Atopowe zapalenie skóry (AZS) – przyczyny, objawy, leczenie i dieta. Sprawdź, skąd się bierze atopowe zapalenie skóry!

Ewa ZwolakZaktualizowano 
Atopowe zapalenie skóry jest dolegliwością dotykającą zarówno dzieci, jak i osoby w wieku dorosłym. Podstawą w leczeniu tej choroby są maści o działaniu nawilżającym.
Atopowe zapalenie skóry jest dolegliwością dotykającą zarówno dzieci, jak i osoby w wieku dorosłym. Podstawą w leczeniu tej choroby są maści o działaniu nawilżającym. Martin Novak
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to schorzenie manifestujące się uporczywym świądem i zapalnymi zmianami skórnymi, które przypominają wyprysk alergiczny. W przeważającej większości przypadków choroba ta ujawnia się we wczesnym dzieciństwie. Atopowe zapalenie skóry u dzieci zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń w funkcjonowaniu układu oddechowego w późniejszym wieku. Mechanizm powstawania AZS nie jest jeszcze dokładnie poznany. Dotychczasowe wyniki badań dowiodły, że duży wpływ na pojawienie się objawów atopowego zapalenia skóry, mają czynniki genetyczne i dodatni wywiad rodzinny w kierunku chorób o podłożu autoimmunologicznym.

Atopowe zapalenie skóry u dzieci o stosunkowo łagodnym przebiegu może zaniknąć samoistnie. Przy czym warto mieć świadomość, że nie każda wysypka rumieniowa, wskazuje na AZS. W celu zdiagnozowania tej choroby należy udać się do dermatologa.

Co to jest atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry jest chorobą charakteryzującą się przewlekłym i nawrotowym przebiegiem. W przeważającej większości przypadków pierwsze symptomy tego schorzenia pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie (do 5. roku życia). Badacze z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi szacują, że problem ten występuje u ok. 5-20% populacji. Nie bez znaczenia jest to, że atopowe zapalenie skóry u dzieci w późniejszym okresie, może przerodzić się w alergiczną dychawicę oskrzelową i alergiczny nieżyt nosa. Jak pokazują dane epidemiologiczne częstotliwość występowania AZS stale wzrasta, na co wpływ ma niewątpliwe rozwój aglomeracji miejskich i zanieczyszczenie środowiska naturalnego. Pojawienie się objawów atopowego zapalenia skóry uzależnione jest przede wszystkim od czynników genetycznych i wyzwalających (środowiskowych).

Przeczytaj również:

Atopowe zapalenie skóry - przyczyny

Przyczyny atopowego zapalenia skóry są bardzo złożone i wciąż jeszcze nie do końca poznane. Z całą pewnością duży wpływ na pojawienie się objawów AZS mają czynniki autoimmunologiczne (związane z dysfunkcją układu odpornościowego). Bardzo ważną rolę odgrywają tu komórki Langerhansa (KL), które występują w naskórku, a także immunoglobuliny E (IgE) i limfocyty T. W pierwszym stadium rozwoju atopowego zapalenia skóry występują zaburzenia w proporcji limfocytów TH1 i limfocytów TH2 (na korzyść tych drugich). Oprócz tego za atopowe zapalenie skóry odpowiadają czynniki nieimmunologiczne. Mowa tu przede wszystkim o zaburzeniach metabolicznych, które są następstwem nadaktywności enzymów trawiennych.

Główne przyczyny atopowego zapalenia skóry to:

  • Predyspozycje genetyczne, które jak wykazały badania przeprowadzone w 1968 r. na parze bliźniąt, AZS jest chorobą dziedziczoną poligenowo (wielogenowo).
  • Zaburzenia immunologiczne, za które odpowiadają w głównej mierze zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego (nadwrażliwość na antygeny zewnętrzne i wewnętrzne).
  • Skazy na barierze naskórkowej, które związane są z wytwarzaniem niewystarczającej ilości lipidów, składających się na warstwę hydrolipidową naskórka. Pośrednim następstwem tego stanu jest utrata wody, suchość skóry i nadwrażliwość na bodźce zewnętrzne.
  • Czynniki środowiskowe, w tym przede wszystkim: warunki klimatyczne, zanieczyszczenia środowiskowe, alergeny pokarmowe i alergeny powietrzne.
  • Czynniki psychopatyczne, na które mają wpływ głównie relacje rodzinne.

