unikanie gotowych, pakowanych posiłków, dań „z pudełka” i typu „ready‑to‑eat”, żywności bardzo słonej lub bardzo słodkiej, napojów słodzonych cukrem oraz produktów zawierających sztuczne aromaty, konserwanty lub niskokaloryczne, bezwartościowe odżywczo słodziki.
Część specjalistów obawia się, że tak silny nacisk na mięso i nabiał — widoczny choćby w ilustracji odwróconej piramidy, na której umieszczono stek, mieloną wołowinę i karton pełnotłustego mleka — może sprzyjać nadmiernemu spożyciu czerwonego mięsa i wyrobów mlecznych.
- Taka dieta nie doprowadzi ani do optymalnego zdrowia, ani do zdrowej planety — stwierdził w e‑mailu do CNN dr Walter Willett, profesor epidemiologii i żywienia w Harvard T.H. Chan School of Public Health.
- Te wytyczne w praktyce promują silnie mięsne jadłospisy; białko to eufemizm na mięso — napisała w e‑mailu do STAT Marion Nestle, dietetyczka i emerytowana profesor New York University.
Nowa piramida zmienia wytyczne MyPlate
Dotychczasowy program MyPlate dzielił żywność na pięć kategorii:
owoce
warzywa
produkty zbożowe
białko
nabiał i fortyfikowane zamienniki sojowe
Zawierał też ogólne wskazówki, ile produktów z każdej grupy powinno się spożywać zależnie od wieku i płci. Zasadą było, że połowę talerza zajmują owoce i warzywa, a drugą połowę — produkty białkowe i zbożowe, z niewielką porcją nabiału „z boku”. Zdrowe tłuszcze definiowano jako oleje roślinne oraz te obecne w rybach i orzechach.
MyPlate podkreślał też, że na zapotrzebowanie żywieniowe wpływają dodatkowe czynniki, takie jak wzrost, masa ciała, poziom aktywności fizycznej czy ciąża i karmienie piersią. Około 150 stron szczegółowych wytycznych opisywało te niuanse, a także określało konkretne limity spożycia dodanych cukrów, tłuszczów nasyconych, sodu i alkoholu.
Nowa piramida żywieniowa zmienia wytyczne MyPlate. Nowe zalecenia wprawdzie również przyznają, że potrzeby żywieniowe różnią się w zależności od wielu czynników, i zawierają krótkie wskazówki dla wybranych grup, takich jak niemowlęta, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby starsze.
Dokument nie podaje jednak np. konkretnej dopuszczalnej dziennej ilości alkoholu, ograniczając się do stwierdzenia, że dla lepszego ogólnego stanu zdrowia należy „pić mniej”. Wskazuje też grupy, np. kobiety w ciąży, które powinny całkowicie z niego zrezygnować.
Dodano ponadto, że osoby z „rodzinną historią alkoholizmu powinny zachować szczególną ostrożność w zakresie spożycia alkoholu i związanych z nim zachowań uzależnieniowych”. (Choć genetyka rzeczywiście wpływa na podatność na zaburzenia związane z używaniem alkoholu, nie jest to jedyny czynnik i nałóg może rozwinąć się także u osób bez takiego obciążenia rodzinnego.)
Ogólnokrajowe wytyczne żywieniowe wpływają na to, co trafia na talerze w szkolnych stołówkach i posiłkach dla wojska, a także na kształt federalnych programów pomocy żywnościowej, takich jak program dożywiania SNAP, przypomina NBC.
Rzecznik Białego Domu zapowiedział, że nowe zalecenia będą wdrażane w szkołach i programach federalnych stopniowo, w ciągu najbliższych dwóch lat.
Animowany przewodnik po nowej Piramidzie Żywieniowej możesz znaleźć na oficjalnej stronie rządu USA.
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej ani dietetycznej.
Źródło: Live Science from Future Media / Polska Press Grupa
