Nadczynność tarczycy – przyczyny, objawy, dieta, diagnostyka i leczenie. Sprawdź, czy nadczynność tarczycy w ciąży jest groźna!

Ewa Zwolak
Ewa Zwolak
Zaktualizowano 
Nadczynność tarczycy jest dolegliwością, która dotyczy w głównej mierze kobiet. Jej przyczyny mogą być zróżnicowane. Iurii Sokolov[pixabay.com]
Nadczynność tarczycy jest jednym z najpowszechniejszych zaburzeń endokrynologicznych. Szacuje się, że przypadłość ta dotyczy ok. 2% kobiet i 0,2,% mężczyzn. Jej bezpośrednią przyczyną jest nadmierne stężenie hormonów – tyroksyny, trójjodotyroniny i kalcytoniny – produkowanych przez gruczoł tarczycy. Najpowszechniejsze pośrednie przyczyny nadczynności tarczycy to: choroba Gravesa-Basedowa, wole guzkowe toksyczne (choroba Plummera) i guzek tarczycy (choroba Goestcha). Natomiast wśród charakterystycznych objawów nadczynności tarczycy można wymienić: nadpobudliwość psychoruchową, nadpotliwość, tachykardię (przyśpieszony rytm serca), poczucie duszności i ogólnego osłabienia organizmu. Swoistym objawem nadczynności tarczycy u dzieci jest z kolei znacznie przyspieszenie wzrostu. Niekiedy może wystąpić również niekontrolowana utrata masy ciała.

Leczenie nadczynności tarczycy ukierunkowane jest na uregulowanie poziomu hormonów, a co za tym idzie – zmniejszenie ryzyka wystąpienia groźnych dla zdrowia powikłań i dotkliwości objawów.

Nadczynność tarczycy – przyczyny

Nadczynność tarczycy, tuż obok niedoczynności tarczycy, jest jednym z powszechnych zaburzeń endokrynologicznych. Występuje ono na skutek nadmiernego stężenia hormonów: tyroksyny, trójjodotyroniny i kalcytoniny, które produkowane są przez gruczoł tarczycy. Nasilenie objawów nadczynności tarczycy może różnić się w zależności od bezpośredniej przyczyny tej dolegliwości. Podstawową konsekwencją nadmiaru hormonów produkowanych przez gruczoł tarczycy jest przyspieszenie przemiany materii. Ponadto stan ten negatywnie wpływa na funkcjonowanie układu krążenia, co może odbijać się w zaburzeniach rytmu serca, zakrzepicy, niewydolności krążenia. Utajona nadczynność tarczycy negatywnie wpływa na jakość życia pacjentów. Może ona skutkować: niekontrolowaną utratą masy ciała, osłabieniem siły mięśniowej, a także osłabieniem kości (osteoporozą). Omawiane zaburzenie endokrynologiczne dotyczy w głównej mierze kobiet – według szacunków nadczynność tarczycy u mężczyzn jest stosunkowo rzadka.

Nadprodukcja tyroksyny (fT4), trójjodotyroniny (T3) i kalcytoniny (CT) nie zawsze świadczy o nadczynności tarczycy. Niekiedy podwyższony poziom tych hormonów może być następstwem: podostrego zapalenia tarczycy, polekowego zapalenia tarczycy czy woli jajnikowych.

Najpowszechniejsze przyczyny nadczynności tarczycy to:

