Czerniak to jeden z najbardziej złośliwych nowotworów skóry. Tak odróżnisz czerniaka od pieprzyka! Jak wygląda czerniak i jakie daje objawy?

Ewa Zwolak
Czerniak jest jednym z najbardziej złośliwych nowotworów skóry. Sygnałem wskazującym na pojawianie się czerniaka mogą być zmiany skórne, zarówno te, które pojawiły się jako nowe, jak i rozwój lub przekształcenie już istniejących.
Czerniak jest jednym z najbardziej złośliwych nowotworów skóry. Sygnałem wskazującym na pojawianie się czerniaka mogą być zmiany skórne, zarówno te, które pojawiły się jako nowe, jak i rozwój lub przekształcenie już istniejących. belchonock/123rf.com
Udostępnij:
Do wystąpienia czerniaka skóry przyczynia się głównie nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV i to nie tylko w czasie opalania się. Oprócz tego duży wpływ ma genetyczna podatność na raka skóry, która występuje u osób z jasną karnacją, jasnymi włosami i zielonymi lub niebieskimi oczami. Nowotwór ten bardzo często rozwija się z istniejących już znamion i pieprzyków, dlatego nawet najmniejsza zmiana w ich obrębie powinna wzbudzić nasz niepokój i skłonić do wizyty u dermatologa. Szczególnie jeśli pojawią takie się objawy czerniaka, jak zaczerwienienie, świąd, krwawienie i powiększenie znamienia. Sprawdź, jak rozpoznać czerniaka i na czym polega jego leczenie.

Spis treści

Jak wygląda czerniak?

Czerniaki są nowotworami złośliwymi, występującymi na: skórze, błonach śluzowych i błonie naczyniowej gałki ocznej. Wywodzą się one bezpośrednio z melanocytów – komórek barwnikowych, wydzielających melaninę, która odpowiada za pigmentację skóry. Ze względu na szybki wzrost, wczesne przerzuty drogą chłonną i krwionośną i małą wrażliwość na podjęte leczenie, cechują się one stosunkowo dużą złośliwością. Według ogólnych szacunków czerniaki są diagnozowane na świecie u ok. miliona osób rocznie.

W Polsce co roku diagnozowanych jest blisko 4000 zachorowań na tę chorobę, a ponad 22 000 europejskich obywateli traci życie z powodu czerniaka.

System kliniczny ABCDE, czyli jak rozpoznać czerniaka?

Akademia Czerniaka [3], która stanowi sekcję naukową Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej na swojej stronie pisze o cechach charakterystycznych, które pomagają w rozpoznaniu czerniaka. Służą do tego tzw. kryteria ABCDE. Znaczenie liter w tym skrócie jest następujące:

  • A – asymetria (np. znamię „wylewające” się na jedną stronę),
  • B – brzegi poszarpane, nierównomierne i ze zgrubieniami,
  • C – czerwony, czarny, niejednolity kolor,
  • D – duży rozmiar, wielkość zmiany powyżej 6 mm,
  • E – ewolucja, czyli postępujące zmiany zachodzące w znamieniu.

Jeśli któreś ze znamion, narośli lub pieprzyków kwalifikuje się do jednego z powyższych punktów lub budzi niepokój, musi być zbadane przez lekarza. Powinien zrobić to dermatolog lub chirurg-onkolog. Zmiany skórne budzące jakichkolwiek wątpliwości należy wyciąć.

Jakie są przyczyny pojawiania się czerniaka?

Czerniaki powstają zarówno samoistnie na skórze zdrowej, jak i na bazie istniejącego znamienia barwnikowego. Przyczyny czerniaka nie są jeszcze do końca poznane, jednakże bardzo duży wpływ na rozwój tego nowotworu mają czynniki ryzyka. Największe prawdopodobieństwo zachorowania na raka skóry występuje u przedstawicieli rasy kaukaskiej (białej), mniejsze – u Latynosów, a najmniejsze – u Azjatów i Afroamerykanów. W ramach czynników ryzyka zachorowania na czerniaka można wymienić:

  • genetyczną podatność na raka skóry, która odpowiada zaledwie za 3 proc. diagnozowanych czerniaków. Wynika ona z dziedziczenia mutacji genotypu, który wywołuje czerniaka,
  • skórę pergaminową, która jest bardzo rzadką, dziedziczną, dolegliwością. Często rozwijają się na niej nowotwory skóry, w tym m.in. czerniak,
  • nadmierną ekspozycję na promieniowanie słoneczne (UVA i UVB),
  • podeszły wiek – ryzyko zachorowania na czerniaka zwiększa się wraz z wiekiem. Średnia wieku występowania raka skóry wynosi 53 lata,
  • płeć – ryzyko zachorowania na czerniaka jest większe u mężczyzn niż u kobiet. Ponadto u mężczyzn większe jest ryzyko nawrotu, a samo leczenie mniej skuteczne,
  • immunosupresja, której konsekwencją jest osłabienie odporności. Zwiększone ryzyko zachorowania na czerniaka występuje u osób z zespołem niedoboru odporności i osób po przeszczepie narządów,
  • występowanie dużej liczby zmian barwnikowych. U takich osób ryzyko zachorowania na czerniaka zwiększa się aż 5-krotnie.

