Czy szczepienie w ciąży jest bezpieczne? Które szczepionki przeciw COVID-19 są rekomendowane ciężarnym? Kiedy je podawać? Odpowiada ekspert

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Zachorowanie na COVID-19 w ciąży to większe ryzyko zdrowotne dla przyszłej matki i dziecka niż szczepienie, które pomaga też chronić pociechę po urodzeniu
Zachorowanie na COVID-19 w ciąży to większe ryzyko zdrowotne dla przyszłej matki i dziecka niż szczepienie, które pomaga też chronić pociechę po urodzeniu Natalia Deriabina/123RF
Kobiety w ciąży są narażone na cięższy przebieg COVID-19, który aż 22 razy częściej skutkuje ich śmiercią, a także sprzyja rozwojowi stanu przedrzucawkowego i urodzeniu wcześniaka. Choć jednak przyszłe mamy są zachęcane do szczepień ochronnych, wiele z nich obawia się o zdrowie swojego dziecka. Czy szczepienie w ciąży jest bezpieczne? W którym trymestrze najlepiej je wykonać? Jakie powikłania może wywołać szczepionka? Który preparat jest najlepszy dla ciężarnej? Na te i inne najczęściej zadawane pytania odpowiada ekspert NPP, dr Aleksandra Wesołowska.

Szczepienie przeciw COVID-19 pomaga zapobiegać ciężkim powikłaniom infekcji, które stanowią zagrożenie dla życia matki i dziecka. Zapewnia też dodatkowe korzyści – przyszłe mamy przekazują ochronne przeciwciała swoim dzieciom, w czym pośredniczy krew pępowinowa.

To wnioski z badania przeprowadzonego przez naukowców z Weill Cornell Medicine i NewYork-Presbyterian Hospital z udziałem 122 kobiet, które w trzecim trymestrze ciąży otrzymały dwie dawki szczepionki Pfizera lub Moderny, czyli preparatów typu mRNA.

Obecność przeciwciał anty-SARS-CoV-2 stwierdzono we krwi z pępowiny 99 procent noworodków w sytuacji, gdy ciężarna otrzymała 2 dawki szczepionki, oraz u 44 proc. maluchów urodzonych przez kobiety zaszczepione pojedynczą dawką preparatu.

Wykazano ponadto, że szczepionki mRNA wywołują u ciężarnych silną odpowiedź immunologiczną skutkującą pojawieniem się przeciwciał w ich krwi już po 5 dniach od podania pierwszej dawki, a transfer tych immunoglobulin do łożyska następował już po 16 dniach; poziom przeciwciał u matek i ich pociech wzrastał z czasem.

Czy jednak przyjęcie przez przyszłą matkę szczepionki COVID-19 jest bezpieczne? Jakie niepożądane odczyny poszczepienne może spowodować? Kiedy najlepiej wykonać szczepienie? Czy można przyjąć preparat w okresie laktacji? I czym grozi infekcja u niezaszczepionej ciężarnej? Na ważne pytania odpowiada dr hab. nauk o zdrowiu Aleksandra Wesołowska, ekspertka zewnętrzna inicjatywy „Nauka przeciw pandemii” (NPP) z Uniwersyteckiej Pracowni Badań nad Mlekiem Kobiecym i Laktacją na Warszawskim Uniwersytet Medycznym.

Czy kobiety w ciąży mogą szczepić się przeciw COVID-19? A co z tymi karmiącymi piersią?

Dr hab. n. o zdr. Aleksandra Wesołowska: Ciąża ani laktacja nie są przeciwwskazaniami do szczepienia przeciw COVID-19. Pytania o to, czy kobieta jest w ciąży oraz czy karmi piersią, pojawiają się w kwestionariuszu wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem osoby dorosłej. Odpowiedź „Tak” lub „Nie wiem” nie dyskwalifikuje do przyjęcia szczepionki, ale wymaga dodatkowego wyjaśnienia przez lekarza.

Pacjentka powinna zostać poinformowana również o istniejących danych pochodzących ze spontanicznych zgłoszeń dotyczących działań niepożądanych szczepionki (NOP), badań postmarketingowych (prowadzonych po rejestracji i wprowadzeniu preparatów do obrotu) oraz rejestrów kobiet szczepiących się na COVID-19 w ciąży.

Lekarz powinien też udzielić informacji zgodnej z charakterystyką produktu leczniczego na temat braku danych pochodzących z badań klinicznych odnośnie bezpieczeństwa i skuteczności szczepionki u kobiet w okresie laktacji – grupa ta nie jest rutynowo objęta badaniami przed rejestracją preparatu. Takie dane są już dostępne dla szczepionek przeciw COVID-19 typu wektorowego oraz opartych na mRNA.

Dowiedz się na temat:

Od czego zależy decyzja o podaniu szczepionki kobiecie ciężarnej?

Decyzja o szczepieniu w okresie ciąży powinna być podjęta przez pacjentkę w porozumieniu z lekarzem. Powinna opierać się na analizie korzyści wynikających z zaszczepienia przeciw COVID-19 w sytuacji globalnej pandemii oraz teoretycznego ryzyka związanego z przyjęciem szczepionki w ciąży.

W świetle aktualnej wiedzy ciąża może być okolicznością związaną z poważniejszym przebiegiem COVID-19 i to również należy wziąć pod uwagę rozpatrując decyzje o szczepieniu. Do czynników ryzyka infekcji COVID-19 należą narażenie zawodowe na zakażenie SARS-CoV-2, otyłość, starszy wiek i cukrzyca.

Zobacz również:

Czy któraś ze szczepionek jest bardziej rekomendowana kobietom w ciąży niż inna?

Dostępne dane na temat stosowania szczepionek w ciąży pochodzą z badań porejestracyjnych preparatów mRNA, takich jak BNT162b2 (znany jako Comirnaty) firmy Pfizer-BioNTech oraz mRNA-1273 od Moderny.

Nie oznacza to jednak, że ciąża jest przeciwwskazaniem do stosowania innych typów szczepionek, jak tych opartych o tzw. technologię wektorową (AstraZeneca, Johnson&Johnson). Dane dotyczące bezpieczeństwa innych preparatów są wciąż ograniczone.

Z racji dostępności danych na temat preparatów opartych na technologii mRNA, są one zalecane do szczepienia kobiet w ciąży zarówno przez polskie grona ekspertów, takie jak Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiG), jak i te zagraniczne.

Polecamy także:

Jakie powikłania u ciężarnej może wywołać podanie szczepionki COVID-19?

W rejestrze prowadzonym w Stanach Zjednoczonych zanotowano 35 691 przypadków kobiet ciężarnych zaszczepionych preparatami Pfizer-BioNTech i Moderny.

Kobiety będące w ciąży zgłaszały te same działania niepożądane i z taką samą częstością, jak populacja pań nie będących w ciąży – najczęstszymi reakcjami miejscowymi i ogólnoustrojowymi po każdej dawce obu szczepionek były ból w miejscu wstrzyknięcia, zmęczenie, ból głowy i ból mięśni.

Ciężarne nie zgłaszały poważnych zdarzeń niepożądanych częściej niż kobiety nie będące w ciąży, z wyjątkiem nudności i wymiotów odczuwanych po drugiej dawce szczepionki.

Do analizy działań niepożądanych ściśle związanych z ciążą włączono 3958 przyszłych matek zarejestrowanych w elektronicznym systemie monitorowania ewentualnych działań niepożądanych utworzonym przez Centrum Kontroli i Prewencji Zakażeń.

Szczegółowe wnioski dotyczące bezpieczeństwa szczepienia w trakcie ciąży oparto na 827 przypadkach ciąż, które były już rozwiązane w momencie przeglądu danych.

Pośród uczestniczek badania, wśród których większość stanowiły pracownice ochrony zdrowia:

  • 2,3 proc. przyjęło pierwszą dawkę szczepionki na krótko przed zajściem w ciążę,
  • 28,6 proc. otrzymało w pierwszym trymestrze ciąży,
  • 43,3 proc. zostało zaszczepionych 1. dawką w drugim trymestrze ciąży,
  • 25,8 proc. przyjęło ją w trzecim trymestrze ciąży.

Większość z tych ciąż (712 przypadków, czyli 86,1 proc.) zakończyło się urodzeniem żywego dziecka, natomiast 115 (13,9 proc.) – stratą ciąży.

Sprawdź także:

W którym trymestrze ciąży najbezpieczniej wykonać szczepienie przeciw COVID-19?

Dane dotyczące bezpieczeństwa przebiegu ciąży po szczepieniu na COVID-19 pochodzą w większości (43,3 proc.) od kobiet, które się zaszczepiły w II trymestrze ciąży. Wciąż mało wiemy o bezpieczeństwie dotyczącym przebiegu ciąży, gdy matka zaszczepi się przed 12 tygodniem ciąży.

Czym grozi zachorowanie na COVID-19 w czasie ciąży?

Choć w czasie ciąży nie zwiększa się prawdopodobieństwo zachorowania na COVID-19, w oparciu o aktualne dane ciąża traktowana jest jako czynnik ryzyka cięższego przebiegu infekcji COVID-19.

