Mammografia piersi – wskazania, przebieg i cena badania. Mammografia a USG, czyli profilaktyka raka piersi

Monika Felka
Mammografia jest najważniejszym badaniem przesiewowym, które służy do wykrywania wczesnej postaci raka piersi. MRTG po raz pierwszy powinna być przeprowadzona w 40. roku życia.
Mammografia jest najważniejszym badaniem przesiewowym, które służy do wykrywania wczesnej postaci raka piersi. MRTG po raz pierwszy powinna być przeprowadzona w 40. roku życia. AlarconAudiovisual/Pixabay.com
Mammografia (MRTG) to badanie obrazowe, wykorzystujące niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego. Jest ono pomocne w walce z rakiem piersi, który jest najczęściej występującym u kobiet rodzajem choroby nowotworowej. Przedstawiamy wskazania i przeciwwskazania do wykonania badania mammograficznego.

Co to jest mammografia i kiedy się ją stosuje?

Badanie mammograficzne należy do badań radiologicznych. Przeprowadza się je za pomocą aparatu zwanego mammografem. Maszyna wykonuje zdjęcia RTG sutka w seriach, pozwalając rozpoznać większość zmian jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy kliniczne. Mammografię stosuje się jako przesiewowe badanie w kierunku raka piersi i sutków u kobiet, a szczególnie u pań narażonych na ten rodzaj nowotworu, który jest w dużej mierze uwarunkowany genetycznie.

Wczesne wykrycie zmian nowotworowych w obrębie piersi i sutków daje lepsze rokowania na wyleczenie, niż miałoby to miejsce w przypadku bardziej zaawansowanej choroby. Oznacza to nie tylko większą przeżywalność, ale również mniejsze ryzyko nawrotów nowotworu.

Mammografia w swojej historii była niejednokrotnie obiektem krytyki, ponieważ to badanie uciążliwe dla pacjentek z powodu dużej wrażliwość piersi (może być bolesne). Ponadto wykrywane zmiany w obrębie piersi nie zawsze okazywały się rzeczywistym zagrożeniem. Fałszywe rozpoznanie nasilało stres i lęk oraz narażało kobiety na ponowne badania, a nawet wykonanie biopsji niezłośliwej zmiany, która bez wykonania mammografii nigdy nie zostałaby odkryta, ale też nigdy nie dałaby objawów chorobowych. Z dwojga złego lepiej być zapobiegliwym i sprawdzić nawet nieistotne zmiany.

Na czym polega badanie mammograficzne?

Mammografię piersi wykonuje się za pomocą mammografu, czyli sprzętu radiologicznego o niezwykle wysokiej czułości. Mammograf podczas badania wykonuje 4 zdjęcia rentgenowskie tego samego obszaru, różniące się od siebie kątem naświetlania. Główną zasadą działania mammografu jest fakt, że rozmaite tkanki w różny sposób przyswajają promieniowanie, co sprawia, że dają różny obraz na powstałym zdjęciu. Uzyskany obraz pozwala wyodrębnić wszelkie nieprawidłowości w strukturze piersi. Wykryte w ten sposób mikrozwapnienia mogą sugerować rozwój nowotworu (ale nie muszą) i kwalifikują do kolejnych badań diagnostycznych w celu zróżnicowania podłoża zmainy.

Warto wiedzieć więcej:

Podczas badania mammograficznego pierś jest stabilizowana z góry i dołu oraz ściskana za pomocą sprzętu. Nacisk konieczny do wykonania miarodajnego badania może powodować dyskomfort u pacjentek, szczególnie wrażliwych na ból. Jest on jednak konieczny, ponieważ pozwala na zminimalizowanie dawki promieniowania przy jednoczesnym zwiększeniu rozdzielczości i kontrastu, a także eliminuje powstawanie „martwych pól” w obrazie, których powodem jest niedokładne przyleganie skóry do podstawy detektora.

Ponieważ wiek jest czynnikiem powstawania zmian w strukturze piersi, zaleca się przyniesienie poprzednich zdjęć (jeżeli wcześniej wykonywano mammografię), aby je porównać. Zmiany w obrazowaniu mogą być także spowodowane używaniem różnie skalibrowanej aparatury, dlatego zaleca się odbywanie kolejnych badań mammograficznych w tym sam ośrodku.