Zobacz też:

Jakie objawy dają czerniaki?

Czerniaki mają tendencje do długiego rozwoju bezobjawowego, co sprawia, że z roku na rok zwiększa się umieralność na tego raka skóry. Z tego powodu osoby z licznymi zmianami barwnikowymi powinny systematycznie je kontrolować zarówno samodzielnie, jak i u dermatologa. Pierwszym objawem czerniaka, który powinien wzbudzić niepokój, jest pojawienie się nowego znamiona o nieregularnym kształcie lub zmiany w obrębie już istniejącego znamiona. W początkowym stadium rozwoju czerniak może być mylony ze zwykłą ranką, która trudno się goi. Zmiana ta może przyjmować, postać drobnej grudki, która jest lekko zaczerwieniona i pokryta strupkiem. Oprócz tego niepokój powinny wzbudzić:

  • zgrubienia w obrębie znamienia,
  • zaczerwienienie wokół znamienia,
  • krwawienie ze znamienia,
  • nagła zmiana pigmentacji znamienia,
    [*nieregularny kształt znamienia (tzw. asymetryczność).

Rodzaje czerniaka

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia osiem podstawowych odmian czerniaka:

  • czerniak szerzący się powierzchownie, który stanowi najczęstszą kliniczną postać tego nowotworu (ok. 70 proc.). Zwykle powstaje on u osób młodych i w średnim wieku. Stanowi on konsekwencją nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne (zarówno sztuczne, jak i naturalne). Czerniak ten daje stosunkowo dobre rokowania,
  • czerniak guzkowy, który jest diagnozowany u ok. 10-20 proc. osób z czerniakiem. Najczęściej występuje on u mężczyzn powyżej 40. roku życia na skórze głowy, karku lub górnej części pleców. Czerniak ten przyjmuje postać kopulastego guzka o ciemnym zabarwieniu, który bardzo źle rokuje, ponieważ szybko daje przerzuty,
  • czerniak z plamy soczewicowatej, który stanowi 5-10 proc. czerniaków skóry. Diagnozowany jest on zwykle u osób, które przekroczyły 60. rok życia. Czerniak ten pojawia się na twarzy – policzkach, nosie lub w okolicy skroniowej,
  • czerniak pod paznokciem (podpaznokciowy), który bardzo rzadko diagnozowany jest u osób rasy kaukaskiej (częściej występuje u Azjatów i Afroamerykanów i nie ma on w ogóle związku z nadmierną ekspozycją na promieniowanie słoneczne),
  • czerniak bezbarwny (amelanotyczny), który jest bardzo rzadką postacią czerniaka. Charakteryzuje się on brakiem lub znikomymi ilościami barwnika, co jest bezpośrednim następstwem mniejszego zróżnicowania komórek rakowych.

Czerniak, pieprzyk a brodawka łojotokowa – czym się różnią?

Czerniak niekiedy bywa mylony z pieprzykiem i brodawką łojotokową. W celu zróżnicowania tych zmian skórnych konieczna jest wizyta u dermatologa i wykonanie szeregu badań diagnostycznych. Podstawą jest wywiad lekarski, który powinien uwzględniać m.in. pytania o stan skóry i występowanie czynników ryzyka. Na wczesnym etapie rozpoznawania różnicy między czerniakiem a pieprzykiem i brodawką łojotokową, pacjentom wykonuje się badanie skóry. Pomocna jest także dermatoskopia (badanie znamion pod powiększeniem za pomocą dermatoskopu). Przy czerniaku skóry można zaobserwować: asymetryczny rozkład struktur w obrębie zmiany, nieregularny rozkład pigmentu i niebiesko-biały welon. Wówczas, gdy wystąpią te symptomy, konieczne jest wycięcie zmiany i poddanie jej badaniu histopatologicznemu. Wśród badań wspomagających diagnostykę czerniaka można wymienić: morfologię krwi, próby wątrobowe, LDH (aktywność dehydrogenazy mleczanowej), RTG, USG jamy brzusznej, tomografię komputerową.

