Kinaza kreatynowa (CK, CPK) – kiedy wykonać badanie i jaka jest norma? Co oznacza podwyższona i zbyt niska kinaza fosfokreatynowa?

Jakub Stężycki
PublicDomainPictures (Pixabay.com)
Kinaza kreatynowa lub kinaza fosfokreatynowa (CK, CPK) to enzym obecny m.in. w sercu, mięśniach i mózgu, który pozwala na tworzenie rezerw energetycznych w komórkach tych narządów. Podwyższony poziom CK, oznaczany w badaniu laboratoryjnym krwi, może być objawem groźnych uszkodzeń tych organów i stanów zapalnych mięśni. Wyjaśniamy, jakie znaczenie ma badanie CPK, kiedy jest wykonywane, jakie są normy dla jego wyników i jakie choroby mogą mieć związek z podwyższonym lub obniżonym stężeniem kinazy kreatynowej.

Co to jest kinaza kreatynowa?

Kinaza kreatynowa (CK), inaczej kinaza fosfokreatynowa (CPC) jest enzymem występującym w cytoplazmie komórek narządów, odpowiedzialnym za katalizację reakcji fosforylacji kreatyny. Prowadzi ona do przekształcenia kreatyny w fosfokreatynę – związek pełniący rolę rezerwy energetycznej komórek, szczególnie mięśniowych.

W związku z rolą, jaką pełni ten enzym, największą aktywność kinazy kreatynowej stwierdza się w mięśniu sercowym, mięśniach szkieletowych oraz mózgu. Mniejsze poziomy stwierdza się w narządach takich jak żołądek, okrężnica, jelito cienkie, pęcherzyk żółciowy i nerki.

Kinaza kreatynowa występuje w trzech postaciach, będących izomerami: to tzw. izoenzymy MM, MB i BB. W każdym z narządów występują inne zawartości poszczególnych izoenzymów CK, dzięki czemu oznaczanie ich zawartości w ramach badania CPK pomaga stwierdzić, skąd pochodzi enzym w przypadku wzrostu jego poziomu w osoczu krwi.

Prawidłowa zawartość poszczególnych izoenzymów CK jest następująca:

  • w mięśniach szkieletowych 95 proc. kinazy kreatynowej występuje w postaci izoenzymu CK-MM, a 5 proc. jako CK-MB.
  • w mięśniu sercowym ok. 60 proc. kinazy kreatynowej to CK-MM, a 40 proc. – CK-MB.
  • w mózgu występuje natomiast tylko CK-MM.
  • w osoczu krwi powinien występować jedynie CK-MM przy 95. całkowitej aktywności, a nie powinno być formy CK-BB. W przypadku obecności powyżej 5 proc. CK-MB wskazuje na pochodzenie enzymu z mięśnia sercowego.

Badanie CK – na czym polega i jak się do niego przygotować?

Badanie laboratoryjne kinazy kreatynowej (CK, CPK) jest koniecznością w sytuacjach, które wymagają dokładniejszej diagnozy,

Podwyższony poziom kinazy, który utrzymuje się przez kilka dni, może oznaczać duże ryzyko powikłań – bez wykonania odpowiedniego badania trudno byłoby go zdiagnozować.

Dodatkową zaletą badania CPK jest jego łatwa dostępność – można wykonać je w wielu ośrodkach. Przebieg badania nie różni się wiele od standardowego badania krwi i polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi, najczęściej z dołu łokciowego. Wyniki trafiają do pacjentów już po kilku dniach.

Do badania kinazy kreatynowej nie trzeba się specjalnie przygotowywać, jednak podobnie jak w przypadku wielu innych badań krwi zaleca się przyjście z samego rana i na czczo. Pacjent powinien do swojego organizmu dostarczyć odpowiednią ilość płynów, najlepiej w postaci wody.

Pacjent, u którego wykryto podwyższoną lub obniżoną aktywność enzymu kinazy w krwi, powinien zostać skierowany na bardziej szczegółowe badania, które pomogą ustalić dokładną przyczynę problemu.

