Ukąszenie żmii zygzakowatej – objawy i pierwsza pomoc. Sprawdź, jak należy postępować w przypadku ukąszenia przez żmiję?

Ewa Zwolak
Ewa Zwolak
Z roku na rok rośnie liczba ukąszeń żmii zygzakowatej. Wynika to przede wszystkim ze zmian klimatu, które przekładają się za większy przyrost naturalny wśród węży.
Z roku na rok rośnie liczba ukąszeń żmii zygzakowatej. Wynika to przede wszystkim ze zmian klimatu, które przekładają się za większy przyrost naturalny wśród węży. pixabay.com
Ukąszenie żmii zygzakowatej jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Wymaga ono specjalistycznej pomocy medycznej i kilkudniowej hospitalizacji. Szczególnie niebezpieczne mogą okazać się ukąszenia przez żmiję dzieci, osób w podeszłym wieku, a także osób zmagających się z chorobami układu krwionośnego. Jak udzielić pierwszej pomocy przy ukąszeniu węża?

W polskim środowisku naturalnym można natknąć się na cztery gatunki węża: gniewosza plamistego, węża Eskulapa, zaskrońca zwyczajnego i żmiję zygzakowatą. Przy czym tylko z ostatni z wymienionych węży stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. W Polsce żmija występuje powszechnie i pozostaje pod ścisłą ochroną gatunkową. Jej największe skupiska występują w: okolicach Białegostoku, na Pomorzu oraz w Bieszczadach. Żmija zygzakowata jest stosunkowo niewielkim wężem – maksymalnie może osiągnąć ok. 1 m długości, zwykle jednak nie przekracza 80 cm. Może mieć ona barwę czarną, szarą lub brązową. Największa aktywność żmii przypada na sezon letni – od kwietnia/maja do października, w którym zapada w sen zimowy.

Ukąszenie żmii zygzakowatej – okoliczności

W Polsce z roku na rok odnotowuje się coraz to większą liczbę ukąszeń żmij zygzakowatej, co ma związek ze wzrostem ich populacji, która jest następstwem zmian klimatycznych (cieplejsze zimy). Nie bez znaczenia jest również to, że zwiększa się liczba nieużytków rolnych i opuszczonych budynków. Jeszcze kilkanaście lat temu żmije występowały niemal wyłącznie poza środowiskiem ludzkim (w lasach i na łąkach). Obecnie zakładają swoje gniazda w ogrodach działkowych, przydomowych ogródkach czy nawet w parkach miejskich. Niekiedy żmiję zygzakowatą można spotkać w piaskownicach i na wysypiskach śmieci.Żmija zygzakowata nigdy nie ukąsi człowieka bez wyraźnej przyczyny. Jej atak jest konsekwencją zagrożenia np. w przypadku nadepnięcia, o co nie trudno w lesie czy na łące.

W Europie rocznie odnotowuje się ok. 15 000-25 000 przypadków ukąszeń żmii, z czego zaledwie 30. to przypadki śmiertelne. Zdecydowanie największym ryzykiem zgonu obarczone są ukąszenia małych dzieci, osób w podeszłym wieku, a także osób, cierpiących na choroby układu krążenia. Zdecydowanie najwięcej ukąszeń przypada na sezon wiosenno-letni, co ma związek ze wzmożoną aktywnością węży, a także ruchem turystycznym.

Jad żmii zygzakowatej

Jad żmii zygzakowatej wydzielany jest przez gruczoły jadowe i zawiera on enzymy, jony metali i polipeptydy. Jego działanie polega na uszkodzeniu białek naczyń limfatycznych, leukocytów i erytrocytów. Oprócz tego jad żmii działa neurotoksyczne, powodując opadanie powiek, nieostrości widzenia czy też porażenie nerwu twarzowego. W zależności od miejsca ukąszenia jad ten może rozkładać cząsteczki kwasu hialuronowego, który jest podstawowym budulcem tkanki łącznej. Co ważne, największym stopniem toksyczności charakteryzuje się jad żmii młodych, a także w sezonie wiosennym. Wpływ ukąszenia żmii zygzakowatej uzależniony jest od wielu czynników w tym m.in. od ilości wstrzykniętego jadu i masy ciała osoby poszkodowanej. Oprócz tego duży wpływ mają choroby towarzyszące, stres, osłabienie organizmu, a także ewentualna reakcja alergiczna na działanie jadu.

W ok. 50 proc. przypadków ukąszeń żmij to tzw. ukąszenia suche, w wyniku których jad nie wnika do organizmu człowieka.

