Yersinia – bakteria wywołująca jersiniozę: objawy infekcji, diagnostyka i leczenie. Czy powodująca dżumę Yersinia pestis wciąż nam zagraża?

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Infekcja bakterią Yersinia rozwija się głównie w obrębie jamy brzusznej. Źródłem zakażenia jest przede wszystkim wieprzowina. eraxion/123RF
Bakteria Yersinia wywołuje zakażenia jelit i węzłów chłonnych, które bywa mylone z zapaleniem wyrostka robaczkowego. W rezultacie rozwoju jersiniozy może dojść do groźnych powikłań, dlatego warto wiedzieć, jak się przed nią uchronić i jak rozpoznać symptomy choroby, której głównym źródłem jest wieprzowina i inne produkty zwierzęce.

Jersinioza to choroba wywoływana przez odzwierzęce zakażenie bakteriami Yersinia enterocolitica, rzadziej Yersinia pseudotuberculosis. Do jej nosicieli należy głównie trzoda chlewna, ale także inne zwierzęta hodowlane – bydło, owce, konie i drób, a ponadto te dzikie, gryzonie takie jak szczury oraz zwierzęta domowe (psy, koty). Źródłem zakażenia najczęściej jest wieprzowina (i inne mięsa), mleko, woda, a rzadziej – bezpośredni kontakt z zakażonym zwierzęciem lub osobą.

Jersinioza jako infekcja Yersinia enterocolitica i Yersinia pseudotuberculosis

Bakterie Yersinia to Gram-ujemne pałeczki, które mają zdolność nie tylko do przeżywania, ale też namnażania się i wytwarzania toksyn nawet w tak niskiej temperaturze, jaka panuje w lodówce, czyli ok. 4ºC. Spowodowane przez nie zachorowania stwierdza się głównie w klimacie umiarkowanym i chłodnym, zwłaszcza w okresie zimowym. Odmienne szczepy Yersinii występują natomiast w klimacie subtropikalnym na całym świecie.

Według danych Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2016 roku jersinioza należy do najczęściej występujących zakaźnych chorób odzwierzęcych – po zakażeniu bakteriami Campylobacter, Salmonella i Escherichia, przy czym liczba przypadków pozostaje od kilku lat na stabilnym poziomie.

W Niemczech notuje się kilka tysięcy zakażeń Yersinią rocznie. W Polsce pierwszy przypadek odnotowano niemal 50 lat temu, obecnie liczba zachorowań na jelitową postać zakażenia rośnie. Wciąż jest to jednak kilkaset przypadków rocznie.

Choroby odzwierzęce: czym można się zarazić od domowego pupi...

Najbardziej chorobotwórcze są serotypy Y. enterocolitica O3, O8 i O9, a ponadto O5.27, przy czym O8 występuje w Ameryce Północnej, a pozostałe dominują na terenie Europy. Rozwój choroby trwa 4-7 dni, przy czym zwykle nie przekracza 10 dni.

Zakażenia bakterią Yersinia – objawy jersiniozy

Yersinia trafia do organizmu poprzez przewód pokarmowy i namnaża się w końcowym odcinku jelita krętego i węzłach chłonnych jamy brzusznej. Objawy zakażenia dotyczą więc układu trawienia. Pałeczki Yersinia produkują toksyny z rodzaju enterotoksyn, które powodują zatrucia pokarmowe z zaburzeniem wchłaniania wody w jelicie. Choroba rozpoczyna się bólami brzucha, głównie w prawym dole biodrowo-łonowym.

U dzieci do 5 roku życia zakażenie Yersinia enterocolitica przebiega zwykle pod postacią ostrego zapalenia jelit. Jego objawy to bóle brzucha, gorączka i biegunka, często z domieszką krwi i śluzu.

U nastolatków i dorosłych infekcja Yersinia enterocolitica najczęściej dotyczy węzłów chłonnych krezkowych i końcowych odcinków jelita krętego. Węzły chłonne ulegają powiększeniu i pojawia się niewielki odczyn zapalny otrzewnej. Rozszerzający się stan zapalny powoduje nie tylko ból brzucha, ale też gorączkę, podniesiony poziom białych krwinek (leukocytozę) i ew. łagodną biegunkę.

Powikłaniem jersiniozy może być rozwój posocznicy, czyli sepsy, nazywanej historycznie zakażeniem krwi albo zespołem ogólnoustrojowej reakcji zapalnej na zakażenie. Ma miejsce wtedy, gdy odpowiedź organizmu na infekcję powoduje uszkodzenia jego własnych tkanek i narządów. Sepsa jest poważnym zagrożeniem dla życia, zwłaszcza jeśli powodujące je bakterie będące sprawcami nawet 85 proc. jej przypadków cechują się odpornością na antybiotyki.

Sepsa przebiega z gorączką, powiększeniem śledziony i wątroby, tworzeniem ropni śródnarządowych, zapaleniem szpiku kostnego czy opon mózgowo-rdzeniowych. Dotyka częściej osób z zaburzeniami odporności, m.in. w podeszłym wieku, z zakażeniem wirusem HIV, cukrzycą, marskością wątroby, niedokrwistością czy hemochromatozą, zaburzeniem metabolizmu żelaza cechującego się jego nadmiernym gromadzeniem w tkankach organizmu.

W przypadku zakażenia bakterią Yersinia pseudotuberculosis (nazywanej też pałeczką rodencjozy) najczęściej przebiega z zapaleniem węzłów chłonnych krezki jelita, czyli przypominającej błonę struktury zbudowanej z tkanki łącznej, która podtrzymuje jelito i została niedawno uznana za oddzielny narząd. Węzły krezkowe to zbiór 100-200 węzłów chłonnych, znajdujących się między blaszkami krezki jelita cienkiego (czczego i krętego), przez które limfa przedostaje się z kosmków jelitowych do węzłów chłonnych trzewnych lub pni jelitowych. Objawy ich zapalenia przypominają symptomy zapalenia wyrostka robaczkowego lub choroby Crohna.

Sprawdź, jakie antybiotykooporne bakterie zagrażają obecnie Polakom

Uwaga! Te bakterie są odporne na antybiotyki – 6 najbardziej...

Bakterie Yersinia i zapalenie stawów

Yersinia może powodować też powikłania w postaci reaktywnego zapalenia stawów, obejmujące jeden lub wiele stawów. Najczęściej dotyczy to osób posiadających antygen zgodności tkankowej HLA-B27, które wiąże się z występowaniem chorób immunologicznych, takich jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) czy młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów.

Reaktywne zapalenie stawów, nazywane dawniej zespołem Reitera, mogą być też wywołane przez zakażenie Chlamydią, Salmonellą, Shigellą (bakterią czerwonki) czy Campylobacter. Według statystyk o ok. 20 proc. chorych na reaktywne zapalenie stawów mającym źródło w zakażeniu jelitowym występuje również reaktywne zapalenie cewki moczowej.

Stanom zapalnym stawów może towarzyszyć rumień guzowaty części wyprostnych obu kończyn (zwłaszcza podudzi), czyli zapalenie podskórnej tkanki tłuszczowej, objawiające się jako bolesne, czerwone guzy o słabo odgraniczonej powierzchni.

Yersinia – diagnostyka i leczenie

Z powodu wywoływanych objawów jersinioza bywa mylona z zapaleniem wyrostka robaczkowego (Yersinia enterocolitica u dorosłych), niedrożnością jelit, chorobą Crohna-Leśniowskiego, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, a także zakażeniem Salmonellą, Shigellą, pasożytniczym pełzakiem czerwonym czy zakażeniem narządów prątkami gruźlicy.

Postać biegunkowa i węzłowa jersiniozy nie powoduje zwykle powikłań i u osób dorosłych ustępuje zwykle sama. Postać łagodna nie wymaga zwykle leczenia, a postępowanie polega głównie na łagodzeniu objawów i zapewnienia odpowiedniej podaży wody i soli mineralnych. Zalecana jest wtedy lekkostrawna dieta, najlepiej ograniczająca ilość tłuszczu i błonnika.

Postać ciężka jersioniozy grozi natomiast powikłaniami u ok. 10 proc. chorych. Infekcja jest też niebezpieczna dla kobiet w ciąży, ponieważ może powodować zakażenie płodu lub dziecka po porodzie porodu, i zagraża jego zdrowiu i życiu. Ciężkie rokowania ma też spowodowana Yersinią sepsa.

Diagnozowanie zakażenia Yersinią polega na wyhodowaniu bakterii z materiału biologicznego, takiego jak kał, krew, mocz czy zmieniony węzeł chłonny. By wykluczyć zapalenie wyrostka, często wykonuje się badanie USG jamy brzusznej lub tomografię komputerową; pomocna bywa też kolonoskopia.