  • Choroba Gravesa-Basedowa, która zaliczana jest do grupy chorób autoimmunologicznych. Charakteryzuje się ona powiększeniem gruczołu tarczycy (powstaniem wola). Zwykle towarzyszy jej oftalmopatia (wytrzeszcz oczu). W przebiegu tej choroby występuje nieuzasadniona nadprodukcja przeciwciał IgG, które pobudzają przysadkę mózgową i gruczoł tarczycy do nadprodukcji hormonów. Co istotne, choroba Gravesa-Basedowa odpowiada za większość przypadków nadczynności tarczycy u dzieci.
  • Wole guzkowe toksyczne (choroba Plummera), które powstają samoistnie i produkują hormony. Ich działanie nie jest zależne od gruczołu tarczycy. W przeważającej większości przypadków guzki te są zmianami łagodnymi.
  • Choroba Hashimoto (przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczycowego), w przebiegu której nadczynność tarczycy utrzymuje się zazwyczaj w krótkotrwałej i przemijającej formie.
  • Choroba de Quervalina, która według dotychczasowych badań ma podłoże wirusowe. Podobnie, jak w przypadku choroby Hashimoto nadczynność tarczycy ma charakter przejściowy i utrzymuje się maksymalnie przez 1,5 miesiąca.
  • Popromienne zapalenie tarczycy, które zazwyczaj jest następstwem radioterapii. W takim przypadku nadczynność tarczycy związana jest z rozregulowaniem układu hormonalnego.
  • Wole Riedla, przy których nadczynność tarczycy występuje stosunkowo rzadko (4%). W przeważającej większości przypadków choroba ta nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych, co sprawia że jest ona wykrywana zazwyczaj przez przypadek.
  • Choroby nowotworowe, zwykle: ognisko raka brodawkowatego i przerzuty odległe.

Warto przeczytać:

Nadczynność tarczycy – objawy

Stopień nasilenia objawów przy nadczynności tarczycy jest zróżnicowany i uzależniony od przyczyny dolegliwości. Przy czym warto podkreślić, że zakres symptomów może się różnić w zależności od wieku, płci i chorób towarzyszących.
Charakterystyczne objawy nadczynności tarczycy to:

  • Nadpobudliwość psychoruchowa.
  • Nadmierna potliwość.
  • Tachykardia (przyspieszona akcja serca) i poczucie kołatania serca.
  • Uczucie ogólnego osłabienia organizmu.
  • Zwiększenie apetytu mimo utraty masy ciała.
  • Drżenie rąk.
  • Nieregularne miesiączki.
  • Wole tarczycowe.
  • Bezsenność.
  • Wytrzeszcz oczu.
  • Przyspieszony wzrost (wyłącznie u dzieci).

Helena Jastrzębska, endokrynolog o tym, czym objawia się nadczynność tarczycy:


Subkliniczna nadczynność tarczycySubkliniczna nadczynność tarczycy nazywana jest również bezobjawową nadczynnością tarczycy. Jest ona niebezpieczna ponieważ zwiększa ryzyko wystąpienia migotania przedsionków, a co za tym idzie – również udaru mózgu. Wedle szacunków ta postać nadczynności tarczycy dotyczy w głównej mierze kobiet w wieku pomenopauzalnym.

Nadczynność tarczycy – dieta

Nadczynności tarczycy zazwyczaj towarzyszy szybka utrata masy ciała, co wiąże się z dużym ryzykiem niedoboru witamin i substancji mineralnych. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że nadprodukcji hormonów gruczołu tarczycy towarzyszy przyśpieszona przemiana materii. Z tego powodu ważne jest wdrożenie planu żywienia, zapobiegającego nadmiernej utracie masy ciała. W praktyce oznacza to, że dieta przy nadczynności tarczycy powinna być wysokoenergetyczna i odpowiednio zbilansowana. Najważniejsze wartości odżywcze w diecie przy nadczynności tarczycy to:

  • Wapń, który wpływa na homeostazę kostną. Jest on istotny, ponieważ nadczynności tarczycy towarzyszy przyśpieszony metabolizm, co wiąże się z ryzykiem rozwoju osteoporozy. Drogocenne źródła wapnia to: warzywa zielonolistne, pestki dyni, mak, sezam, migdały, ryby i owoce morza (sardynki, śledzie i szprotki).
  • Jod, którego nie należy spożywać w nadmiarze, ponieważ może to grozić znacznymi zaburzeniami w funkcjonowaniu gospodarki hormonalnej organizmu. Z tego powodu należy zrezygnować ze spożywania: wodorostów, alg i suplementów diety bogatych w jod.
  • Kwasy omega-3, które charakteryzują się właściwościami przeciwzapalnymi. Bogate źródła kwasów omega-3 w diecie to: oleje roślinne, orzechy, awokado i ryby, które jednak ze względu na zawartość jodu, zaleca się spożywać w ograniczonych ilościach.
  • Goitrogeny (substancje antyodżywcze), które zmniejszają poziom produkcji hormonów przez gruczoły tarczycy. Produkty bogate w goitrogeny to: brokuły, kalafior, kapusta i jarmuż.
  • Antyoksydanty takie jak: witamina E, witamina C, beta-karoten wzmacniają układ immunologiczny. Najbardziej wartościowe produkty bogate w antyoksydanty to m.in. orzechy, owoce dzikiej róży, wiśnie, pietruszka, kiwi, brokuły, szczaw, estragon, biała i czerwona kapusta, marchew, szpinak, szczaw, brokuły, brukiew i pomidory.

