Prolaktyna – normy we krwi. Kiedy wykonać badanie prolaktyny? Podwyższona prolaktyna (hiperprolaktynemia), jakie są jej przyczyny?

Justyna Śmigaruk
Prolaktyna (PRL) to jeden z hormonów wytwarzanych przez ludzki organizm. Najważniejsze role odgrywa u kobiet karmiących – odpowiada za rozrost gruczołów sutkowych oraz pobudza proces laktacji
Prolaktyna (PRL) to jeden z hormonów wytwarzanych przez ludzki organizm. Najważniejsze role odgrywa u kobiet karmiących – odpowiada za rozrost gruczołów sutkowych oraz pobudza proces laktacji 123rf
Prolaktyna to jeden z hormonów wytwarzanych przez przysadkę mózgową. Odpowiada głównie za stymulację laktacji u kobiet karmiących piersią, choć pełni też szereg innych funkcji w całym organizmie. Hiperprolaktynemia (podwyższona prolaktyna) może wynikać z różnych przyczyn, w tym z rozwoju guza przysadki mózgowej. Wysoka prolaktyna u mężczyzn także nie jest obojętna dla zdrowia – jej nadmiar wiąże się między innymi z impotencją oraz brakiem płodności.

Prolaktyna – czym jest i jakie pełni funkcje?

Prolaktyna (PRL) to jeden z hormonów wytwarzanych przez ludzki organizm. Najważniejsze role odgrywa u kobiet karmiących – odpowiada za rozrost gruczołów sutkowych oraz pobudza proces laktacji. Prolaktyna, podobna w budowie do somatostatyny, oddziałuje jednak także na inne narządy. Oprócz pobudzania laktacji oraz hamowania menstruacji podczas ciąży, hormon ten spełnia następujące funkcje:

  • hamuje wydzielanie hormonu folikulotropowego (FSH) oraz luteinizującego (LH) w okresie karmienia piersią, co powoduje zahamowanie menstruacji,
  • wpływa na czynności ciałka żółtego, produkującego podtrzymujący ciążę progesteron,
  • reguluje wydzielniczą czynność kory nadnerczy,
  • działa stymulująco na układ odpornościowy (aktywuje proliferację limfocytów T oraz cytokin),
  • u mężczyzn oddziałuje na pracę jąder.

Zobacz również:

Prolaktyna wydzielana jest głównie przez przysadkę mózgową, a produkują ją komórki zwane laktotrofami. W niewielkiej ilości hormon jest też wydzielany przez błonę śluzową macicy. Na zwiększenie wydzielania prolaktyny wpływają prolaktoliberyny, estrogeny, serotonina, opioidy endogenne (endorfiny) i wazopresyna. Z kolei hamujący wpływ wywierają dopamina, noradrenalina, acetylocholina.

Poziom prolaktyny wykazuje wahania dobowe – najwyższy utrzymuje się między godziną 4 a 7 rano. Wyrzuty prolaktyny

  • powodują też takie czynniki jak:
  • zjedzenie posiłku,
  • faza REM snu,
  • stosunek seksualny,
  • stymulacja sutków (także związana z karmieniem piersią).
  • niektóre przyjmowane stale leki m.in. euroleptyki, leki przeciwdepresyjne, opioidy, metylodopa, metoklopramid).

Kiedy warto zrobić badanie prolaktyny?

Dość powszechnie występującym problemem u kobiet jest hiperprolaktynemia, czyli podwyższona prolaktyna. Taki stan może powodować problemy z zajściem w ciążę, ponieważ powoduje m.in. zaburzenia miesiączkowania, a nawet zatrzymanie owulacji na kilka (brak miesiączki) miesięcy.

Zobacz również:

Badanie poziomu prolaktyny na czczo jest pierwszym krokiem na drodze diagnostyki. Endokrynolog może zlecić również badanie prolaktyny z obciążeniem, czyli tzw. test czynnościowy.

Choć prolaktyna jest głównie kobiecym hormonem płciowym, odgrywa też istotne role w gospodarce hormonalnej mężczyzn. Badanie prolaktyny jest proste i dostarcza ważnych informacji o stanie zdrowia, jednak znacznie większą wartość diagnostyczną ma badanie prolaktyny z obciążeniem, czyli po podaniu metoklopramidu. Wskazania do jego przeprowadzenia obejmują:

  • pierwotny lub wtórny zanik miesiączki,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • mlekotok u karmiących kobiet oraz u mężczyzn,
  • niepłodność u kobiet,
  • wyciek z brodawki o nieznanej przyczynie,
  • impotencja u mężczyzn,
  • hipogonadyzm u mężczyzn (niepłodność, impotencja, osłabione libido, zanik owłosienia na ciele),
  • podejrzenie gruczolaka przysadki mózgowej,
  • ujawnione w badaniach obrazowych powiększenie siodła tureckiego w mózgu,
  • diagnostyka niedoczynności przysadki lub podwzgórza.

Stężenie prolaktyny oznacza się zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, choć u mężczyzn podlega ono znacznie mniejszym wahaniom. Zwiększenie wydzielania hormonu laktogennego może też powodować niespecyficzne objawy, takie jak częste bóle głowy.

Zobacz również:

Prolaktyna – przygotowanie i przebieg badania

Prolaktyna to hormon, który oznacza się w surowicy krwi. Aby badanie prolaktyny było możliwie miarodajne, warto powtórzyć je rano i po południu, a następnie uśrednić wynik. Zazwyczaj wykonuje się jednak tylko jeden pomiar – pomiędzy godziną 8 a 11 rano.