Leczenie zakażenia Yersinią polega na podawaniu antybiotyków. Skuteczne są m.in. tetracykliny, aminoglikozydy, fluorochinolony, cefalosporyny trzeciej generacji i kotrimoksazol (połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem), a ponadto penicyliny, chloramfenikol, kolistyna, tiamulina, nitrofurantoina, sulfonamidy. W zależności od biotypu i serotypu, Yersina jest mniej lub bardziej wrażliwa na konkretne substancje.

Zapobieganie infekcjom Yersinią, istotne zwłaszcza w ciąży, polega na unikaniu spożywania surowych i niedogotowanych produktów zwierzęcych, głównie mięsa i mleka, a także nieprzegotowanej wody, zachowanie szczególnej ostrożności i higieny w kontakcie ze zwierzętami.

Przeczytaj o lekkostrawnej diecie stosowanej w stanach zapalnych żołądka i jelit:

Yersinia pestis: sprawca średniowiecznej plagi dżumy

Bakterie Yersinia, a dokładnie: Yersinia pestis, były przyczyną jednej z największych znanych pandemii, jakie dotknęły ludzkość. To właśnie one wywołały dżumę, która w latach 1347-1351 spowodowała śmierć 30-50 milionów mieszkańców Europy – ok. 30-60 proc. jej populacji. Rozprzestrzeniając się z Chin Jedwabnym Szlakiem na Krym i Środkowy Wschód, a stamtąd do dzisiejszej Turcji, Włoch, Londynu, a następnie do Paryża, dżuma zabiła w XIV wieku w sumie 200 milionów osób. Początkowo przeniosły ją szczury, skąd za sprawą pcheł dostała się do organizmów ludzkich i szerzyła drogą kropelkową, ponieważ powodowała rozwój infekcji układu oddechowego.

Wywołujące dżumę bakterie Yersinia pestis powodowały puchnięcie węzłów chłonnych, zwłaszcza zlokalizowanych pod pachami i w pachwinach, które pękały, wydzielając ropę i krew. Następnie na ciele pojawiały się plamy, których szybko przybywało. Większość chorych umierała w ciągu 7 dni od zakażenia.

Średniowieczne przedstawienie śmierci jako nieuchronnego losu każdego człowieka, zwłaszcza w epoce epidemii dżumy
Średniowieczne przedstawienie śmierci jako nieuchronnego losu każdego człowieka, zwłaszcza w epoce epidemii dżumy OpenClipart-Vectors/pixabay.com

Wariant patogenu, który wywołał epidemię dżumy, jest dziś wymarły, ale sama bakteria wciąż nie została wytępiona. Zbadano, że za jej szczególną zjadliwość odpowiada specyficzny sposób działania, niespotykany u innych bakterii. Yersinia pestis sprawia, że płuca przestają się „bronić” przed innymi bakteriami. Unieczynnia też enzym, który zwykle niszczy patogeny. Rozwija się wtedy stan zapalny, który organizm zwykle zwalcza w ciągu 36 godzin, pozostawiając Y. pestis w stanie nie tylko nienaruszonym, ale umożliwiając jej tysiąckrotne zwiększenie liczby nowych komórek. Wtedy nagle pojawiają się objawy, których najczęściej nie da się już cofnąć i w ciągu 1-2 dni następuje śmierć. Choć infekcja może być leczona antybiotykami, szansę na przeżycie zmniejsza każda kolejna godzina, w której pozostaje niewykryta.

Bakterie dżumy wciąż zabija każdego roku ok. 2 tysięcy ludzi na całym świecie. W 2002 odnotowano przypadki zachorowań w Indiach, w 2008 – na Madagaskarze, w 2009 roku – w Chinach, i Libii. Stwierdzono je także w amerykańskim stanie Nowy Meksyk, a w 2015 rok – w Kolorado. Najwięcej zachorowań ma jednak miejsce na terenie Ugandy, a zwłaszcza w rejonie Zachodniego Nilu. Podróż w tamte rejony grozi więc możliwością zakażenia się zabójczą bakterią.

Zobacz: w profilaktyce zakażeń pokarmowych kluczowa jest higiena podczas przygotowania posiłków – nie tylko mycie rąk, ale też używanie oddzielnych desek do krojenia mięsa i innych produktów. Które ich rodzaje są najbezpieczniejsze? Odpowiada lekarz dr Piotr Gryglas.

Czytaj także

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3