Ryzyko dla matki i dziecka związane z zachorowaniem na COVID-19 w ciąży jest większe niż się wydawało na początku pandemii. Najnowsze dane pochodzące z badania INTERCOVID prowadzonego przez Uniwersytet w Oxfordzie, w którym analizowano dane pacjentek leczonych na COVID-19 w 43 szpitalach w 18 krajach, potwierdziły zwiększone ryzyko komplikacji w przebiegu ciąży w wyniku objawowej infekcji SARS-CoV-2.

W badaniu tym, obejmującym grupę 2130 ciężarnych kobiet zaobserwowano 22 razy większe ryzyko śmierci matki, a także większe prawdopodobieństwo wystąpienia stanu przedrzucawkowego i wcześniactwa.

Przeczytaj na temat:

Źródło informacji we wstępie:
Vaccinated pregnant women pass antibodies to their babies Cornell Chronicle


Źródła danych w wywiadzie:
  • Shimabukuro, TT, Kim SY,. Myers T R oraz członkowie grupy rejestru CDC v-safe COVID-19 kobiet w ciąży. Preliminary Findings of mRNA Covid-19 Vaccine Safety in Pregnant Persons. The New England Journal of Medicine. 2021 DOI:10.1056/NEJMoa2104983
  • Stanowisko PTGiP dotyczące szczepień kobiet ciężarnych przeciwko COVID19. https://www.ptgin.pl/aktualnosci
  • Villar J, Ariff S, Gunier RB i wsp. Maternal and Neonatal Morbidity and Mortality Among PregnantWomen With and Without COVID-19 Infection. JAMA Pediatr. Published online April 22, 2021. doi:10.1001/jamapediatrics.2021.1050
  • Allotey J, Stallings E Bonet M i wsp. Clinical manifestations, risk factors, and maternal and perinatal outcomes of coronavirus disease 2019 in pregnancy: living systematic review and meta-analysis. BMJ 2020; 370 doi: https://doi.org/10.1136/bmj.m3320 : BMJ 2020;370:m3320
  • Kadiwar S, Smith JJ, Ledot S, i wsp.. Were pregnant women more affected by COVID-19 in the second wave of the pandemic? Lancet. 2021; doi.org/10.1016/S0140- 6736(21)00716-9
  • Nowakowski F, Krajewska K, Klimek K, i wsp. COVID-19 during pregnancy one year on – what lessons did we learn? Ginekologia Polska 2021 DOI: 10.5603/GP.a2021.0095
  • Demers-Mathieu, Veronique i wsp. “Human Milk Antibodies Against S1 and S2 Subunits from SARS-CoV-2, HCoV-OC43, and HCoV-229E in Mothers with A Confirmed COVID-19 PCR, Viral SYMPTOMS, and Unexposed Mothers.” International journal of molecular sciences vol. 22,4 1749. 9 2021, doi:10.3390/ijms22041749
  • Perl SH, Uzan-Yulzari A, Klainer H, i wsp SARS-CoV-2–Specific Antibodies in Breast Milk After COVID-19 Vaccination of Breastfeeding Women. JAMA. 2021. doi:10.1001/jama.2021.5782
  • Pace, Ryan M i wsp.. “Characterization of SARS-CoV-2 RNA, Antibodies, and Neutralizing Capacity in Milk Produced by Women with COVID-19.” mBio vol. 12,1 e03192-20. 9 Feb. 2021, doi:10.1128/mBio.03192-20
  • Kelly, J.C., i wsp.. Anti-SARS-CoV-2 antibodies induced in breast milk after Pfizer- BioNTech/BNT162b2 vaccination.American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2021. doi.org/10.1016/j.ajog.2021.03.031

„Nauka przeciw pandemii” to inicjatywa, która powstała za sprawą Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego, a jego Radę programową tworzy grono ekspertów z dziedziny chorób zakaźnych, wakcynologii, wirusologii, chemii i biochemii, zdrowia publicznego i medycyny rodzinnej. W jej ramach powstały już dwie części kompendium wiedzy – Białej Księgi: „Charakterystyka choroby COVID-19, objawy oraz skutki zdrowotne. Rekomendacje i doświadczenia polskich klinicystów” oraz „Szczepienia przeciw COVID-19. Innowacyjne technologie i efektywność”.

ZOBACZ: Szczepienie przeciw COVID-19 a karmienie piersią. Ekspert: dr Paweł Grzesiowski, ekspert Naczelnej Rady Lekarskiej ds. COVID-19.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie