Dawca szpiku – kto może nim zostać i jak wygląda procedura oddania szpiku?

Justyna ŚmigarukZaktualizowano 
Dawstwo szpiku jest niekiedy jednym sposobem na uratowanie życia osoby, zmagającej się z białaczką lub inną chorobą układu chłonnego. Wbrew powszechnym mitom oddanie szpiku jest bezbolesne i nieinwazyjne.
Dawstwo szpiku jest niekiedy jednym sposobem na uratowanie życia osoby, zmagającej się z białaczką lub inną chorobą układu chłonnego. Wbrew powszechnym mitom oddanie szpiku jest bezbolesne i nieinwazyjne. pixabay.com
Dawcą szpiku może zostać każda osoba o dobrym stanie zdrowia, w przedziale wiekowym od 18 do 50 lat. Szpik pobiera się z talerza kości biodrowej, a cała procedura jest bezbolesna i trwa ok. 1-1,5 h. Osoby, które decydują się na oddanie szpiku, mogą uratować życie osobom, zmagającym się m.in. z białaczką, chłoniakiem i ziarnicą złośliwą.

Dlaczego warto oddać szpik kostny?

Dawca szpiku jest niekiedy jedynym ratunkiem dla pacjentów z groźnymi chorobami układu krwionośnego i chłonnego. W niektórych przypadkach dawcą może być osoba z najbliższej rodziny (rodzice, rodzeństwo). Niestety, jak pokazują statystyki zgodność z bratem lub siostrą niekiedy, wynosi zaledwie 25 procent. Wówczas można skorzystać z pomocy dawców alternatywnych – osób, które zgłosiły się dobrowolnie i pozostają w gotowości, by bezpłatnie i anonimowo oddać szpik kostny, a dokładnej krwiotwórcze komórki macierzyste.

Szanse na znalezienie osoby obcej z odpowiednią genetyczną zgodnością z chorym są niewielkie — średnio 1: 20 000. W bazie fundacji DKMS zarejestrowanych jest ponad 1 480 000 potencjalnych dawców. Łącznie w światowych bazach znajduje się 25 milionów potencjalnych dawców.

Dawca szpiku kostnego może uratować życie osobom chorym na:

  • Ostre białaczki.
  • Przewlekłe białaczki szpikowe i zespoły mieloproliferacyjne.
  • Chłoniaki.
  • Ziarnicę złośliwą.
  • Niektóre anemie (nocna napadowa hemoglobinuria, anemia Fanconiego, anemia plastyczna).
  • Wrodzone niedobory odporności i choroby metaboliczne.
  • Ciężkie schorzenia autoimmunologiczne.

Czytaj także

Bazy dawców szpiku mają charakter międzynarodowy, co w praktyce oznacza, że szpik oddany w Polsce, może trafić do potrzebującego na drugim krańcu świata. Warto też wspomnieć, że dawca szpiku kostnego posiada pewne przywileje. Osoba posiadająca odznakę Dawcy Przeszczepu (jednokrotnie oddała komórki macierzyste) ma prawo poza kolejnością korzystać z ambulatoryjnej opieki medycznej. Zasłużony Dawca Przeszczepu (więcej niż jedno pobranie) otrzymuje oprócz tego bezpłatne leki podstawowe i uzupełniające. Wykaz leków znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 3 lutego 2010 r. w sprawie wykazu leków dla świadczeniobiorcy posiadającego tytuł „Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi" lub „Zasłużonego Dawcy Przeszczepu" (Dz.U. Nr 23, poz. 119).

Dawca szpiku – kto może nim zostać?

Oddać szpik mogą osoby pomiędzy 18. a 55. rokiem życia. Dawca szpiku musi ważyć ponad 50 kg i nie może mieć znacznej nadwagi (BMI poniżej 40). Preferuje się dawców w wieku od 18 do 30 lat, ponieważ od rejestracji w bazie do oddania szpiku kostnego może upłynąć nawet kilka lub kilkanaście lat. Oczywiście nie oznacza to, że osoba w wieku 45 lat nie powinna się rejestrować. Potrzebujący chory może z równym prawdopodobieństwem znaleźć się w ciągu tygodnia od rejestracji.

Dawcy szpiku kostnego powinni odznaczać się dobrym ogólnym stanem zdrowia. Oznacza to, że nie mogą być obciążeni żadnymi chorobami dziedzicznymi, przewlekłymi ani genetycznymi.

Czytaj także

Szpik kostny – kto nie może zostać dawcą?

Wytyczne dotyczące przeciwwskazań wydała Światowa Organizacja Dawców Szpiku. Oddanie szpiku nie jest możliwe w przypadku osób:

  • Z chorobami układu sercowo-naczyniowego (z wyjątkiem arytmii, wad zastawkowych oraz nadciśnienia tętniczego, które wymagają konsultacji z lekarzem).
  • Z przebytymi i czynnymi chorobami nowotworowymi (wyjątek to wyleczony miejscowy rak szyjki macicy).
  • Z chorobami zakaźnymi (zwłaszcza HCV, HIV, WZW typu B i C).
  • Po transplantacjach (z wyjątkiem wykorzystania tworzyw sztucznych oraz tkanek własnych).
  • Z chorobami autoimmunologicznymi (wyjątki do konsultacji – zapalenie tarczycy Hashimoto, łuszczyca, AZS).
  • Z chorobami neurologicznymi (wyjątki do konsultacji — neuropatie obwodowe oraz przebyte operacje, urazy głowy).
  • Z chorobami krwi i szpiku (wyjątki do konsultacji — anemia niedoborowa, małopłytkowość w dzieciństwie, umiarkowane zaburzenia w morfologii).
  • Z zaburzeniami psychicznymi (wyjątki do konsultacji — depresja, neurastenia).
  • Z chorobami endokrynologicznymi (wyjątki do konsultacji — niedoczynność tarczycy, zespół policystycznych jajników, insulinooporność, leczenie hormonem wzrostu w przeszłości, hiperprolaktynemia).
  • Chorujące na: wielotorbielowatość nerek, jaskrę, osteoporozę.
  • Po przebytych: wielokrotnych operacjach w znieczuleniu miejscowym, urazach wielonarządowych,
  • przyjmujące leki: wpływające na układ krwiotwórczy, cytostatyczne, immunosupresyjne.
  • Uzależnione od alkoholu, narkotyków, leków.

Warto przeczytać także:

Jak zostać dawcą szpiku?

Rejestrem, który łączy potencjalnych dawców z biorcami jest baza dawców szpiku. Istnieje kilka takich baz, a najpopularniejszą jest baza Fundacji DKMS. Można również zgłosić się do swojego Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Na miejscu przyszły dawca szpiku zostaje poproszony o wypełnienie formularza oraz deklaracji woli. Następnie pobiera się dwie próbki krwi, by zbadać antygeny HLA (potrzebne do ustalania zgodności genetycznej z biorcą).

Fakty i mity na temat krwiodawstwa. Dlaczego warto oddawać krew?

Aby zarejestrować się przez internet, wystarczy wejść na stronę Fundacji DKMS i wypełnić formularz rejestracyjny. Potencjalni dawcy szpiku są w nim pytani jedynie o wiek, wagę, wzrost, obywatelstwo oraz o to, czy są zarejestrowani w innej bazie. Następnie podają swoje dane kontaktowe, a fundacja przesyła pocztą pakiet rejestracyjny – formularz, materiały informacyjne, instrukcję pobrania wymazu z jamy ustnej oraz dwie pałeczki służące do pobrania. Materiał z wymazu należy odesłać wraz z wypełnionymi dokumentami na adres fundacji. Teraz wystarczy już tylko czekać na potwierdzenie rejestracji oraz kartę dawcy.

Osoba, która zarejestrowała się jako dawca, musi być świadoma swojego zobowiązania. W każdej chwili może dowiedzieć się, że ktoś czeka na jej komórki macierzyste. Oczywiście, może prowadzić zwyczajne życie, pamiętając jednak, by aktualizować dane kontaktowe w bazie. Musi również brać pod uwagę fakt figurowania w bazie dawców, podejmując takie decyzje, jak wykonanie tatuażu czy dłuższy pobyt za granicą. Okresy przyjmowania leków, pół roku po tatuowaniu skóry czy okres nieobecności warto zgłaszać do bazy, by tymczasowo zmieniła status dawcy na nieaktywny.

Pobranie szpiku – jak przebiega?

Istnieją dwie metody, by oddać szpik. W większości przypadków (80 proc.) odbywa się to poprzez pobranie krwi obwodowej. Pozostałe 20 proc. to pobrania z talerza kości biodrowej.

Pobranie szpiku z krwi obwodowej
Przed pobraniem krwi dawca szpiku przez 5 dni przyjmuje zastrzyki z G-CSF – czynnikiem wzrostu. Większość dawców podaje je sobie samodzielnie. W tym czasie mogą wystąpić objawy grypopodobne. Samo pobranie odbywa się metodą aferezy. W obie ręce dawcy zostają wkłute wenflony. Krew zostaje pobrana z jednej ręki, przechodzi przez specjalną maszynę izolująca komórki macierzyste i wraca drugą ręką. Procedura nie wymaga pobytu w szpitalu i trwa od 60 do 90 minut.

Pobranie szpiku z talerza kości biodrowej
W tym przypadku konieczna jest krótka hospitalizacja (2-3 dni). Dawca trafia na oddział dzień przed pobraniem. Szpik pobiera się z talerza kości biodrowej przy użyciu specjalnej igły. W czasie zabiegu dawca pozostaje w znieczuleniu ogólnym (narkozie). Pobrany zostaje litr krwi ze szpikiem kostnym (około 5 proc.) zawartości. Tę utratę organizm rekompensuje przez około 2 tygodnie. Przez kilka dni po pobraniu dawca może odczuwać w biodrze ból porównywany do stłuczenia po uderzeniu się o kant szafki.

Kulisy zdrowia: zostań dawcą szpiku kostnego:

Dawca szpiku - zagrożenia związane z oddaniem szpiku

Wokół oddawania szpiku kostnego narosło wiele błędnych przekonań, które powstrzymują skutecznie przed zostaniem dawcą. Jedno z nich głosi, że szpik pobiera się z rdzenia kręgowego. Bardzo wiele osób zastanawia się, czy oddanie szpiku boli. Komórki macierzyste są pobierane z krwi obwodowej lub z talerza kości biodrowej. W drugim przypadku odbywa się to w całkowitym znieczuleniu. Oddanie szpiku nie wymaga ingerencji w rdzeń kręgowy ani nie grozi jego uszkodzeniem.

Jedyne zagrożenia wiążą się z podaniem narkozy podczas pobierania szpiku z kości. Po wybudzeniu mogą wystąpić czasowe omdlenia, zawroty głowy, mdłości. Organizm zdrowego dawcy szybko regeneruje „ubytki” po pobraniu szpiku.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3