Pacjent powinien być na czczo, czyli nie spożywać posiłku przez 8 godzin przed badaniem. Na 24 godziny przed pobraniem krwi nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego, warto też unikać stresu i stymulacji sutków – wszystkie te czynniki wpływają na zwiększenie poziomu prolaktyny i mogą sprawić, że wynik badania będzie fałszywie dodatni (hiperprolaktynemia, która w rzeczywistości stanowi przejściowe podniesienie poziomu hormonu we krwi, czyli hiperprolaktynemia czynnościowa).

Badanie prolaktyny z obciążeniem przebiega dwuetapowo i jest podobne do badania krzywej cukrowej (doustny test tolerancji glukozy). Wykonywane są dwa pomiary stężenia prolaktyny we krwi:

  1. pierwsze na czczo analogicznie do jednorazowego pomiaru,
  2. drugie po godzinie od zażycia tabletki metoklopramidu, którą należy przyjąć od razu po pierwszym pomiarze na czczo.

Badanie trwa około kilkunastu sekund i jest mało bolesne. Na badanie prolaktyny czynnościowej, trzeba poświęcić ok półtorej godziny czasu, ponieważ pobrania oddzielone są od siebie godziną czasu, który należy spędzić w przychodni. Badanie prolaktyny na czczo i po obciążeniu można wykonać na NFZ, po uprzednim otrzymaniu skierowania, a także prywatnie. Koszt jednorazowego pobrania wynosi od 30 do 50 złotych w zależności od miasta i laboratorium. W przypadku badania prolaktyny po obciążeniu, często koszt jest dwukrotnością pomiaru stężenia prolaktyny na czczo, zatem wynosi od 60-100 zł. Czas oczekiwania na wynik rzadko przekracza jeden dzień.

Ciąża to wyzwanie dla organizmu, dlatego warto dobrze się do niej przygotować. Zobacz, jakie nawyki pomogą zadbać o zdrowie maluszka, jak i przyszłej mamy. Sprawdź na kolejnych slajdach, jak przygotować się do zajścia w ciążę i zwiększyć na to swoje szanse! Przesuwaj zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Planowanie ciąży. Jakie witaminy i suplementy warto rozważyć...

Prolaktyna – normy w zależności od grupy

Prolaktyna u kobiet waha się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego. Dlatego podaje się osobne normy dla fazy lutealnej, folikularnej oraz dla kobiet ciężarnych.

  • Faza folikularna: < 23 mikrogramów na litr,
  • Faza lutealna: < 40 mikrogramów na litr,
  • Trzeci trymestr ciąży: < 400 mikrogramów na litr.

Wynik powyżej 50 mcg./l u kobiet niebędących w ciąży i niekarmiących piersią wiąże się zwykle z poważnymi skutkami, takimi jak zatrzymanie miesiączkowania. Jeśli poziom prolaktyny przekroczy 100 mcg./l, można podejrzewać istnienie guza przysadki mózgowej. Konieczna jest dalsza diagnostyka i odkrycie przyczyny tak wysokiego wyniku.

W przypadku badania prolaktyny po obciążeniu, pierwszy wynik powinien mieścić się w granicach normy dla badania prolaktyny na czczo. Drugi powinien wzrosnąć maksymalnie 2-6 razy w stosunku do pomiaru pierwszego. Jeśli wartość drugiego pomiaru jest wyższa, wskazuje to na hiperprolaktynemię czynnościową.

Osobne są także normy poziomu prolaktyny u mężczyzn. Badanie prolaktyny nie powinno wykazać wyniku wyższego niż 20 mikrogramów na litr surowicy. Wyższe wyniki mogą wiązać się z takimi objawami, jak spadek libido, impotencja, niepłodność, ogólne gorsze samopoczucie (skłonności do stanów lękowych i depresji), ginekomastia.

Prolaktyna – hiperprolaktynemia u kobiet

Prolaktyna znacznie częściej przyjmuje wartości zbyt wysokie niż zbyt niskie (zarówno u kobiet, jak i mężczyzn). Wysoka prolaktyna na czczo jest nazywana hiperprolaktynemią, natomiast nawet gdy prolaktyna na czczo ma wartość mieszczącą się w granicach norm, a nadmiernie wzrasta po obciążeniu, wskazuje to na hiperprolaktynemię czynnościową. Przyczynami tego stanu mogą być:

  • gruczolaki przysadki mózgowej,
  • choroby podwzgórza i przysadki powodujące ich nadczynność,
  • pierwotna niedoczynność tarczycy lub kory nadnerczy ,
  • marskość wątroby,
  • rak oskrzela lub nerki.
  • przewlekła niewydolność nerek,
  • przyjmowanie leków powodujących nadmierną produkcję hormonu,
  • stres psychologiczny lub fizjologiczny (operacja, uraz).

Niska prolaktyna stanowi problem w okresie ciąży i karmienia piersią. Może powodować brak lub małą ilość pokarmu, a także problemy z zajściem w ciążę i utrzymaniem jej (poronienia na wczesnym etapie ciąży).

Prolaktyna u mężczyzn

Prolaktyna i jej funkcje w organizmie mężczyzny nie zostały jeszcze w pełni opisane. Wiadomo, że hiperprolaktynamia prowadzi do takich skutków jak hipogonadyzm, ale też ginekomastia (w niektórych przypadkach z mlekotokiem), otyłość, większe skłonności do rozwoju miażdżycy i osteoporozy.

Nieprawidłowy poziom prolaktyny wpływa też, podobnie jak u kobiet, na obniżenie nastroju, skłonność do lęków i stanów depresyjnych, a także zmniejszenie satysfakcji ze współżycia. Wysoka prolaktyna u mężczyzn także bywa skutkiem rozwoju guza przysadki, dlatego nie należy lekceważyć towarzyszących jej objawów i zwlekać z wizytą u endokrynologa.

Czy dietą można zminimalizować bóle miesiączkowe?

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na stronazdrowia.pl Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie