Choroby układu pokarmowego – rodzaje, przyczyny i objawy. Jak zbudowany jest układ pokarmowy?

Agata Orzełowska
citalliance (123RF)
Układ pokarmowy to jeden z najważniejszych systemów w organizmie człowieka. Jego zadaniem jest trawienie pokarmów i przyswajanie składników spożywczych z pożywienia oraz wydalanie niestrawionych resztek. Od prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego zależy wiele innych funkcji życiowych. Choroby układu pokarmowego są jednymi z najczęstszych dolegliwości, z którymi mamy do czynienia. Wpływają one na ogólny stan organizmu i samopoczucie.

Budowa i główne funkcje układu pokarmowego człowieka

Układ pokarmowy człowieka rozpoczyna się jamą ustną, w której znajdują się zęby odpowiedzialne za rozdrobnienie pokarmu i wymieszanie go ze śliną, produkowaną przez ślinianki. Kolejnymi elementami przewodu pokarmowego są gardło, przełyk, żołądek, dwunastnica, jelito cienkie i jelito grube zakończone odbytem.

Z jamy ustnej spożyty pokarm wędruje przez cały przewód pokarmowy, gdzie podlega trawieniu dzięki wydzielanym w żołądku, dwunastnicy i w jelitach enzymom i sokom trawiennym.

W żołądku wydzielany jest kwas solny i enzymy proteolityczne odpowiedzialne za trawienie białka, w dwunastnicy – zachodzi rozkład węglowodanów, tłuszczów i białek, za sprawą enzymów trzustkowych i dwunastniczych, w jelicie cienkim – następuje dalszy etap trawienia wszystkich składników oraz ich wchłanianie, w jelicie grubym – wchłaniana jest woda, a następnie przez odbyt wydalane są niestrawione resztki.

Do układu pokarmowego zaliczane są także gruczoły zewnątrzwydzielnicze, takie jak:

  • wątroba – wytwarza żółć zawierającą enzymy rozkładające tłuszcze (jej nadmiar gromadzony jest w pęcherzyku żółciowym),
  • trzustka – produkuje sok trzustkowy zawierający enzymy odpowiedzialne za rozkład tłuszczu, białek i węglowodanów,
  • ślinianki – wytwarzają ślinę, która zawiera enzymy wstępnie rozkładające węglowodany.

Warto przeczytać również:

Główną funkcją układu pokarmowego jest pobieranie, trawienie i wchłanianie pożywienia oraz usuwanie niestrawionych jego resztek. W układzie pokarmowym w procesie trawienia uwalniane są z pokarmu niezbędne dla organizmu składniki pokarmowe takie jak białka (w postaci aminokwasów), węglowodany (w postaci glukozy i fruktozy) i tłuszcze (w postaci wolnych kwasów tłuszczowych), które wchłaniane są w jelicie cienkim. Następnie składniki odżywcze transportowane są wraz z krwią do innych części organizmu, odżywiając komórki poszczególnych narządów.

Treść pokarmowa, przeżuta i rozdrobniona w części ustnej, jest następnie połykana i przesuwa się wzdłuż przewodu pokarmowego dzięki perystaltyce jelit (tak zwane ruchy robaczkowe).

W obrębie układu pokarmowego znajduje się też wyrostek robaczkowy, czyli cienkie uwypuklenie jelita ślepego. Wyrostek robaczkowy pełni ważną funkcję w układzie odpornościowym człowieka.

Najczęstsze choroby układu pokarmowego

Choroby układu pokarmowego dotyczą poszczególnych jego odcinków. W górnym odcinku układu pokarmowego może dojść do zapalenia przełyku, żylaków przełyku lub zmian nowotworowych.

Najczęstsze choroby układu pokarmowego dotyczą żołądka. Należą do nich zapalenie błony śluzowej żołądka, zakażenie bakterią Helicobacter Pylori, dyspepsja, refluks żołądkowo-przełykowy, choroba wrzodowa żołądka oraz rak żołądka. Choroba wrzodowa może rozwinąć się również w obrębie dwunastnicy.

W przypadku jelit może pojawić się ostre lub przewlekłe zapalenie jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, uchyłki jelita grubego, przepuklina, hemoroidy oraz rak jelita grubego. Jednym ze schorzeń dotykających jelita jest też choroba Leśniowskiego-Crohna, choć choroba ta może rozwinąć się na każdym odcinku przewodu pokarmowego, także w jamie ustnej.

Przeczytaj również:

Do chorób układu pokarmowego zaliczają się również wirusowe zapalenie wątroby, stłuszczenie wątroby, marskość wątroby, kamica żółciowa, zapalenie pęcherzyka żółciowego, ostre i przewlekłe zapalenie trzustki oraz rak trzustki. Częste jest zapalenie wyrostka robaczkowego, położonego w prawym dole biodrowym.

Układ pokarmowy może być również zaatakowany chorobami wywołanymi przez pasożyty ludzkie, takie jak: lamblie jelitowe, tasiemca, włośnicę, owsiki oraz glistę ludzką.

Objawy chorób układu pokarmowego

Choroby układu pokarmowego dają niespecyficzne objawy, które są różne w zależności od odcinka przewodu pokarmowego, którego dotyczą. Do najczęstszych objawów chorób układu pokarmowego należą:

  • dysfagia, czyli problemy z połykaniem pokarmu,
  • zgaga, czyli uczucie pieczenia w przełyku,
  • nudności i wymioty,
  • ból brzucha,
  • wzdęcia i gazy,
  • biegunka, czyli oddawanie płynnego lub półpłynnego stolca więcej niż cztery razy na dobę,
  • zaparcia, czyli defekacja rzadziej niż 2 razy w ciągu tygodnia,
  • krwawienie z odbytu.

Każdy z tych objawów może wskazywać na jakąś dysfunkcję układu pokarmowego i zaburzenie jego pracy na którymś z odcinków. Wywiad lekarski pozwala określić, co jest prawdopodobną przyczyną dolegliwości.

Ból brzucha jest najczęstszym sygnałem choroby układu pokarmowego. Zależnie od umiejscowienia dolegliwości bólowych (po prawej lub lewej stronie brzucha, w jego dolnej lub górnej części) lekarz może wstępnie zdiagnozować prawdopodobną przyczynę i skierować pacjenta na dalsze badania oraz wdrożyć odpowiednie leczenie.

Dowiedz się więcej na temat:

Biegunka najczęściej pojawia się przy zatruciach pokarmowych i jest sygnałem, że układ pokarmowy został zainfekowany przez drobnoustroje lub pojawiły się innego typu problemy z trawieniem. Tłuszczowe biegunki wskazują na zaburzenia w wydzielaniu enzymów trawiących tłuszcze, czyli problemy z wątrobą lub trzustką.

Przewlekle występujące biegunki (z krwią lub śluzem), którym towarzyszy nagła utrata masy ciała, osłabienie i pogorszone samopoczucie, wskazują najprawdopodobniej na stany zapalne jelit: chorobę Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół jelita drażliwego.

Biegunka i wymioty mogą prowadzić do odwodnienia, dlatego bardzo ważne jest, żeby przyjmować w ich trakcie odpowiednią ilość płynów i elektrolitów (sód, potas, chlor). Szczególnie niebezpieczne jest to u niemowląt i dzieci, ponieważ ich organizmy w największej ilości składają się z wody. Domowym sposobem nawadniającym jest szklanka wody ze szczyptą soli i łyżeczką cukru. W skrajnych przypadkach, gdy odwodnienie zagraża życiu, konieczne jest podłączenie pacjenta do kroplówki, co pozwoli uniknąć odwodnienia i dostarczy tracone składniki mineralne.