Przeczytaj również:

Kinaza fosfokreatynowa (CPK) – kiedy wykonuje się badanie?

Badanie CPK, czyli poziomu aktywności kinazy kreatynowej, jest z reguły wykonywane w sytuacji, gdy lekarza zaobserwuje niebezpieczne zmiany w funkcjonowaniu serca lub mózgu.

Najczęstsze wskazania do badania CPK to:

  • podejrzenie zawału serca lub w występowanie zagrożenia kolejnym zawałem (dorzutem), 
  • uszkodzenia mięśni szkieletowych,
  • choroby mięśni, np. dystrofia mięśniowa (Zanik mieśni) u niemowląt,
  • leczenia hiperlipidemii,
  • podejrzenie zatrucia tlenkiem węgla.

Badanie CPK wykonuje się również w sytuacji, gdy pacjent zgłasza objawy takie jak duszności i ból w klatce piersiowej i chroniczne bóle mięśniowe

Badanie kinazy kreatynowej było do niedawna koniecznością w podejrzeniu zawału serca.

Z badań wynika jednak, że podczas pierwszych 6 godzin po zawale serca jedynie u ok. 30 proc. pacjentów obserwuje się zwiększony poziom kinazy kreatynowej we krwi, a dokładniej izoenzymu CK-MB.

W związku z tym, że wzrost poziomu CK obserwuje się po tym, jak w sercu powstaną ogniska martwicy, a maksymalne stężenie enzymu występuje po upływie 12-24 godzin, obecnie stosuje się dokładniejsze wskaźniki tego stanu, jak badanie poziomu troponiny T lub I.

Kinaza kreatynowa – norma dla kobiet i mężczyzn

W przypadku badania poziomu aktywności enzymu kinazy kreatynowej, dużą uwagę należy zwrócić na normy ustalone przez laboratorium, w którym wykonujemy testy. Mogą różnić się między sobą, w zależności od przyjętych kryteriów, dlatego wyniki mogą być źle zinterpretowane przez pacjenta.

Istnieją jednak ogólne normy poziomu CP: dla kobiet i mężczyzn, które kształtują się następująco:

  • kobiety: 40–285 U/l,
  • mężczyźni: 55–370 U/l.

Wyniki badania CK podaje się w jednostkach takich jak U/l, przy czym 1 U/l oznacza aktywność enzymu CK zdolną do  przekształcenia 1 mikromola substratu w czasie 1 minuty w przeliczeniu na litr osocza krwi.

Podwyższona kinaza kreatynowa – co może oznaczać?

Podwyższona aktywność enzymu CK, stwierdzana w ramach badania jego poziomu we krwi, może ona świadczyć o takich schorzeniach jak m.in.: 

  • zanik kmieśni w postaci dystrofii mięśniowej Duchenne'a,
  • choroby i uszkodzenie mięśnia sercowego, m.in. w wyniku zawału serca,
  • zapalenie wielomięśniowe,
  • rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych, np. wskutek urazu,
  • zabiegi chirurgiczne,
  • intensywny wysiłek fizyczny,
  • napady padaczkowe,
  • nosicielstwo genu dystrofii mięśniowej Duchenne'a,
  • przyjmowanie niektórych leków, takich jak m.in. statyny,
  • choroby ośrodkowego układu nerwowego,
  • niedoczynność tarczycy,
  • zmiany nowotworowe,
  • zator płuc,
  • wstrząs mózgu.

Dowiedz się więcej na temat:

Niski poziom kinazy kreatynowej – z czego może wynikać?

Obniżony poziom aktywności tego enzymu jest najczęściej objawem nadużywania alkoholu, a także wynikających z tego faktu powikłań. Niski poziom kinazy fosfokreatynowej może być także wyniekiem reumatoidalnego zapalenia stawów.

Podstawowe badania profilaktyczne, które mogą uratować Ci życie!

Dwa lata w kolejce do lekarza

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3