Jak przygotować się do badania mammograficznego?

Do mammografii nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Badanie zaleca się wykonać w pierwszej fazie cyklu miesiączkowego (jeśli kobieta nadal miesiączkuje), ponieważ piersi są wtedy mniej wrażliwe na dotyk i ból. W dniu badania nie należy stosować żadnych kosmetyków pielęgnacyjnych do ciała: dezodorantu, antyperspirantu, perfum, mleczka do ciała, balsamu, talku pod pachy. Tego typu produkty mogą przyczynić się do błędów w badaniu np. drobinka talku zostanie odebrana jako mikroguzek. Warto wybrać luźną koszulkę lub sweterek, który szybko można zdjąć, ponieważ do badania należy rozebrać się od pasa w górę.

Przez badaniem należy poinformować radiologa o ciąży, innych wynikach badań (np. USG sutka lub poprzedniej mammografii), terminie ostatniego badania radiologicznego oraz urazach sutka lub piersi.

Cena badania mammograficznego

W Polsce bezpłatne badania mammograficzne w ramach NFZ zapewniane są kobietom po 50 roku życia. W młodszym wieku badanie zleca lekarz. W większości prywatnych klinik i gabinetów, mammografia kosztuje od 80 do 100 złotych (w zależności od placówki oraz rodzaju badania (jedna lub obie piersi). Nowoczesne ośrodki medyczne dysponują mammografami cyfrowymi 3D z tomosyntezą obrazu, czyli mammografią trójwymiarową. Takie badanie jest mniej więcej o połowę droższe. Jego koszt to ok. 150–200 złotych).

Przeczytaj poradnik:

W jakim wieku wykonać mammografię? Wskazania do badania piersi

Na podstawie wyników wielu programów badawczych na całym świecie uznano, że przesiewowe badanie mammograficzne wskazane jest w grupie kobiet pomiędzy 50 a 70 rokiem życia. Panie powinny poddawać się badaniu profilaktycznemu raz na rok lub dwa lata. Uzasadnienie takiego przedziału wiekowego wiąże się nie tylko z najwyższym odsetkiem zachorowań na raka piersi po 50 roku życia, ale także z faktem, że struktura młodszych piersi jest z zasady mniej przejrzysta radiologicznie (a co za tym idzie – niosłaby jeszcze większe ryzyko fałszywie postawionych podejrzeń oraz niepotrzebnego stresu dla pacjentek). Jeżeli chodzi o górną granicę wieku, uzasadnienie jest w większości ekonomiczne i wiąże się z faktem, że po 70 częstszą przyczyną zgonów są zaburzenia w obrębie układu krwionośnego. Jednocześnie mammografia w tym okresie zachowuje przydatność diagnostyczną w kierunku raka piersi.

Oprócz wieku kwalifikującego do badania mammograficznego czynnikami wskazania są także:

  • nowotwór piersi w rodzinie,
  • mutacje genetyczne w wywiadzie,
  • przebyta radioterapia,
  • konieczność rozpoczęcia terapii hormonalnej.

Jak prawidłowo badać swoje piersi?

Przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne mammografii

Przeciwwskazaniem do wykonania mammografii jest przede wszystkim młody wiek pacjentki (poniżej 50 roku życia). Przyczyną takiego stanu rzeczy jest dużo większa wrażliwość na działanie promieni rentgenowskich oraz inna budowa piersi. Zdjęcia wykonane przed 40 rokiem życia niosą ze sobą większe ryzyko związane z promieniowaniem i mniejszą skuteczność diagnostyczną.

Wraz z rozwojem nauki postępuje proces eliminowania błędów, w jakie nowe metody obfitują na początku. Jeszcze niedawno lęk przed wykonaniem mammografii miał uzasadnione podstawy we wzmożonej częstotliwości wykonywania zabiegów, których dużą część stanowiły mastektomie. Dzisiejszy stan wiedzy eliminuje dużą część zabiegów operacyjnych na korzyść rozsądnej diagnostyki.

Wybierając się na badanie mammograficzne, dobrze jest przygotować się na to, że wskutek niezwykle wysokiej czułości mammografu wynik może być fałszywie pozytywny. Wówczas konieczne jest dodatkowe zdjęcie RTG jako element diagnostyki wykluczającej istnienie powodu do obaw. Nie należy obawiać się nadmiernie pozytywnego wyniku tego typu badania.

