Spis treści
Statek kosmiczny niczym karetka
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS), choć krąży wysoko nad Ziemią, jest doskonale wyposażona pod względem medycznym.
- Zaplecze medyczne na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przypomina bardzo dobrze wyposażoną karetkę w ciągłej gotowości - mówi dr Maksymilian Brzezicki w rozmowie z PAP.
I rzeczywiście, w ciągu ponad 25 lat działaności ISS na Stacji nie doszło jeszcze do żadnego poważnego incydentu związanego ze zdrowierm któregoś z członków załogi.
Dopiero w minionym tygodniu po raz pierwszy w historii NASA zdecydowała się przerwać misję i sprowadzić członków Crew 11 na Ziemię właśnie z powodu kłopotów zdrowotnyuch jednego z astronautów. Kapsuła odłączy się od ISS dziś, w środę 14 stycznia 2026 ok. godz. 23:00 czasu polskiego i wyląduje w Pacyfiku ok. godz. 9:40 rano w czwartek.
- Wydarzenia sportowe, loty i wycieczki autobusowe na Ziemi są często przerywane lub odwoływane z powodów medycznych, a przecież mówimy o przedsięwzięciach o rzędy wielkości mniej złożonych niż lot w kosmos. W ciągu ćwierć wieku niezwykle ryzykownych i skomplikowanych podróży na ISS, życia na orbicie i podejmowania intensywnych dla ludzkiego organizmu wyzwań, tak poważna sytuacja, jak konieczność skrócenia misji, wydarzyła się po raz pierwszy. Fakt, że tyle lat obyło się tam bez większych problemów, to powód do dumy - zapenia doktor Brzezicki.
Jak właściwie działa system meydczny ISS? Ekspert zdradza jego tajniki.
System opieki medycznej na ISS
Na stacji kosmicznej nie znajdziesz tradycyjnego gabinetu lekarskiego.
- Wszelkie procedury i zabiegi są prowadzone w modułach roboczych i mieszkalnych ISS - mówi dr Brzezicki. - Dzięki takiemu systemowi procedury medyczne mogą być realizowane szybko i sprawnie.
Medyczna gotowość na ISS opiera się na odpowiednich szkoleniach wszystkich członkach załogi oraz specjalnych pakietach medycznych.
- Kiedy wśród mieszkańców ISS pojawiają się problemy zdrowotne, przeszkoleni medycznie członkowie załogi wykorzystują przygotowane na różne ewentualności pakiety medyczne, w oparciu o z góry ustalone procedury. Na przykład Emergency Medical Treatment Pack (EMTP) to paczka na wypadek potrzeby ratowania życia. Są w niej m.in. leki do resuscytacji i zestaw do udrożnienia dróg oddechowych; można użyć defibrylatora. W innych paczkach są antybiotyki albo środki do zaopatrzenia ran. Astronauci nie muszą zastanawiać się, gdzie są i jakie leki zastosować w konkretnym przypadku, wszystko jest w odpowiedniej dokumentacji - tłumaczy dr Brzezicki.
Profilaktyka zdrowotna i monitoring na orbicie
Zapobieganie problemom zdrowotnym na ISS ma kluczowe znaczenie. Dr Brzezicki wskazuje na istotność monitorowania zdrowia astronautów:
- Na orbicie niezwykle ważne są profilaktyka i prewencja. Oznacza to stałe monitorowanie zdrowia astronautów. Wśród badań prowadzonych regularnie u astronautów są pomiary ciśnienia, saturacji (czyli zawartości tlenu we krwi), badania temperatury ciała, krwi, moczu i EKG.
Coraz większe znaczenie przywiązuje się do zdrowia psychicznego i neurologicznego uczestników misji kosmicznych.
- W przypadku ośrodkowego układu nerwowego pacjent na orbicie musi niejako zbadać się sam i powiedzieć lekarzom, co się z nim dzieje. W chorobach kardiologicznych do diagnostyki mamy EKG, ale w neurologicznych jeszcze nie istnieją obiektywne narzędzia, które pozwalają rozpoznać konkretne schorzenia. Dlatego trwają intensywne prace nad analizą głosu, ruchów ciała albo mimiki, które mogłyby wskazać na wystąpienie konkretnych problemów - wyjaśnia Brzezicki.
Telemedycyna w kosmosie? „Chcielibyśmy uniknąć”
Choć na Ziemi zdalne operacje stają się coraz bardziej powszechne, zastosowanie ich w przestrzeni kosmicznej jest wyzwaniem na przyszłość.
- Medycyna zdalna, taka jak z wykorzystaniem robota chirurgicznego da Vinci, którym już teraz na Ziemi przeprowadza się operacje na odległość, to jednak w kosmosie scenariusz przyszłości. Na ISS próbowano tego jedynie w trybie eksperymentalnym, z pomocą robota MIRA (spaceMIRA). Był to miniaturowy robot chirurgiczny, który w lutym 2024 r. przeszedł pierwszy udany test zdalnej teleoperacji na ISS. Ale na orbicie tego typu operacji chcielibyśmy uniknąć, ze względu na wysokie ryzyko dla pacjenta oraz potencjalne komplikacje okołozabiegowe - wyjaśnia ekspert.
Wyzwania medycyny kosmicznej
Kosmos to nie tylko miejsce odkryć, ale również pełne niebezpieczeństw środowisko dla zdrowia astronautów. Na orbicie mogą pojawić się różnorodne zagrożenia zdrowotne.
- W warunkach kosmicznych mogą wystąpić najróżniejsze problemy, takie jak powikłana kamica nerkowa (ryzyko zwiększone w kosmosie ze względu na zwiększone wydalanie wapnia z kości), infekcje bakteryjne przy ograniczonej skuteczności dostępnych antybiotyków (na ISS stwierdzono obecność szczepów opornych na wiele leków) albo zespół adaptacji do mikrograwitacji ze znacznymi wymiotami i odwodnieniem - wylicza dr Brzezicki. - Często występują również zaburzenia widzenia spowodowane zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym.
Źródło: PAP