Atopowe zapalenie skóry – objawy

Charakter i stopień nasilenia symptomów atopowego zapalenia skóry mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od konkretnego przypadku chorobowego. W praktyce oznacza to, że można zaobserwować inne objawy atopowego zapalenia skóry u niemowlaka, inne – u dziecka w wieku 5. lat, a jeszcze inne – u osoby dorosłej. Biorąc pod uwagę te kryteria, wyróżnia się trzy fazy AZS: niemowlęcą, dziecięcą i młodzieżową.

Najpowszechniejsze objawy atopowego zapalenia skóry u niemowląt i dzieci to:

  • Uporczywy świąd skóry.
  • Wyprysk o charakterze wysiękowym, po którym tworzą się strupy. Zwykle pojawia się on na nadgarstkach, a także na zgięciach kolanowych i łokciowych.
  • Katar sienny.
  • Poczucie duszności.
  • Podwyższone stężenie przeciwciał IgE w surowicy krwi.
  • Nawrotowy charakter zmian skórnych.

Wraz z upływem lat przebieg choroby może się zmieniać. Oprócz wyżej wymienionych objawami atopowego zapalenia skóry u osób dorosłych mogą wystąpić także:

  • Silny świąd skóry podczas pocienia (np. w trakcie wysiłku fizycznego).
  • Rogowacenie przymieszkowe naskórka (tzw. rybia łuska).
  • Zaćma.
  • Przebarwienia na powiekach.
  • Nietolerancja wełnianej odzieży.
  • Nietolerancje pokarmowe.

Atopowe zapalenie skóry – jak leczyć?

Podstawą w postępowaniu terapeutycznym przy atopowym zapaleniu skóry jest edukacja, profilaktyka i stosowanie środków niwelujących objawy schorzenia. Osoby, które zauważyły, u siebie lub u swoich dzieci, pierwsze objawy AZS pierwsze kroki, powinny skierować do lekarza pierwszego kontaktu. Wówczas najpewniej otrzymają one skierowanie do dermatologa, który powinien ocenić słuszność podejrzeń, a także udzielić podstawowych informacji na temat choroby. W przypadku dzieci po pierwszym roku życia konieczne jest używanie specjalistycznych środków do kąpieli, najlepiej dermokosmetyków do skóry atopowej. Ponadto bardzo ważne jest, by nie narażać dziecka na: sytuacje stresogenne i działanie dymu papierosowego. Nie należy również ubierać swojej pociechy w wełniane ubrania, ponieważ mogą one nasilić objawy atopowego zapalenia skóry.

Przy łagodnych postaciach atopowego zapalenia skóry stosuje się emolienty, czyli wysokonasycone kwasy tłuszczowe. Mogą one przyjmować m.in. formę maści na atopowe zapalenie skóry. Powinny być one dobieranie indywidualnie, przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak: suchość skóry i nasycenie objawów choroby. Głównym składnikiem emolientów są lipidy, których działanie jest niekiedy dodatkowo wzmacnianie przez: mocznik i inne substancje o właściwościach nawilżających. Co ważne, należy unikać emolientów z wyciągiem z orzeszków, ponieważ mogą one wywołać objawy alergii pokarmowej.

Choroby autoimmunologiczne. Czym są i jak je leczyć?

Podstawowe zasady stosowania emolientów:

  1. Emolienty należy stosować przynajmniej 2-3 razy dziennie.
  2. U dzieci poniżej 2. roku życia nie należy stosować emolientów na bazie glikolu propylenowego.
  3. Nie należy stosować emolientów na stan zapalny (w takim przypadku uprzednio konieczne jest zastosowanie leków przeciwzapalnych).

Głównym zadaniem emolientów jest natłuszczanie skóry, a co za tym idzie – odbudowanie hydrolipidowej warstwy naskórka, który jest naturalną barierą, chroniącą przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych (m.in. zanieczyszczeń powietrza i promieniowania słonecznego).

Atopowe zapalenie skóry – leczenie za pomocą glikokortykosteroidów

Całkowite wyleczenie atopowych zapaleń skóry jest nie tylko trudne, ale wręcz niemożliwe ze względu na przewlekły i nawrotowy charakter tego schorzenia. W terapii AZS najpopularniejszymi środkami leczniczymi są glikokortykosterydy, które zostały wprowadzone na rynek farmaceutyczny już w latach 50. ubiegłego stulecia. Stosuje się je w głównej mierze w leczeniu miejscowym. Działanie glikokortykosterydów polega na aktywizacji receptorów w przeważającej większości komórek organizmu. Co istotne w tym kontekście, substancje te działają wielokierunkowo, przez co w dłuższej perspektywie niwelują dotkliwość objawów atopowego zapalenia skóry. Niestety stosowanie glikokortykosteroidów skutkuje licznymi działaniami niepożądanymi. Następstwem długotrwałej terapii może być: całkowity zanik naskórka, teleangiektazje (rozszerzenie naczyń krwionośnych), odbarwienia, przebarwienia, trądzik, nadmierne owłosienie, nadkażenia skórne.

Atopowe zapalenie skóry – dieta

Jednym z czynników, który może nasilać objawy atopowego zapalenia skóry, jest codzienne menu. W przypadku tej choroby bardzo ważna jest dieta, która powinna być zbilansowana, co w praktyce oznacza, że osoby z AZS muszą wyeliminować z niej: produkty mleczne (mleko, sery, jogurty, maślanki). Oprócz tego powinny one również unikać: aromatów, sztucznych barwników, konserwantów, czekolady i margaryny. Przy atopowym zapaleniu skóry należy również wykluczyć ze swojej diety niektóre warzywa i owoce. Na tej liście znajdują się przede wszystkim: dynia, pomidory, szpinak, bakłażan, kapusta, morele, wiśnie, nektarynki, daktyle, brzoskwinie, suszone śliwki, truskawki i maliny.

Przy atopowym zapaleniu skóry dieta powinna być bogata w:

  • Makaron pełnoziarnisty.
  • Gotowany drób (kurczak, kaczka, indyk).
  • Jajka.
  • Warzywa strączkowe (poza soją i czerwoną fasolą).
  • Owoce: jabłka, cytryny, arbuzy, mango, winogrona, figi, gruszki i grejpfruty.

Zobacz więcej

Źródła:

  1. Woland-Tambor A., Zawilska J.B., Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku. Farmacja Polska. 2009; 11: 804-811.
  2. Millan M., Mijas J., Atopowe zapalenie skóry – patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznicze, profilaktyka. Nowa Pediatria. 2017; 21: 114-122.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 3

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

J
Joanna

Używam do pielęgnacji córki tych preparatów co "Agnieszka L", Od 3 miesiąca życia pojawiły się problemy skórne, cała skóra swędziała na policzka i pleckach pojawiły się podrażnienia, musiałam córce zakładać rękawiczki. Jak posmaruję dziecko balsamem, to widzę że mija całkowicie świąd skóry.

M
Marcelina Smolarczyk

Ja do pielęgnacji skóry dziecka z AZS używam kremu do ciała Dexeryl, jest to oczywiście emolient, dzięki któremu skóra staje się nawilżona.

A
Agnieszka L.

Bardzo ciekawy artykuł. Teraz wiem, że emolienty to podstawa leczenia. Dla mojego dziecka lekarz polecił kosmetyki Exomega, ja stosuję do mycia żel i balsam do smarowania ciała.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3