Istnieje jeszcze jeden element krytyki badania mammograficznego – promieniowanie jest jednym z najlepiej poznanych elementów przyczyniających się do rozwoju chorób nowotworowych. Argument ten podniesiono pod koniec lat 70-tych XX wieku, co wywołało odpowiedź środowisk medycznych w postaci wzmożonych badań nad istotnością zagrożenia promieniowaniem RTG w stosunku do raka piersi powstającego samoistnie.

Wynikiem badań opisanych przez Stephena Feiga i Edwarda Hendricka w artykule opublikowanym przez Journal of the National Cancer Institute w 1997 r. było ustalenie, że stosunek wykrywania nowotworów pierwotnych do wywołanych wynosił 50:1. Niestety, ryzyka nie da się w pełni uniknąć, jednak mammografia nadal pozostaje najbezpieczniejszym sposobem wczesnego wykrywania raka piersi.

USG piersi a mammografia. Jakie są wady i zalety tych badań?

Podczas USG obraz diagnostyczny uzyskiwany jest dzięki zróżnicowanemu odbijaniu fal ultrasonograficznych przez poszczególne elementy piersi. Mammografia natomiast polega na różnej absorpcji promieniowania przez rozmaite struktury piersi. Podstawową różnicą pomiędzy badaniem USG piersi a mammografią jest zatem wykorzystanie ultradźwięków zamiast promieniowania rentgenowskiego. Brak promieniowania w badaniu USG to brak ryzyka rozwoju nowotworu spowodowanego seriami naświetlań.

Jednocześnie należy zdać sobie sprawę z tego, że struktura piersi ulega zmianom w procesie życia. U młodych kobiet dużą część piersi zajmuje tkanka gruczołowa, podczas gdy piersi dojrzałej kobiety składają się w znacznie większej części z tkanki tłuszczowej.

W obrazie badania piersi tkanka gruczołowa barwi się na jasno, a tłuszczowa na ciemno – natomiast nowotwory przyjmują zabarwienie jasne w obrazie RTG i ciemne w obrazie USG. Jako że badanie zmierza do wskazania zmian nowotworowych, istotnym elementem jest zastosowanie odpowiedniej metody do konkretnej struktury piersi, co pozwoli uzyskać najlepszą widoczność zmian (jasne guzy w badaniu RTG na tle ciemnej tkanki tłuszczowej oraz ciemne zmiany w obrazie USG widoczne na tle jasnej tkanki gruczołowej).

Badanie USG pozwala dodatkowo na uchwycenie charakteru zmiany (torbiel czy lity guz), tymczasem nie wykrywa zmian zwapnieniowych, które widać na obrazie powstającym w wyniku badania mammograficznego.

Zgodnie z dostępną wiedzą medyczną, w przypadku młodych kobiet większe zalety niesie bezpieczne badanie ultrasonograficzne, pozwalające na najlepszą widoczność diagnostyczną, nawet jeżeli nie uwzględnia mikrozwapnień wychwytywanych przez mammografię. Odwrotnie w przypadku kobiet po 50 roku życia – struktura piersi wpływa na preferowanie obrazu RTG powstającego w wyniku mammografii jako istotniejszego diagnostycznie.

Zwykle badania różni także koszt – cena mammografii jest najczęściej o 1/3 niższa niż badania USG.

Czy mammografia jest konieczna?

To pytanie podnoszono wielokrotnie, kwestionując istotność statystyczną wyników badania mammograficznego. Niemniej jednak wobec zagrożenia, jakim jest rak piersi, wykonanie mammografii znacznie ogranicza śmiertelność z powodu tego schorzenia. Obecnie w Polsce udział w przesiewowym badaniu mammograficznym dla kobiet znajdujących się w grupie ryzyka jest dobrowolny.

10 sygnałów ostrzegawczych, które mogą wskazywać na nowotwór kobiecy!

Źródła:

  • Per-Henrik Zahl (Strand BH Incidence of breast cancer in Norway and Sweden during introduction of nationwide screening: prospective cohort study, 2004)
  • Peter Gøtzsche (On the benefits and harms of screening for breast cancer, 2004)
  • Alexandry Barratt i Kirsten Howard (Model of outcomes of screening mammography: information to support informed choices, 2005)

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3