Anyż – właściwości zdrowotne, dawkowanie i zastosowanie korzennej przyprawy. Czym różni się anyż gwiazdkowy od anyżu biedrzeńca?

Agata Orzełowska
Anyż gwiazdkowy to aromatyczna przyprawa o korzennym zapachu. Świetnie wzbogaci herbatę lub grzane wino.
Anyż gwiazdkowy to aromatyczna przyprawa o korzennym zapachu. Świetnie wzbogaci herbatę lub grzane wino. pixabay
Udostępnij:
Anyż to przyprawa o charakterystycznym korzennym smaku, który albo się kocha, albo nienawidzi. Kojarzymy go przede wszystkim ze Świętami Bożego Narodzenia, ponieważ wraz z cynamonem, goździkami i gałką muszkatołową, nadaje świątecznym pierniczkom, a także rybnym marynatom wyjątkowego aromatu. Anyż dodaje się również do grzanego wina i zimowej herbaty. Ma ponadto zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, stanowiąc składnik leków na kaszel, a także w kosmetologii, jako składnik kremów na zmarszczki.

Anyż – co to jest?

Anyż gwiazdkowy (bodian właściwy, Illicium verum) to nieduże drzewo z rodziny magnoliowatych pochodzące z Wietnamu, Chin i Indii. Kwitnie w postaci żółtych kwiatów, a owocuje dopiero po sześciu latach. Najintensywniejsze plony daje przez większość swojego życia, bo między czternastym, a setnym rokiem wegetacji. Owoce bodiana to 6-10 ramienne zdrewniałe gwiazdki anyżu. W takiej formie występuje w sprzedaży ta aromatyczna, korzenno-słodka przyprawa, znana z kuchni indyjskiej i azjatyckiej.

Anyż biedrzeniec, znany też jako anyżek (Pimpinella anisum L.), to gatunek rośliny jednorocznej z rodziny selerowatych. Osiąga do 50 cm wysokości i kwitnie białymi, drobnymi kwiatami zebranymi w baldach (podobnie jak koper). Uprawa anyżu biedrzeńca prowadzona jest głównie w Azji Mniejszej oraz w rejonie Morza Śródziemnego. Anyż biedrzeniec ma malutkie i okrągłe, zielono-szare owoce, które pokryte są delikatnymi włoskami. Zawierają one olejki eteryczne i aromatyczne (anetol). Nasiona anyżu biedrzeńca mają bardzo słodki, lekko korzenny smak.

Wartość odżywcza anyżu gwiaździstego i biedrzeńca

Anyż gwiaździsty to przyprawa dodawana do potraw w minimalnych ilościach, ze względu na intensywność smaku i aromatu. Choć anyż jest dość kaloryczny (100 gramów ma 337 kcal), nie należy brać tego pod uwagę, ponieważ nie nadaje się do spożycia w dużych ilościach. Największą wartością odżywczą anyżu gwiaździstego jest olejek eteryczny, którego 90 procent stanowi związek fenolowy anetol. Pozostałe związki to limonen, safrol, pinen, p-cymen i cyneol.

To właśnie zawartość olejków eterycznych jest odpowiedzialna za charakterystyczny smak anyżu, który jest korzenny, intensywny, lekko słodki.

Nasiona anyżku również zasobne są w olejki eteryczne, bogate w różnorodne antyoksydacyjne substancje. Wśród istotnych składników wymienia się, trans-anetol, cis-anetol, etragol, aldehyd anyżowy i beta-kartofylen.

Antyoksydanty to związki chroniące przed stresem oksydacyjnym, który uszkadza komórki i przyczynia się do rozwoju szerokiej grupy chorób cywilizacyjnych. Spośród niezliczonej liczby tych substancji nazywanych też przeciwutleniaczami szczególnie ważna jest ich grupa o stosunkowo dobrze poznanym działaniu na zdrowie. SPRAWDŹ, które przeciwutleniacze warto spożywać szczególnie często! Dowiedz się też, jakie zapewniają korzyści i w jakich produktach się znajdują! Zobacz kolejne slajdy, przesuwając zdjęcia w prawo, naciśnij strzałkę lub przycisk NASTĘPNE.

Antyoksydanty dla zdrowia: 10 polecanych przeciwutleniaczy, ...

