Czosnek niedźwiedzi – właściwości zdrowotne i zastosowanie. Na co pomaga czosnek niedźwiedzi?

Agata Orzełowska
Czosnek niedźwiedzi można spotkać podczas spacerów w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie
Czosnek niedźwiedzi można spotkać podczas spacerów w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie Martyna Jaros
Czosnek niedźwiedzi jest jedną z pierwszych roślin, które wyrastają wiosną z runa leśnego w wilgotnych lasach, ale można go hodować w przydomowym ogródku. Liście czosnku niedźwiedziego, bo w takiej formie występuje, wydzielają bardzo intensywny aromat podobny do charakterystycznego zapachu ząbków czosnku pospolitego. Właściwości obu rodzajów są podobne, jednak czosnek niedźwiedzi występuje w formie liści, a pospolity w postaci tzw. ząbków tworzących zgrabną, okrągłą główkę. Poznaj wyjątkowe właściwości czosnku niedźwiedziego i dowiedz się, do czego warto go wykorzystać!

Czym jest czosnek niedźwiedzi?

Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum L.) to gatunek należący do rodziny roślin cebulowych, podobnie jak cebula, czosnek pospolity i szczypiorek. Rośnie dziko w wilgotnych lasach liściastych Europy, tworząc rozległe skupiska. W Polsce można spotkać go na przełomie marca i kwietnia w Puszczy Kampinoskiej i Białowieskiej, Bieszczadach, oraz w okolicach Sandomierza. Jest rośliną wskaźnikową, co oznacza, że rośnie tam, gdzie ilość wód gruntowych jest wysoka. Lubi ziemię gliniastą i pełną soli mineralnych.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin, czosnek niedźwiedzi jest rośliną objętą ochroną częściową. Nie wolno zrywać go w lasach, ale można hodować w przydomowym ogródku.

Czosnek niedźwiedzi kwitnie śnieżnobiałymi kwiatami o kształcie gwiazdy, które tworzą kuliste kwiatostany. Surowiec zielarski i leczniczy stanowią liście o długości ok. 30 cm długości, które wyglądem przypominają liście konwalii. Podobnie jak u tej rośliny wyrastają wprost z cebulowego kłącza. Liście czosnku niedźwiedziego z własnej hodowli (lubi miejsca wilgotne i zacienione) najlepiej zbierać na samym początku kwitnienia, czyli w pierwszych dniach kwietnia. Majowe są bardziej gorzkie i mniej smaczne.

W sklepach można kupić suszone i rozdrobnione liście czosnku niedźwiedziego o przeznaczeniu kulinarnym

Starogermańska legenda mówi, że czosnek niedźwiedzi był pierwszym pokarmem budzących się z zimowego snu zwierząt. Liście miały wzmacniać organizm niedźwiedzia i dodawać mu energii. W wyniku obserwacji tego zjawiska ludzie stwierdzili, że skoro czosnek niedźwiedzi pozytywnie wpływa na organizm zwierzęcia, odżywi również ich ciało.

Wartość odżywcza czosnku niedźwiedziego

Czosnek niedźwiedzi zawiera podobne substancje jak czosnek pospolity, ale w niektórych przypadkach dawki mikroelementów zawarte w liściach przekraczają ilości zawarte w ząbkach tradycyjnego czosnku. Zawartość siarki, magnezu, żelaza i manganu, które obficie występują w liściach, jest znacznie wyższa niż w czosnku pospolitym. W liściach stwierdzono obecność flawonoidów, saponin, bogatego zestawu enzymów i aminokwasów oraz związków o działaniu antybiotycznym. Ponadto w czosnku niedźwiedzim zawarte są barwniki (chlorofil i karotenoidy), witaminy z grupy B, kwas askorbinowy (witamina C) i witamina K.

W czosnku niedźwiedzim występują substancje bioaktywne, takie jak: alliina (odpowiada za charakterystyczny zapach czosnku). Alliina to organiczny związek siarki i pochodna cysteiny (aminokwas siarkowy), która podczas rozdrabniania liści przekształca się w formę aktywną, czyli allicynę o właściwościach antybiotycznych.

Skład czosnku niedźwiedziego zależny jest od terenu geograficznego, w którym roślinie. Rodzimy czosnek jest bardziej wartościowy niż ten z Rumunii. Czosnek pochodzący z krajów północnych i deszczowych ma mniejszą zawartość cennych fitoncydów o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych, takich jak glukozynolaty i allilosiarczki (podobnie jest w przypadku czosnku pospolitego). Suszenie liści pozbawia je właściwości przeciwdrobnoustrojowych, podobnie jak liofilizacja. Wynika to z faktu degradacji odpowiedzialnych za to działanie związków siarkowych alliny, tiosiarczków i winylodisiarczków.

Czytaj także

Liście czosnku niedźwiedziego mogą być zanieczyszczone metalami ciężkimi (kadmem i ołowiem), a stopień zanieczyszczenia zależy od miejsca zbioru. Należy jednak podkreślić, że jest ono 2- do 3-krotnie niższe niż obserwowane dla czosnku pospolitego w ząbkach. Zatem ważna jest ilość spożywanych liści jednorazowo. Sugeruje to również, że kumulacja zanieczyszczeń w podziemnych bulwach zachodzi w większym stopniu niż w liściach, które są nad ziemią.

Właściwości czosnku niedźwiedziego

Czosnek niedźwiedzi ma właściwości zdrowotne podobne do czosnku pospolitego. Dzięki związkom siarki świeże liście mają działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe i grzybobójcze. Czosnek niedźwiedzi pomaga w leczeniu:

  • przeziębienia,
  • grypy,
  • stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, w tym zapalenia zatok i zapalenia oskrzeli.

Wynika to z naturalnego działania antybiotycznego, które nie ingeruje w mikroflorę przewodu pokarmowego. Czosnek niedźwiedzi wręcz stosuje się wspomagająco po kuracji antybiotykami, w celu przyspieszenia odnowy naturalnej mikroflory bakteryjnej jelit. Ponadto czosnek niedźwiedzi pobudza wydzielanie śluzu w oskrzelach i ułatwia jego odkrztuszanie. Pomaga także zwalczyć zakażenia ogólnoustrojowe wywołane drożdżakiem Candida albicans.

Warto przeczytać również na temat:

Czosnek niedźwiedzi wspomaga układ sercowo-naczyniowy. Właściwość ta wynika z wysokiej zawartości adenozyny (20-krotnie wyższej niż w czosnku pospolitym), która usprawnia krążenie krwi w całym ciele, pomaga przy migrenie i szumach usznych. Poprawia ukrwienie oraz dotlenienie mięśnia sercowego i przeciwdziała arytmii. Pomaga obniżyć ciśnienie tętnicze krwi

Badania naukowe dowodzą, substancje zawarte w czosnku niedźwiedzim zapobiegają sklejaniu się płytek krwi i rozrzedzają krew, zmniejszając ryzyko tworzenia się zakrzepów. Jednocześnie osoby zażywające leki przeciwzakrzepowe powinny uważać z jego konsumpcją.

Czosnek niedźwiedzi pomaga chronić przed miażdżycą. Jego regularna konsumpcja sprzyja obniżaniu poziom tzw. złego cholesterolu LDL we krwi i trójglicerydów, tym samym zmniejszając szansę zawału serca i udaru mózgu. Flawonoidy zawarte w czosnku niedźwiedzim uszczelniają ściany naczyń krwionośnych i zmniejszają agregację płytek krwi, wzmacniając działanie przeciwmiażdżycowe.

Czosnek niedźwiedzi to źródło związków siarkowych, które budują tkankę łączną, kolagen i keratynę. Te struktury tworzą m.in. skórę, stawy oraz naczynia krwionośne. Zapewnienie w diecie źródeł siarki poprawia jakość cery sprawia, że włosy są zdrowe, a paznokcie mniej się łamią.

Włosy lecą garściami? Poznaj 10 przyczyn nadmiernego wypadania włosów!

Konsumpcja czosnku niedźwiedziego korzystnie wpływa na procesy trawienia spożytego pokarmu. Pomaga w przypadku problemów ze strony układu pokarmowego takich jak nadmierna fermentacja w przewodzie pokarmowym (wzdęcia) i zbyt skąpe wydzielanie żółci.

Czosnek niedźwiedzi może być też pomocny w profilaktyce i leczeniu zmian nowotworowych. Flawonoidy zawarte w liściach mają działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu przeciwdziałają stresowi oksydacyjnemu, zmniejszają procesy zapalne w organizmie i chronią przed rozwojem nowotworów.

Jakie zastosowanie ma czosnek niedźwiedzi?

Czosnek niedźwiedzi ma charakterystyczny smak i aromat podobny czosnku pospolitego, lecz nieco łagodniejszy. Liście czosnku niedźwiedziego można spożywać na surowo lub po ususzeniu (ta forma dostępna jest w sklepach spożywczych). Świeże listki sprawdzą się do domowego pesto lub jako składnik bazy sałatkowej. Suszone można dodawać do mięsnej marynaty i aromatyzowania oliwy z oliwek. Czosnek niedźwiedzi świetnie komponuje się z makaronami i włoskimi kluseczkami gnocchi i pierożkami ravioli. Można wzbogacić nim smak risotto, czy tradycyjnego polskiego twarożku zamiast szczypiorku. Równie świetnie sprawdzi się jako posypka do warzyw układanych na kanapce.

Czosnek niedźwiedzi najlepiej przechowywać w suchym, chłodnym, przewiewnym miejscu. Liście można też przechowywać w lodówce lub zamrozić. W niskiej temperaturze dłużej zachowają świeżość i swoje cenne właściwości.

Czosnek niedźwiedzi – środki ostrożności

Czosnek niedźwiedzi jest bardzo zdrowy i w zasadzie nie ma przeciwwskazań do jego stosowania. Jadalne są wyłącznie liście, natomiast kwiaty są trujące i to ich należy się wystrzegać. Przeciwwskazaniem do konsumpcji czosnku niedźwiedziego jest alergia.

Dietetyczka opowiada o mocy czosnku niedźwiedziego

Źródło:

  1. Dżugan M., Kordiaka R., Kacaniowa M., Wesołowska M.: Czosnek niedźwiedzi jako uzupełnienie wiosennej diety. Właściwości Produktów i Surowców Żywnościowych, 2014.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3