Podstawowe zalecenia dietetyczne dla osób z nadczynnością tarczycy:

  1. Dieta przy nadczynności tarczycy powinna składać się z niewielkich 6-7 małych, wysokoenergetycznych posiłków. Ważne, by w codziennym jadłospisie znalazło się miejsce dla: suszonych owoców, orzechów, nasion, awokado i olejów roślinnych.
  2. Przy nadczynności tarczycy białko powinno stanowić ok. 15% przyjmowanych wartości odżywczych. Drogocenne źródła białka to: chude mięso, ryby morskie, jajka i nasiona roślin strączkowych.
  3. Dieta przy nadczynności tarczycy powinna zawierać ok. 30% tłuszczów pochodzenia roślinnego, ponieważ zawierają one wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3. Mowa tu głównie o: oleju lnianym, rzepakowym i oliwie z oliwek, a także o: nasionach lnu, pestkach dyni i słonecznika.
  4. W diecie przy nadczynności tarczycy ważną funkcję pełnią również węglowodany, które powinny stanowić aż 60% wartości energetycznej. Przy czym rekomendowanym rozwiązaniem jest postawienie na pełnoziarniste produkty bogate w błonnik, a także warzywa i owoce.
Orzechy są drogocennym źródłem wielu substancji odżywczych, co powoduje że powinny one na stałe zagościć w diecie osób z nadczynnością tarczycy.
Orzechy są drogocennym źródłem wielu substancji odżywczych, co powoduje że powinny one na stałe zagościć w diecie osób z nadczynnością tarczycy. pixabay.com

Nadczynność tarczycy – leczenie

Leczenie nadczynności tarczycy uzależnione jest od wielu czynników w tym m.in. od stopnia nasilenia objawów. W niektórych przypadkach przed wdrożeniem planu leczenia konieczna jest ogólna ocena stanu zdrowia pacjenta, w szczególności pod kątem schorzeń kardiologicznych, które stosunkowo często towarzyszą nadczynności tarczycy. Przy podejrzeniu nadczynności tarczycy konieczne jest również wykonanie szeregu specjalistycznych badań, w tym: TSH, FT4, T3, FT3. Podstawą w leczeniu nadczynności tarczycy są środki farmakologiczne, w tym: leki przeciwtarczycowe (izotopy). W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie chirurgiczne, które polega m.in. na wycięciu wola, który przyczynia się do nadprodukcji hormonów.

Norma TSH u osoby dorosłej wynosi od 0,32 do 5,0 mIU/l. Obniżony poziom TSH świadczy o nadczynności tarczycy.

Nadczynność tarczycy w ciąży

Nadczynność tarczycy w ciąży (tyretyksetoza) jest zaburzeniem endokrynologicznym, które często dotyka kobiet spodziewających się dziecka. Jest to stan bezpośrednio związany z rozregulowaniem układu hormonalnego w ciąży. Schorzenie to jest niebezpieczne, ponieważ może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych zarówno matki, jak i płodu. Leczenie nadczynności tarczycy w ciąży jest skomplikowane i uzależnione od przyczyny tego stanu. Wówczas, gdy zachodzi taka konieczność stosuje się leczenie farmakologiczne: w pierwszym trymestrze ciąży zazwyczaj jest to propylotiouracyl, natomiast w drugim i trzecim – tiamazol.

Objawy chorej tarczycy. 10 niepokojących symptomów, których ...

Źródło:

  1. Kowalska A., Standardy leczenia nadczynności tarczycy. Medycyna po Dyplomie. 2017; 12.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3