Gazy pojawiają się w sposób naturalny w jelitach. Pochodzą z fermentacji jelitowej oraz z połykanego wraz z jedzeniem powietrza. Jeśli jest ich nadmierna ilość, pojawiają się wzdęcia oraz uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej. Częstą przyczyną wzdęć jest siedzący tryb życia lub spożycie produktów ciężkostrawnych i wzdymających: nasion roślin strączkowych, kapusty. Niejednokrotnie, gazy pojawiają się u osób, które nagle zaczęły spożywać więcej produktów dostarczających błonnika pokarmowego (pełnoziarniste produkty, strączki, warzywa) i nie zwiększyły ilości wypijanych płynów.

Top 10 produktów, powodujących wzdęcia i gazy

Nudności i wymioty mogą wskazywać na wiele chorób układu pokarmowego. Najczęściej są objawem zatrucia, mogą jednak także pojawić się podczas ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze. Pomocny może okazać się imbir, który ma działanie przeciwwymiotne i jest bezpieczny do stosowania w okresie ciąży. Krwiste lub fusowate wymioty są sygnałem, że w układzie pokarmowym dzieje się coś bardzo niedobrego – trzeba wówczas jak najszybciej wezwać pogotowie lub zgłosić się do lekarza.

Wzdęcia, nudności, wymioty i ból brzucha mogą także wskazywać na dysfunkcje wątroby lub trzustki. Dolegliwości te połączone z utratą masy ciała powinny skłonić pacjenta do wizyty u lekarza i zrobienia odpowiednich badań.

Krwawienie z odbytu wskazuje na problemy z dolnym odcinkiem układu pokarmowego, czyli jelitem grubym. Jest to zawsze sygnał, że należy zgłosić się do lekarza i wykonać konieczne badania, w tym kolonoskopię. Krwawienie z odbytu może być objawem zmian nowotworowych w obrębie jelita grubego – jedynie szybka diagnoza i wdrożenie leczenia dają pacjentowi szansę na przezwyciężenie choroby.

Zaparcia są jedną z najczęstszych chorób układu pokarmowego. Niestrawione resztki zalegające w jelitach powodują nie tylko dyskomfort, ale mogą realnie zagrażać zdrowiu, a nawet życiu pacjenta. Jedną z przyczyn ponawiających się zaparć jest nieodpowiednia dieta, uboga w błonnik pokarmowy, pomagający przesuwać się treści pokarmowej wzdłuż jelit. Środkiem zaradczym jest zmiana diety oraz zdrowy tryb życia (siedzący tryb życia sprzyja zaparciom, ponieważ jelita gorzej wówczas pracują).

Dolegliwości ze strony układu pokarmowego nigdy nie należy bagatelizować. W niektórych przypadkach wystarczy odpowiednia dieta, jednak warto odpowiednio wcześniej skonsultować się z lekarzem i wykonać niezbędne badania, tak by wykluczyć poważne choroby lub zdiagnozować schorzenie we wczesnym stadium i mieć dzięki temu większe szanse na jego wyleczenie.

Choroby układu pokarmowego – leczenie

Metody leczenia chorób układu pokarmowego zależą od ich przyczyny. W każdym przypadku konieczna jest dokładna diagnoza lekarska, tak by można było wdrożyć odpowiednie leczenie.

Najczęściej stosowane są środki farmakologiczne i odpowiednia, lekkostrawna dieta – w przypadku zaparć bogata w błonnik pokarmowy. Zaleca się także w miarę możliwości unikanie stresu i prowadzenie zdrowego trybu życia – jest to szczególnie ważne w przypadku choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy (nieleczone mogą przekształcić się w nowotwór). W niektórych przypadkach, na przykład przy zapaleniu wyrostka robaczkowego i chorobach nowotworowych oraz przy tak zwanym ostrym brzuchu, konieczne jest leczenie operacyjne.

A jak zapobiegać chorobom układu pokarmowego? Najskuteczniejsze metody zapobiegania chorobom układu pokarmowego to odpowiednia dieta, ruch i higiena.

Nowa szczepionka na COVID-19 skasuje konkurencję?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3