Objawy ukąszenia żmii zygzakowatej

Objawy po ukąszeniu żmii mogą różnić się w zależności od dawki jadu, chorób towarzyszących, ogólnego stanu zdrowia, aktywności fizycznej, a także od tego, czy wcześniej spożywano alkohol. Wśród najbardziej charakterystycznych symptomów można wymienić:

  • Intensywny ból w miejscu wstrzyknięcia jadu.
  • Obrzęk i poczucie mrowienia.
  • Nadwrażliwość na dotyk.
  • Widoczne zasinienie.
  • Powiększenie węzłów chłonnych.
  • Wybroczyny i pęcherze surowicze.
  • Ból brzucha.
  • Biegunka.
  • Nudności i wymioty.
  • Podwyższona temperatura ciała.
  • Wzmożona potliwość.
  • Wzmożone pragnienie.
  • Silne poczucie niepokoju.
  • Senność i dezorientacja.

Ryzyko śmierci z powodu ukąszenia żmii jest znacznie większe u dzieci niż u osób dorosłych, co wynika przede wszystkim ze stosunku ilości wstrzykniętego jadu do masy ciała.

Biorąc pod uwagę klasyfikację stworzoną przez Reida zatrucie jadem żmii zygzakowatej, można podzielić na:

  • Ukąszenie bez zatrucia (tzw. ukąszenie suche).
  • Ukąszenie z łagodnym zatruciem, które charakteryzuje się obrzękiem, nudnościami, wymiotami i biegunką.
  • Ukąszenie z umiarkowanym zatruciem, które charakteryzuje się obrzękiem i wstrząsem występującym ok. 2 h po wstrzyknięciu jadu.
  • Ukąszenie z ciężkim zatruciem, które charakteryzuje się silnym wstrząsem, występującym po kilkudziesięciu minutach od wstrzyknięcia jadu.

Wiosną łatwiej spotkać żmije. Jad jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i osób pod wpływem alkoholu:

Ukąszenie żmii – pierwsza pomoc

Podstawowym celem pierwszej pomocy po ukąszeniu żmii jest opóźnienie toksycznego działania jadu na organizm człowieka. Najważniejszym elementem jest natychmiastowe wezwanie specjalistycznej pomocy lub przetransportowanie osoby poszkodowanej do szpitala. Nie bez znaczenia jest to, że ofiarom ukąszenia stosunkowo trudno jest zachować spokój. Dlatego też, jeśli jest to możliwe, należy poprosić osobę poszkodowaną o nie zmienianie pozycji ciała. Jeśli miejsce ukąszenia żmii znajduje się na nodze, należy ją unieruchomić i ułożyć poniżej poziomu serca. Co ważne, miejsca tego nie należy dezynfekować wodą utlenioną – jeśli jest zabrudzone można przemyć je wodą z mydłem i przykryć wyjałowioną gazą.

Wiele osób uważa, że po ukąszeniu żmii należy zastosować opaskę uciskową powyżej miejsca ukąszenia. Nie jest to jednak konieczne wówczas, gdy osoba poszkodowana może trafić do szpitala w ciągu 30 minut od wstrzyknięcia jadu. Takie postępowanie jest natomiast niezbędne przy ukąszeniach węży tropikalnych. Niezbyt dobrym pomysłem jest natomiast: nacinanie czy przypalanie miejsca ukąszenia, a także odsysanie jadu. Takie zabiegi mogą skutkować uszkodzeniem naczyń krwionośnych, a także przyśpieszyć proces wchłaniania się jadu.

Zagrożenia na wakacjach. 10 najczęstszych zagrożeń zdrowotny...

Ukąszenie żmii – kiedy należy podać antytoksynę?

Po ukąszeniu żmii osobie poszkodowanej podaje się antytoksynę jadu żmii, która otrzymywana jest z surowicy krwi koni, uodpornionych na jad węża. Wśród podstawowych wskazań do jej podania można wymienić m.in.: hipotonię, leukocytozę, nieprawidłowości w pracy serca, rozległy miejscowy obrzęk. Nie można natomiast jej podawać u osób, które są uczulone na końską surowicę, a także, jeśli w przeszłości pacjentowi podawano już antytoksynę końską.

Jak zapobiegać ukąszeniom żmii zygzakowatej?

Żmija zygzakowata nigdy nie atakuje człowieka bez wyraźnego powodu. Zazwyczaj jest to jej reakcja na bezpośrednie zagrożenie życia np. gdy podczas spaceru niechcący na nią nadepniemy. Szczególnie narażone na ukąszenia są osoby, które mieszkają w pobliżu łąk i lasów. Rekomendowanym rozwiązaniem jest zakup specjalnego odstraszacza, który emituje dźwięki o częstotliwości od 3000 do 1000 Hz. Może ono zabezpieczyć teren o wielkości 1500 m kwadratowych i nie wykazuje żadnego negatywnego wpływu na węże i inne gady. Jeśli już na swojej drodze spotkamy żmiję zygzakowatą to nie należy wpadać w panikę i zbliżać się do niej. Zalecanym rozwiązaniem jest spokojne wycofanie się. Oprócz tego podczas spacerów warto zakładać buty za kostkę, które uchronią nas przed ewentualnym ukąszeniem wówczas, gdy nadeptniemy na żmiję.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3