Spis treści
Jednoosobowe orzecznictwo w ZUS
Jedną z kluczowych zmian jest uproszczenie systemu orzecznictwa ZUS. Co do zasady, w obu instancjach obowiązywać będzie jednoosobowe orzekanie, co ma skrócić czas rozpatrywania spraw i zmniejszyć kolejki.
Nowe przepisy dopuszczają również możliwość orzekania – w ściśle określonych sprawach – przez pielęgniarki, pielęgniarzy oraz fizjoterapeutów, m.in. w sprawach związanych z rehabilitacją czy opieką. Rozwiązanie to ma usprawnić działanie systemu, choć pojawiają się pytania o zakres kompetencji tych zawodów przy ocenie decyzji lekarskich.
Lekarze orzecznicy mogą natomiast liczyć na ok. 25-procentową podwyżkę wynagrodzeń oraz bardziej elastyczne formy współpracy z ZUS.
Kontrole L4 będą bardziej szczegółowe
Znacząco rozszerzono uprawnienia kontrolne ZUS i płatników składek. Kontrola obejmie nie tylko zwolnienia z powodu choroby, ale również tzw. L4 wystawiane z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny – także po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.
Inspektorzy ZUS zyskają prawo do:
legitymowania osoby kontrolowanej,
wstępu do miejsca pobytu,
żądania pełnej dokumentacji medycznej,
pozyskiwania informacji od lekarza leczącego,
przeprowadzania rozmów telefonicznych z ubezpieczonym.
Celem zmian jest ujednolicenie zasad kontroli i ograniczenie sporów interpretacyjnych, ale w praktyce oznacza to większą ingerencję w okres choroby.
Praca na L4? Lepiej nie
Nowe przepisy doprecyzowują, kiedy zwolnienie lekarskie może skutkować utratą zasiłku chorobowego. Zdefiniowano pojęcie pracy zarobkowej jako każdą działalność o charakterze zarobkowym – niezależnie od formy zatrudnienia – z wyjątkiem czynności incydentalnych, wynikających z istotnych okoliczności i niebędących poleceniem pracodawcy.
Dopuszczalne są m.in.:
odebranie telefonu,
wyjście do apteki lub sklepu,
inne zwykłe czynności życia codziennego.
Zakazana jest natomiast aktywność niezgodna z celem zwolnienia, czyli taka, która wydłuża lub utrudnia leczenie bądź rekonwalescencję. Wprost wskazano przykłady, takie jak remont mieszkania, wyjazdy czy praca sprzeczna z zaleceniami lekarskimi. Podjęcie takich działań oznacza utratę prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia.
Dwie umowy, jedno zwolnienie lekarskie
Nowe regulacje dopuszczają wykonywanie pracy u drugiego pracodawcy w czasie L4, jeśli pracownik ma więcej niż jedną umowę, a zwolnienie dotyczy tylko jednego tytułu ubezpieczenia. To rozwiązanie ma znaczenie zwłaszcza dla osób łączących różne formy zatrudnienia.
Jednocześnie zasada pozostaje niezmienna: wykonywanie pracy zarobkowej sprzecznej z celem zwolnienia skutkuje utratą zasiłku chorobowego.
e-ZLA i orzeczenia online w kolejnym roku
Kolejna tura zmian wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r. i dotyczyć będzie m.in. wystawiania zwolnień lekarskich oraz zasad orzekania. Lekarz – na wniosek ubezpieczonego – nie będzie musiał wystawiać odrębnego L4 dla każdego pracodawcy, jeśli praca u innego może być wykonywana. Pracownik sam poinformuje płatnika składek o okresie zwolnienia.
Ujednolicone zostaną też procedury wydawania orzeczeń:
jednoosobowe orzekanie także przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,
możliwość badań zdalnych,
doręczanie orzeczeń elektronicznie,
maksymalny termin wydania orzeczenia – 30 dni, z opcją ponaglenia,
precyzyjne zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej.
Co zmiany oznaczają w praktyce?
Dla pracowników nowe przepisy oznaczają większą jasność co do tego, co wolno robić na L4, ale także bardziej rygorystyczną kontrolę i realne ryzyko utraty zasiłku. Dla lekarzy to z kolei uproszczenie części procedur, ale też większa presja decyzyjna i współpraca z ZUS przy udostępnianiu dokumentacji.
Przypominamy, co się zmieni w 2026 roku:
W systemie orzecznictwa ZUS, co do zasady, obowiązywać będzie jednoosobowe orzekanie w obu instancjach.
Orzekać będą mogli również m.in. fizjoterapeuci i pielęgniarki w określonych sprawach (np. związanych z rehabilitacją czy opieką). Ma to usprawnić funkcjonowanie całego systemu orzecznictwa.
Lekarze orzecznicy mogą liczyć na około 25% podwyżki.
Szersze uprawnienia uzyskają też inspektorzy ZUS - np. będą oni mogli sprawdzać zwolnienia wynikające z opieki nad chorym członkiem rodziny (np. dzieckiem). ZUS będzie mógł m.in. żądać pełnej dokumentacji medycznej. Możliwe będą także rozmowy telefoniczne z chorym w celu sprawdzenia, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem.
Na L4 dopuszczalna będzie praca u drugiego pracodawcy (przy dwóch umowach).
Możliwe będzie wykonywanie „czynności incydentalnych” (odebranie telefonu, wyjście do apteki, do sklepu) bez ryzyka utraty zasiłku.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia spowoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego. W przepisach określono sytuacje utraty prawa do zasiłku ( np. remont mieszkania, wyjazdy).
Źródło: ZUS, Dziennik Ustaw.