Czerniak to jeden z najbardziej złośliwych nowotworów skóry. Tak odróżnisz czerniaka od pieprzyka! Jak wygląda czerniak i jakie daje objawy?
opracowanie własne

Leczenie czerniaka

Leczenie czerniaka w pierwszej fazie polega na chirurgicznym usunięciu zmiany. Po wykonaniu biopsji i potwierdzeniu wstępnej diagnozy dermatolog może podjąć decyzje o wykonaniu „docięcia” z większym marginesem (maksymalny margines może wynosić 2 cm). W przypadku przerzutów do węzłów chłonnych, które są zdecydowanie najpowszechniejsze przy czerniaku, wykonuje się limfadenektomię terapeutyczną (zabieg usunięcia węzłów chłonnych). Przy czerniakach skóry wykonuje się limfadenektomię w trzech różnych zakresach: pachowym, pachwinowym i szyjnym. W bardzo rzadkich przypadkach wykonuje się także limfadenektomię w obrębie dołu podkolanowego lub łokciowego.

Wówczas, gdy czerniak oprócz warstwy skórno-naskórkowej, objął również węzły chłonne i inne narządy, to konieczne jest zastosowanie leczenia wspomagającego. Mowa tu przede wszystkim o:

  • chemioterapii prefuzyjnej, która znajduje zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy doszło do przerzutów w obrębie guza pierwotnego,
  • radioterapii, która znajduje zastosowanie wówczas, gdy pacjent z przyczyn obiektywnych nie może zostać poddany zabiegowi chirurgicznemu. Radioterapię można stosować również wtedy, gdy podczas operacji nie udało się usunąć guza w całości. Ponadto metoda ta może być stosowania także w ostatnim stopniu zaawansowania choroby w celu złagodzenia dotkliwości objawów,
  • immunoterapii (terapii celowanej), która jest jedną z najnowocześniejszych metod leczenia czerniaka. Polega ona na podawaniu pacjentom leków, które mają zdolność do unicestwiania komórek nowotworowych.

Czerniak z przerzutami – rokowania

Rokowanie przy zdiagnozowaniu czerniaka uzależnione jest przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby, a także od lokalizacji i głębokości nacieku zmiany nowotworowej. Najmniejsze szanse na przeżycie 5 lat po wycięciu czerniaka mają mężczyźni w podeszłym wieku. Ponadto, jak pokazują badania kobiety z rozpoznanym czerniakiem nieprzerzutowym, przeżywają znacznie więcej lat niż mężczyźni z taką samą diagnozą. Rokowania pacjentów z czerniakiem pogarszają się wówczas, gdy zmiana nowotworowa daje przerzuty do węzłów chłonnych lub do odległych narządów. Przy czym warto podkreślić, że ryzyko przerzutów jest większe u osób w młodym wieku, ze względu na większą aktywność komórek nowotworowych.

Stadium zaawansowania czerniaka

Wyodrębnia się kilka klasyfikacji stadium zaawansowania czerniaka. Najpowszechniejsza z nich jest klasyfikacja TNM, której nazwa jest akronimem pochodzących od słów angielskich, w której T oznacza tumor (guz pierwotny), N – node (węzeł chłonny), M – metastatis (przerzut odległy). Poszczególnym stopniom skali TNM dodaje się oznaczenie liczbowe, które wskazuje na stadium zaawansowania raka:

  • stopień 0 wskazuje na postać czerniaka, która obejmuje wyłącznie naskórek,
  • stopień I wskazuje na postać czerniaka,
  • stopień II wskazuje na postać czerniaka, która może występować w trzech podstopniach: A — zmiany z owrzodzeniem o grubości do 2 mm (bez owrzodzenia do 4 mm), B — zmiany z owrzodzeniem o grubości do 4 mm (bez owrzodzenia do 4 mm), C — zmiany z owrzodzeniem o grubości powyżej 4-6 mm.
  • stopień III wskazuje na postać czerniaka z przerzutami do węzłów chłonnych,
  • stopień IV wskazuje na postać czerniaka z przerzutami do węzłów chłonnych i odległych narządów (najczęściej płuc i wątroby).

Źródła:

  • Krajowy Rejestr Nowotworów, Dokument dostępny na stronie: http://onkologia.org.pl/raporty/#tabela_rok, [dostęp: 11.05.2020]
  • Greinert R., et al. Cancer Epidemiology 39S (2015) S75-S83
  • Poznaj ABCDE czerniaka, Akademia Czerniaka

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polska coraz bardziej rowerowa

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Strona Zdrowia
Dodaj ogłoszenie