O czym świadczą podwyższone szczawiany wapnia w moczu? Przyczyny i objawy hiperoksalurii i badania określające zagrożenie kamicą nerkową

Justyna Śmigaruk
Badanie obecności szczawianu wapnia w próbce moczu wykonuje się pod mikroskopem, a wyniki podaje opisowo, określając ich poziom ich liczności. kkolosov/pixabay.com
Szczawiany wapnia to jedna z substancji, której obecność w moczu powinna budzić niepokój. Świadczy o zaburzeniach w organizmie, mogące prowadzić do problemów zdrowotnych lub sygnalizować proces chorobowy. Jeśli wynik szczawianów w moczu przekracza normę, konieczna jest konsultacja lekarska zanim dojdzie do powikłań, takich jak np. napad kolki nerkowej.

Szczawian wapnia – co to jest?

Szczawiany to sole, najczęściej wapniowe, kwasu szczawiowego. Związek ten występuje naturalnie w wielu produktach spożywczych, a zwłaszcza w tych liściastych, takich jak szczaw.

Szczawiany w moczu pojawiają się ze względu na spożywanie produktów obfitujących w kwas szczawiowy. Są też produktem ubocznym niektórych przemian metabolicznych. Nadmierne wydalanie szczawianów z moczem nazywa się hiperoksalurią. Same szczawiany wapnia nie stanowią bezpośredniej przyczyny chorób. Stanowi ją dopiero powstanie kryształów szczawianu wapnia.

Krystalizacja szczawianów zachodzi w sytuacji ich nadmiaru w określonym środowisku, jakim jest kwasowe pH moczu. Przy niedoborze składników takich jak magnez, cytryniany, fluor czy cynk, gdy stężenie szczawianów przekracza próg rozpuszczalności, wytrąca się osad. Są to kryształy szczawianu wapnia, tworzące tzw. kamienie nerkowe, powodujące specyficzną postać kamicy – kamicę szczawianową. Szczawiany zatykają najczęściej kanaliki w nerkach, ale pod wpływem ruchu mogą się przemieszczać, powodując ból.

Nazwa kwasu szczawiowego, który tworzy kamienie nerkowe, pochodzi od jego najbogatszego źródła, jakim jest szczaw. Równie dużo tego związku zawiera szpinak,
Nazwa kwasu szczawiowego, który tworzy kamienie nerkowe, pochodzi od jego najbogatszego źródła, jakim jest szczaw. Równie dużo tego związku zawiera szpinak, botwina i inne zielone warzywa liściaste. ivabalk/pixabay.com

Szczawiany w moczu – przyczyny problemu

Podstawowym czynnikiem prowadzących do krystalizacji szczawianów jest ich nadmiar w moczu nazywany hiperoksalurią. Sprzyja jej nadmiar produktów bogatych w szczawiany (oprócz szczawiu to m.in. rabarbar, szpinak, botwina, pełnoziarniste zboża czy czarna herbata), zwłaszcza przy niedoborach ww. składników, a także witaminy C czy wit. B6.

Oprócz hiperoksalurii istnieją także inne zjawiska, które mogą odpowiadać za krystalizowanie się szczawianów w układzie moczowym, m.in.:

  • skłonności genetyczne do gromadzenia złogów w układzie moczowym,
  • słabe nawodnienie organizmu,
  • nawracające zakażenia układu moczowego,
  • zespoły złego wchłaniania, m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna.

Czytaj także

Szczawiany wapnia w moczu – normy

Aby sprawdzić ilość kryształów szczawianu wapnia w moczu, trzeba wykonać badanie laboratoryjne próbki moczu. W takim podstawowym badaniu moczu poziom szczawianów określa się opisowo w skali od „mało liczne”, poprzez „średnio liczne”, „dość liczne” do „bardzo liczne”. Gdy brak jest adnotacji o szczawianach w wyniku badania, oznacza to ich brak w moczu. Dobrym, zgodnym z normą wynikiem są szczawiany „mało liczne” lub ich brak.

