Spis treści
Alkohol pozostaje najczęściej używaną substancją psychoaktywną wśród polskich nastolatków
W rozmowie z PAP dr hab. Mariola Paruzel-Czachura zwróciła uwagę, że alkohol pozostaje najczęściej używaną substancją psychoaktywną wśród polskich nastolatków, choć w ostatnich latach obserwowany jest wyraźny spadek jego spożycia.
W grupie wiekowej 15–16 lat odsetek młodych osób pijących alkohol w ciągu ostatnich 30 dni zmniejszył się z 57,3 proc. w 2007 roku do 39,1 proc. w 2024 roku, co oznacza spadek o blisko 20 punktów procentowych w ciągu 17 lat. Pierwsze kontakty z alkoholem najczęściej mają miejsce we wczesnej adolescencji, a wiek inicjacji zależy m.in. od środowiska, norm panujących w grupie rówieśniczej oraz dostępności alkoholu.
Z danych ogólnopolskiego badania szkolnego przeprowadzonego w maju i czerwcu 2024 roku w ramach Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach wynika, że 72,9 proc. uczniów w wieku 15–16 lat deklarowało, iż kiedykolwiek piło alkohol, natomiast 39,1 proc. przyznało się do jego spożycia w ostatnich 30 dniach. W starszych grupach wiekowych wskaźniki te są jeszcze wyższe.
Z jakiego powodu młodzi sięgają po alkohol?
Zdaniem dr hab. Paruzel-Czachury najczęstszymi powodami sięgania po alkohol są czynniki społeczne i sytuacyjne – ciekawość, uczestnictwo w imprezach, potrzeba przynależności do grupy czy sprawdzanie własnych granic.
„U części nastolatków pojawia się też motyw regulacji emocji, czyli sięganie po alkohol w celu obniżenia napięcia, stresu lub nieśmiałości, ale nie jest to mechanizm uniwersalny” – tłumaczyła ekspertka.
Istotną rolę odgrywa także środowisko oraz media społecznościowe. Jak podkreśliła specjalistka, normy rówieśnicze, naśladowanie zachowań starszych oraz łatwy dostęp do alkoholu (wśród 15–16-latków aż 75 proc. ocenia dostępność wódki jako bardzo łatwą) sprzyjają eksperymentowaniu. Zauważalny jest również związek między kontaktem z treściami promującymi alkohol w internecie a większą skłonnością do picia, choć trudno jednoznacznie określić kierunek tego wpływu.
Dr hab. Paruzel-Czachura zaznaczyła, że ważnym czynnikiem ochronnym może być dobra, wspierająca relacja z rodzicami.
„Rozmowa, jasne zasady w domu i przewidywalne konsekwencje, ograniczanie dostępności alkoholu oraz wzmacnianie umiejętności odmawiania – to elementy, które statystycznie zmniejszają ryzyko” – wskazała ekspertka, dodając jednocześnie, że w okresie dorastania wpływ rówieśników zwykle bywa silniejszy niż oddziaływanie rodziców.
Alkohol oddziałuje zarówno na psychikę, jak i na funkcjonowanie organizmu. Podczas pierwszych doświadczeń młodzi ludzie odczuwają m.in. wzrost poziomu dopaminy i obniżenie napięcia, co może sprzyjać powtarzaniu prób i zwiększać ryzyko rozwoju uzależnienia.
„W początkowej fazie motywacje są psychologiczne, później coraz częściej dochodzą mechanizmy fizjologiczne – rozwija się tolerancja, wzrasta potrzeba większej ilości alkoholu dla osiągnięcia tego samego efektu” – wyjaśniła dr hab. Paruzel-Czachura.
Gdzie szukać pomocy?
Ekspertka podkreśliła, że mimo spadkowego trendu spożycia alkoholu wśród młodzieży problem ten nadal wymaga intensywnych działań profilaktycznych i edukacyjnych.
W przypadku niepokojów dotyczących zdrowia młodych osób zaleciła rozmowę z przyjacielem, rodzicem, zaufanym nauczycielem, psychologiem szkolnym, pedagogiem, lekarzem rodzinnym lub skorzystanie z poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży.
W poważniejszych sytuacjach wskazane jest wsparcie terapeuty uzależnień lub kontakt z Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, m.in. poprzez Pomarańczową Linię (801 14 00 68) oraz Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” (800 199 990).
We wtorek w Teatrze Korez w Katowicach dr hab. Mariola Paruzel-Czachura poprowadzi wykład skierowany do młodzieży, poświęcony alkoholowi, jego oddziaływaniu na organizm oraz mechanizmom prowadzącym do uzależnienia. Celem spotkania jest edukacja młodych ludzi i podniesienie ich świadomości na temat zagrożeń związanych z sięganiem po używki.