Właściwości prozdrowotne anyżu

Anyż bez rozróżniania na dwie odmiany, ma silne właściwości przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe. Wykazuje działanie antybakteryjnie, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Przyprawę można zatem stosować pomocniczo w leczeniu przeziębień i infekcji bakteryjnych oraz grzybiczych, dodając ją do herbaty lub korzennych wypieków.

Anyż gwiazdkowy wykazuje wiele właściwości leczniczych, wśród których na warto wymienić nastepujące:

  • działanie rozkurczowe i wiatropędne. Hebatka z anyżem pomaga łagodzić wzdęcia, dlatego warto wypić ją po spożyciu ciężkostrawnych i tłustych potraw,
  • działanie stymulujące wydzialenie soków trawiennych. Anyż pomaga w domowym zwalczaniu niestrawności i bólu brzucha wywołanego przejedzeniem.
  • działanie przewciwwymiotne i łagodzące nudności.
  • działanie wykrztuśne,
  • działanie moczopędne. Anyż pomaga oczyścić organizm z toksyn, a także niewelować obrzeki spowodowane nagromadzenie wody w ciele.
  • działanie wykrztuśne. Z tego względu ekstratky z anyżu stanowią składnik leków stosowanych na kaszel mokry.
  • działanie wspomagające laktację.
  • działanie przeciwcukrzycowe. Anyż pomaga regulować poziom cukru we krwi.
  • łagodne działanie przeciwbólowe,

Co więcej, substancje zawarte w gwiazdkach anyżu stymulują układ odpornościowy, wspierając naturalna odporność. Poprawiają kondycję skóry i włosów i wykazują korzystny wpływ na potencję.

Podobnie jak anyż gwiazdkowy, anyż biedrzeniec także ma własności antybakteryjne i przeciwzapalne. Dobrze wpływa na procesy trawienia i na układ oddechowy, ma też lekkie działanie rozkurczowe. Działa wykrztuśne, dlatego ekstrakty znajdują się w lekach na kaszel oraz zapalenie górnych dróg oddechowych.

Polecamy przeczytać:

Dawkowanie anyżu

Anyż w leczeniu chorób układu oddechowego można stosować w następujący sposób:

  1. Dzieci do ukończenia 1. roku życia: 0,5 g anyżu na 150 ml wrzątku (napar lub odwar), raz dziennie,
  2. Dzieci w wieku 1-4 lat: 1 g anyżu na 150 ml wrzątku (napar lub odwar), raz dziennie,
  3. Dzieci w wieku 4–10 lat: 2 g anyżu na 150 ml wrzątku, raz dziennie
  4. Młodzież w wieku 10–16 lat i osoby dorosłe: 1-3,5 gramów rozdrobnionych owoców zaparzonych w 150 ml wody (napar), 3 razy dziennie.

Olejek anyżowy można stosować tylko u osób, powyżej 12. roku życia, w dawce 50–200 mikrolitra, 3 razy dziennie.

Zastosowanie anyżu w kuchni. Przepis na anyżówkę

Anyż gwiaździsty i anyżek (anyż biedrzeniec) mają bardzo podobne właściwości i zastosowania. Wynikają one z bardzo podobnego składu olejku eterycznego i substancji aromatycznych, które determinują jego właściwości zdrowotne i smakowe.

Anyż gwiazdkowy dodaje się jako przyprawę (anyż mielony) do dań słodko-kwaśnych, potraw kuchni hinduskiej i dalekowschodniej, do deserów, wypieków, kompotów oraz cukierków. Ze względu na intensywny, charakterystyczny smak anyżu, cukierki z tą przyprawą mają swoich gorących zwolenników oraz równie zagorzałych przeciwników. Anyż znakomicie podkreśla smak mięsa drobiowego i wieprzowego oraz sosów własnych.

Anyż biedrzeniec jako przyprawa, używany jest do wyrobów piekarniczych oraz do produkcji nalewki z anyżu (anyżówki). Nalewka z anyżu biedrzeńca polecana jest w celach leczniczych w infekcjach bakteryjnych i stanach zapalnych gardła, krtani i tchawicy – oczywiście nalewka z anyżu przeznaczona jest jedynie dla osób dorosłych. Można kupić ją w wybranych sklepach, można też wykonać samodzielnie.

Przepis na anyżówkę
Dwadzieścia nasion anyżu biedrzeńca, należy zalać 250 ml spirytusu i na dwa tygodnie odstawiać w ciemne miejsce. Następnie zlać płyn do innej butelki, a nasiona ponownie zalać 250 ml spirytusu i odstawić na kolejne dwa tygodnie. Po tym czasie połączyć oba płyny i dodać do smaku miód. Należy jednak pamiętać, że ze względu na zawartość w nalewce z anyżu wysokoprocentowego alkoholu nie jest ona wskazana dla kobiet w ciąży oraz dzieci.

Do leczenia kaszlu z gęstą wydzieliną i przy stanach zapalnych górnych dróg oddechowych stosowana jest herbata z anyżem. Aby ją przygotować, należy zaparzać dwie gwiazdki anyżu w szklance wrzątku przez około 15 minut.

Anyż w kosmetyce i przemyśle farmaceutycznym

Anyż gwiazdkowy znalazł zastosowanie w kosmetyce. Olejek z anyżu dodaje się do niektórych perfum oraz toników, kremów ujędrniających skórę i przeciwzmarszczkowych. Substancje czynne zawarte w anyżu napinają i ujędrniają, wygładzają zmarszczki i przeciwdziałają powstawaniu nowych. Tonik z anyżu pomaga zwalczać trądzik, gdyż ma działanie antybakteryjne. Należy jednak obserwować skórę, ponieważ może podrażnić.

Anyż znalazł również zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym. Produkuje się z jego dodatkiem leki na infekcje górnych dróg oddechowych oraz na problemy trawienne – wzdęcia, nadmierne gazy i zaburzenia gastryczne.

Anyż mielony czy w całości?

Zarówno w przypadku, gdy kupujemy anyż gwiaździsty, jak i anyż biedrzeniec, najlepiej wybierać ten w całości, czyli gwiazdki anyżu lub okrągłe nasiona. W takiej formie anyż dłużej zachowuje świeżość i cenne właściwości. Anyż mielony można zrobić z nich samodzielnie tuż przed wykorzystaniem – wystarczy zmielić gwiazdki w młynku lub rozgnieść w moździerzu. Anyż mielony jest tańszy, ale zazwyczaj ma gorszą jakość: może być mieszany z mąką i z reguły jest zwietrzały. Anyż gwiaździsty mielony znajdziemy też w mieszankach przypraw orientalnych, na przykład w przyprawie pięciu smaków do dań kuchni chińskiej.

Anyż gwiazdkowy, należy przechowywać w szczelnie zamknietym pojemniku i w zaciemnionym miejscu, zaś anyżek w płóciennej torebce.

Anyż – przeciwwskazania do spożycia

Anyż może mieć działanie uczulające – szczególną ostrożność przy jego stosowaniu powinny zachować osoby uczulone na szparagi, kolendrę, kminek, seler i koper włoski. Inhalacje z owoców anyżu oraz olejku anyżowego nie są zalecane dla kobiet w ciąży, dzieci i młodzieży do ukończenia 17. roku życia. Ponieważ nie ma wystarczających dowodów naukowych, że związki z anyżu przechodzą do mleka matki, nie zaleca się stosowania go także podczas laktacji.

W skrajnych przypadkach inhalacje z anyżu mogą spowodować odruch wymiotny, lub zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego (bardzo rzadkie przypadki), jak drgawki. Nie zaleca się korzystania z preparatów na bazie anyżu przez okres dłuższy niż 14 dni.

Ze względu na działanie zbliżone do estrogenu (kobiecych hormonów płciowych – anyż jest bogaty w fitoestrogeny) anyż jest przeciwwskazany dla kobiet chorujących na raka macicy, raka jajnika, raka piersi oraz endometriozę. Anyż spożywany bardzo często może zmniejszać skuteczność tabletek antykoncepcyjnych i tamoksyfenu.

Sprawdź, dlaczego kuchnia azjatycka jest zdrowa!

  1. Kmieć K.:Rośliny przyprawowe. Analecta, 2004.
  2. Popis-Witkowska A.:Przyprawy do każdej potrawy. Gliwice, 2006.
  3. Nowar G., Nawrot J.: Surowce roślinne i związki naturalne stosowane w chorobach układu oddechowego. Herba Poloniea, 2009.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Toksyczne warzywa, gdzie jest ich najwięcej?

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie