Tutaj nie ma czasu na zwłokę. Skutki udaru mózgu u dzieci utrzymują się całe życie

Specjaliści zaznaczają, że proces rehabilitacji po udarze mózgu powinien mieć charakter kompleksowy i wielodyscyplinarny. Tylko takie podejście pozwala skutecznie usprawniać wszystkie funkcje, które zostały uszkodzone na skutek choroby. Choć udar mózgu u dzieci pozostaje schorzeniem rzadkim, to jednak nie jest zjawiskiem marginalnym. W populacji pediatrycznej jego częstość szacuje się na od trzech do 13 przypadków na 100 tysięcy dzieci w skali roku.

– Udar mózgu u dzieci jest w ostrej fazie obarczony wysoką śmiertelnością. Umiera wówczas 3-4 proc. dzieci. Trzeba pamiętać, że w populacji osób do 24. roku życia udar mózgu jest jedną z 10 najczęstszych przyczyn zgonów – powiedziała PAP neurolog dziecięca, która specjalizuje się w badaniach nad udarami u dzieci, prof. Ilona Kopyta ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, kierownik międzynarodowej grupy roboczej GAPSER (Global Alliance for Pediatric Stroke Epidemiology and Resources) powołanej w ramach Międzynarodowej Organizacji ds. Udaru Mózgu u Dzieci (IPSO - International Pediatric Stroke Organisation), ekspert Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency) w zakresie udaru dziecięcego.

W styczniu 2026 r. prof. Kopyta została też powołana do pełnienia funkcji współprzewodniczącej nowej grupy roboczej w Europejskim Towarzystwie Neurologii Dziecięcej (European Pediatric Neurology Society - EPNS), skupiającej się na problemach neurorozwojowych i neurogenetyki u dzieci.

Ekspertka zaznaczyła, że u zdecydowanej większości dzieci, które przeżyją ostrą fazę udaru mózgu schorzenie pozostawia długotrwałe, a często nieodwracalne następstwa.

– W grupie pediatrycznej udar występuje najczęściej u dzieci małych - w wieku 2-3 lat i w wieku przedszkolnym. To sprawia, że skutki udarów utrzymują się u nich przez całe życie, wpływają na ich osiągnięcia w szkole, kontakty z rówieśnikami, a w przyszłości mogą wpływać na karierę zawodową, aktywność społeczną – wymieniała neurolog dziecięca.

Wśród trwałych zdrowotnych skutków udaru dziecięcego prof. Kopyta wymieniła przede wszystkim zaburzenia motoryczne.

– Jeżeli dziecko w ostrej fazie udaru miało niedowład czy porażenie połowy ciała, to ta sytuacja może się utrzymać – dziecko będzie miało niedowład połowiczy. Połowa jego ciała będzie mniej sprawna, mniej aktywna, słabsza, a dziecko będzie miało problemy z chodzeniem, samodzielnym poruszaniem się, z wieloma czynnościami codziennymi oraz z radzeniem sobie w szkole, np. z pisaniem – tłumaczyła specjalistka.

Zwróciła uwagę, że kończyna, w której jest niedowład u dziecka w wieku dwóch czy trzech lat, rośnie słabiej niż kończyna zdrowa.

– W pewnym wieku jest ona krótsza niż kończyna po drugiej stronie ciała, co dodatkowo przyczynia się do niepełnosprawności i może zaburzać wzorzec chodu, wymagać dodatkowego wsparcia, np. wkładek ortopedycznych czy specjalnego obuwia, bądź po prostu pomocy w poruszaniu się – mówiła prof. Kopyta.

Zaznaczyła, że dzieci mają dużą plastyczność mózgu, dlatego ich możliwości poprawy różnych funkcji utraconych w wyniku udaru są duże.

– Jeśli w ostrej fazie choroby dziecko praktycznie nie poruszało kończynami, to po kilku czy kilkunastu miesiącach rehabilitacji zaczyna wracać do chodzenia - najczęściej samodzielnego, bez wsparcia na przykład balkonika czy kul, ale w tym nieprawidłowym wzorcu. Finalnie dzieci te przez całe życie odczuwają trwałe skutki motoryczne przebytego udaru mózgu – powiedziała neurolog.

Wśród innych następstw udaru mózgu u małych dzieci wymienia się także zaburzenia funkcji poznawczych, takie jak trudności z koncentracją uwagi czy zapamiętywaniem, które w wieku szkolnym stają się szczególnie widoczne na tle zdrowych rówieśników. W efekcie dziecko może później osiągać tzw. gotowość szkolną.

Prof. Ilona Kopyta zwróciła uwagę, że uszkodzenie półkuli dominującej w przebiegu udaru prowadzi do wystąpienia afazji, czyli zaburzeń mowy obejmujących zarówno trudności w jej wyrażaniu, jak i rozumieniu. Jest to kolejny obszar wymagający intensywnej terapii, ponieważ ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania społecznego i szkolnego oraz ogólnego rozwoju dziecka.

– Problemów rozwojowych, ruchowych, intelektualnych, które są wynikiem przebytego udaru, jest bardzo dużo i są one rozciągnięte w czasie – oceniła specjalistka.

Zaznaczyła, że aby możliwie jak najbardziej ograniczyć skutki udaru mózgu i zredukować ryzyko wystąpienia powikłań, dzieci powinny być objęte rehabilitacją już na wczesnym etapie choroby. Obejmuje ona przede wszystkim usprawnianie ruchowe – zarówno w zakresie motoryki dużej, takiej jak wstawanie czy chodzenie, jak i motoryki małej, związanej m.in. z rysowaniem oraz innymi czynnościami manualnymi. Niezwykle istotnym elementem terapii jest również wsparcie logopedyczne, czyli praca nad mową i komunikacją.

W jej ocenie od początku potrzebna jest również psychologiczna pomoc dla dziecka i jego rodziny, motywowanie ich do regularnej pracy.

– Wprowadzenie rehabilitacji, pomocy logopedy i psychologa powinno się odbywać jak najwcześniej, już po 48-72 godzinach od zachorowania. Tu nie ma na co czekać – zaznaczyła prof. Kopyta. Podkreśliła, że rehabilitacja i wielodyscyplinarne wsparcie są potrzebne dziecku i jego opiekunom przez długi czas, również po wyjściu z oddziału szpitalnego, w którym leczono ostrą fazę udaru mózgu.

Jak wyjaśniła specjalistka, dziecko może zostać przekazane na oddział rehabilitacyjny w tej samej placówce.

– W szpitalu, w którym pracuję, staramy się przekazać dziecko od razu na oddział rehabilitacji neurologicznej. Po opuszczeniu go dzieci do siódmego roku życia mogą skorzystać z formy opieki, którą określa się jako wczesne wsparcie rozwoju – mówiła neurolog.

Jest to wsparcie wielodyscyplinarne, które można uzyskać w przedszkolu czy w ośrodku rehabilitacyjnym w miejscu zamieszkania dziecka. Rodzice muszą w tym celu sami uzyskać i złożyć odpowiednie dokumenty.

Prof. Kopyta oceniła, że taką pomoc znacznie łatwiej jest zdobyć w dużych miastach.

– Są takie miejscowości, gdzie prawie każde przedszkole prowadzi wczesne wspomaganie rozwoju, a są takie, w których nie ma żadnej takiej placówki i po przedszkolu rodzic musi pójść czy – ze względu na odległość - pojechać z dzieckiem do miejsca, które zapewni takie wsparcie – tłumaczyła.

Neurolog wyjaśniła, że ponieważ udar u dzieci jest chorobą rzadką, bardzo trudne byłoby zorganizowanie w kraju takiej sieci oddziałów udarowych, jak w przypadku pacjentów dorosłych. Zdaniem prof. jest to praktycznie niemożliwe. Jeżeli w ciągu roku w danym szpitalu trafia się kilkoro dzieci z udarem mózgu, to nie da się przez cały rok utrzymywać obsady oddziału w gotowości. Dla porównania na udarowy oddział dla dorosłych trafia kilku pacjentów dziennie.

– Niektóre szpitale mają zarówno pediatryczny oddział neurologiczny, jak i oddział udarowy dla dorosłych i wtedy możliwa jest współpraca specjalistów i wsparcie w leczeniu dzieci po udarze. W przypadku szpitali pediatrycznych nie mamy takiej możliwości i jest to spore ograniczenie – podkreśliła neurolog.

Źródło: PAP