Natomiast specjalistyczne badanie, określające dokładną ilość szczawianu w moczu jako substancji, a nie kryształów, jest częścią diagnostyki kamicy nerkowej. Norma wynosi 10–35 mg/dobę.

Wraz z badaniem zawartości szczawianu w moczu warto wykonać także badanie wydalania wapnia z moczem. Wysokiej zawartości szczawianów często towarzyszy właśnie zwiększone wydalanie wapnia, który też może krystalizować się i tworzyć złogi.

Oba pomiary wykonuje się z dobowej zbiórki moczu – oznacza to konieczność pobrania do pojemnika całości moczu wydalonego w ciągu doby (od poranka do poranka).

Wysoka zawartość szczawianu wapnia w moczu – czym może skutkować?

Gdy szczawiany wapnia w moczu przyjmują wartości powyżej normy, pojawia się ryzyko ich krystalizowania i rozwoju kamicy szczawianowo-wapniowej. Kamienie, czyli kryształy powstałe ze szczawianów, mogą przemieszczać się w drogach moczowych i

  • powodować napad kolki nerkowej. Objawy kolki nerkowej są bardzo wyraźne:
  • ostry ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący aż do ud,
  • nudności i wymioty,
  • parcie na mocz i oddawanie go często, w bardzo niewielkich ilościach,
  • niekiedy gorączka powyżej 38°C (szczególnie, gdy atakowi kamicy towarzyszy zapalenie dróg moczowych).

Szczawian wapnia w moczu w zbyt dużej ilości świadczy o zaburzeniach metabolizmu, które mogą pośrednio doprowadzić do rozwoju kamicy. Zwiększona zawartość szczawianów wapnia w moczu towarzyszy też innym chorobom – to między innymi dna moczanowa, wulwodynia, reumatoidalne zapalenie stawów.

Czytaj także

Szczawiany wapnia w moczu u dziecka i w czasie ciąży

U dzieci, podobnie jak u dorosłych, można rozpoznać stan hiperoksalurii pierwotnej (wrodzonej) i wtórnej, czyli wnikającej z diety lub chorób jelit. Bardzo liczne lub liczne szczawiany w moczu u dziecka mogą również stać się bezpośrednią przyczyną rozwoju kamicy nerkowej.

Dość często występują także zbyt liczne kryształki szczawianu wapnia w moczu w ciąży, szczególnie w drugim i trzecim jej trymestrze. Stan taki zwykle nie jest groźny, jednak wyniki trzeba skonsultować z lekarzem, bo może świadczyć o niebezpiecznym dla dziecka zakażeniu układu moczowego.

Aby zapobiec nadmiarowi szczawianu wapnia w moczu, warto pilnować przyjmowania odpowiedniej ilości płynów (najlepiej wody) a także, ale tylko po konsultacji z lekarzem, stosować preparaty na bazie żurawiny.

Jednym z bogatszych źródeł szczawianów jest rabarbar. Na szczęście występuje krótko w sezonie – nadmiar kwasu szczawiowego nie jest korzystny nawet dla
Jednym z bogatszych źródeł szczawianów jest rabarbar. Na szczęście występuje krótko w sezonie – nadmiar kwasu szczawiowego nie jest korzystny nawet dla osób nie zagrożonych kamicą nerkową, ponieważ powoduje nadmierną utratę z organizmu wapnia, magnezu, cynku, żelaza i innych cennych pierwiastków. Baloncici/123RF

Szczawiany w moczu – dalsza diagnostyka

Gdy podstawowe badanie wykazuje bardzo liczne lub liczne szczawiany w moczu, nie warto czekać na rozwój wypadków i pierwszy atak kolki nerkowej. Lekarz zleca w tym wypadku dalszą diagnostykę, najczęściej w postaci badania z dobowej zbiórki moczu. U pacjentów, u których podejrzewa się kamicę nerkową, należy również wykonać USG układu moczowego. Na podstawie wyników tych badań lekarz ustala dalsze postępowanie, zaleca odpowiednią dietę i w razie potrzeby przepisuje leki.

ZOBACZ: Na czym polega rozbijania kamieni nerkowych metodą ESWL?

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3